Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ευρωπαϊκή ενοποίηση και ευρωπαϊκοί εθνικισμοί

Το βιβλίο του Χρήστου Χατζηιωσήφ, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βιβλιόραμα (2017)

Ευρωπαϊκή ενοποίηση και ευρωπαϊκοί εθνικισμοί

  • A-
  • A+

Προ καιρού, το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου  Κρήτης, ανακήρυξε επίτιμο διδάκτορα τον Γερμανό ιστορικό Χάιντς Ρίχτερ. Ήταν μια υπόθεση που συντάραξε τις κοινωνίες των χωριών και των πόλεων της μεγαλονήσου της Κρήτης με άφθονα δημοσιεύματα στον τοπικό και ηλεκτρονικό τύπο.

Οι απόψεις του ιστορικού αυτού, σύμφωνα με τις οποίες, ούτε λίγο ούτε πολύ, η χώρα μας είναι εκείνη που χρωστά στη Γερμανία κι όχι η Γερμανία σε μας για όλα τα γνωστά αίσχη που διέπραξε κατά την περίοδο της γερμανικής κατοχής της Κρήτης, οδήγησε τον Χρήστο Χατζηιωσήφ στη συγγραφή και δημοσίευση του παραπάνω μικρού βιβλίου, με θέμα τι άλλο από την αναζωπύρωση των εθνικισμών στο χώρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, φαινόμενο που παρατηρείται και εξελίσσεται παράλληλα με την αποκαλούμενη διαδικασία της ευρωπαϊκής ενοποίησης, η οποία φαινομενικά άρχισε το 1990. Ο συγγραφέας του πονήματος δίδαξε ιστορία στο Πανεπιστήμιο  Κρήτης για μεγάλο χρονικό διάστημα  (1987-2014) με κύρια ενδιαφέροντα τη σύγχρονη οικονομική και κοινωνική ιστορία, καθώς και την ιστορία της ιστοριογραφίας.

Η αφήγηση μπορεί να έχει ως αφορμή το περιστατικό που αναφερθήκαμε μόλις, αλλά στην πραγματικότητα έχει ως αιτία τις παραδοξότητες και τα περίεργα γεγονότα που έγιναν και συνεχίζουν να παρατηρούνται στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα, και μάλιστα σε συνεχόμενη βάση, από τη στιγμή που αποφασίστηκε οι ευρωπαϊκές χώρες να αφήσουν πίσω τους τις χαμένες ευκαιρίες και τις τερατώδεις καταστροφές και να προχωρήσουν στο μέλλον κάπως διαφορετικά, απομακρύνοντας αποφασιστικά το φάσμα των πολεμικών συγκρούσεων! Κι όλα αυτά, με δεδομένα δύο σημαντικά γεγονότα που έλαβαν χώρα μέσα στη γηραιά ήπειρο. Την προϊούσα  διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, από τη μια μεριά, και την βίαιη  διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, από την άλλη.

Στην πραγματικότητα, όμως, το βιβλίο εστιάζεται τουλάχιστον στην αρχή του, στο επίμαχο θέμα των εθνικισμών. Ο συγγραφέας δεν φείδεται χρόνου να μας  δείξει ότι οι χρήσεις του εθνικισμού μέσα στο ίδιο το έθνος, είναι συχνότερες και περισσότερες από τις συγκρούσεις μεταξύ των διαφόρων εθνικισμών και μας φέρνει ως χαρακτηριστικό παράδειγμα τις πολυποίκιλες χρήσεις της έννοιας της εθνικοφροσύνης στη δική μας χώρα.

Μας υπενθυμίζει επίμονα ότι επειδή το όνειρο κάποιων για μια ευρωπαϊκή ενοποίηση ομοσπονδιακού χαρακτήρα δεν έγινε ποτέ πραγματικότητα, και στην ουσία πήρε τη μορφή μόνο μιας διακυβερνητικής συνεργασίας, γι’ αυτό και η συνέχιση και κυρίως η αναβίωση των εθνικισμών συνεχίζεται ακάθεκτη. Είναι όμως μόνο αυτή η αιτία διερωτάται; Σε γενικές γραμμές η άποψη του συγγραφέα τείνει στο συμπέρασμα ότι, «η αναζωπύρωση των εθνικισμών είναι το αναπόφευκτο αποτέλεσμα του τρόπου με τον οποίο επιδιώχτηκε η ευρωπαϊκή ενοποίηση. Είναι συνέπεια των ευρωπαϊκών οικονομικών πολιτικών των τριών τελευταίων δεκαετιών...».

Η ενοποιημένη πλέον χώρα της Γερμανίας, βρίσκεται σε όλο το βιβλίο σε πρώτο επίπεδο. Μαζί με την πολιτική ανάλυση και το ρόλο της  χώρας αυτής, ο Χατζηιωσήφ αναφέρεται και επιγραμματικά στον ευρύτερο  ρόλο της τέχνης και τη σχέση της με τα τεκταινόμενα στις χώρες της Ευρώπης, όσον αφορά πάντοτε το θέμα των εθνικισμών. Μας λέει, πως «...η τέχνη αποτελεί έναν προνομιακό δέκτη και εκφραστή ανεκδήλωτων συναισθημάτων, έναν διορατικό ανιχνευτή τάσεων και μελλοντικών εξελίξεων στις ανθρώπινες σχέσεις, τις οποίες δεν είναι ακόμα δυνατόν να τις συλλάβουμε με την κοινωνιολογική ανάλυση».

Το βιβλίο του κυκλοφόρησε τον Μάρτιο του 2017, κι έτσι ο συγγραφέας δεν πρόλαβε  την πολυθρύλητη και πολυδιαφημιζόμενη έκθεση documenta 14 που ξεκίνησε λίγο μετά, τον Απρίλιο  στην Αθήνα, με τα επίσημα εγκαίνια της έκθεσης  στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ) από τον Πρόεδρο της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, Φρανκ-Βάλτερ Στάιν Μάγερ, μετά από τη σχετική πρόσκληση του Προέδρου της Δημοκρατίας, Προκόπη Παυλόπουλου. Εκεί ακούστηκε από επίσημα χείλη ότι η Ελλάδα αντιστέκεται πολιτισμικά εν μέσω οικονομικής κρίσης, και ότι η  συγκεκριμένη έκθεση με το τολμηρό της πνεύμα και τις υπερβάσεις της, τελικά  ενώνει, ενώ παράλληλα  αναδεικνύει και τα  καίρια προβλήματα του ανθρώπινου πολιτισμού! Είναι κάτι παραπάνω από σίγουρο ότι ο συγγραφέας θα αφιέρωνε ένα κομμάτι από το βιβλίο του σε αυτή. 

Ο Χρήστος Χατζηιωσήφ όμως, αφιερώνει μεγάλο μέρος του βιβλίου του στην περιβόητη ενοποίηση των δύο Γερμανιών, εκεί απ’ όπου ξεκίνησαν όλα! Ο γερμανικός εθνικισμός! Φαινομενικά, βεβαίως. Γιατί ας μην ξεχνάμε ότι η Δυτική Γερμανία ήταν ένα κράτος με περιορισμένη κυριαρχία, ένα μόρφωμα το οποίο ουσιαστικά βρισκόταν υπό κατοχή από τις τρεις δυνάμεις της Δύσης, και νικήτριες του πολέμου. Την Μεγάλη Βρετανία, τις ΗΠΑ και τη Γαλλία. Μας αναλύει με λεπτομέρεια ότι στην πραγματικότητα, παρά τα αντίθετα λεγόμενα, οι ηγέτες με πρώτο και καλύτερο τον Κόνραντ Αντενάουερ, διατήρησαν στις θέσεις τους  πρώην αξιωματούχους ναζιστές, και μάλιστα ήταν αποτέλεσμα πολιτικής επιλογής. Φυσικά επαναλαμβάνει ότι η επανεκκίνηση της οικονομίας της Δυτικής Ευρώπης και ειδικότερα της Δυτικής Γερμανίας, ήταν απαραίτητη για τους νικητές με σκοπό απώτερο να λειτουργήσουν ως ανάχωμα στις διαφαινόμενες επεκτατικές διαθέσεις της τότε Σοβιετικής Ένωσης.

Αναφέρει ότι σε παλιότερη συζήτηση ο Γερμανός Χάγκεν Σούλτσε, καθηγητής της νεότερης ιστορίας στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου, είπε, πως «... ασφαλώς η εμπειρία του Τρίτου Ράιχ φρέναρε σημαντικά τη γερμανική κλίση προς τον εθνικιστικό εξτρεμισμό, αλλά είναι αμφίβολο εάν αυτή η καταστολή κρατήσει περισσότερο από μία με δύο γενιές, παρ’ όλη την πολιτική διαπαιδαγώγηση για την αποτελεσματικότητα της οποίας δεν πρέπει να τρέφουμε αυταπάτες...».

Κι αυτό γιατί, όπως συνεχίζει ο  Χρήστος Χατζηιωσήφ, «σήμερα γνωρίζουμε ότι η καταστολή του γερμανικού εθνικισμού δεν κράτησε γενιές, αλλά λίγα μόνο χρόνια: μέχρι την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, το 1989, την κατάρρευση του ‘υπαρκτού σοσιαλισμού’, που την ακολούθησε, και την επανένωση της Δυτικής με την Ανατολική Γερμανία, τον Οκτώβριο του 1991...». Φυσικά, μας τονίζει αμέσως μετά «η Ευρωπαϊκή Κοινότητα και η διάδοχος Ευρωπαϊκή Ένωση αποτέλεσαν το κύριο πλαίσιο μέσα στο οποίο εκφράστηκε η εθνικιστική πολιτική της γερμανικής κυβέρνησης, με καταλύτη την πολιτική της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης που επιταχύνθηκε μετά το 1989...».

Η γνωστή και μη εξαιρετέα συνθήκη του Μάαστριχτ η οποία υπογράφτηκε τον Φεβρουάριο του  1992, καθόρισε μεταξύ των άλλων τις προϋποθέσεις για  την δημιουργία του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος, του ευρώ. Η ιστορία κατέγραψε τη συνέχεια. Πολλοί πολιτικοί και οικονομολόγοι προέλεγαν τις αρνητικές συνέπειες του σε εξέλιξη εγχειρήματος, «δίνοντας την ψευδαίσθηση της αυξημένης ισχύος, εξαιτίας της συμπερίληψής τους στον ‘σκληρό πυρήνα’ της Ευρώπης’’, όπως γράφει ο Χρήστος Χατζηιωσήφ. Παρακάτω αναλύει την δρομολογημένη προσπάθεια της Γερμανίας για αναβίωση του αισθήματος ανωτερότητας της φυλής απέναντι στους άλλους λαούς, χρησιμοποιώντας έξυπνα κάποιες πολιτιστικές παραμέτρους και γεγονότα, ένα ‘διαχρονικό χαρακτηριστικό του γερμανικού εθνικισμού». 

Ιδιαίτερο κεφάλαιο αφιερώνεται από τον Χατζηιωσήφ, στις «νέες αποστολές» του γερμανικού στρατού. Το θέμα ετούτο σημειωτέον όλο και περισσότερο έρχεται στο προσκήνιο τον τελευταίο καιρό.  Αλλά και παλιότερα, όμως, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Χορστ Κέλερ, δήλωνε, πως «η κοινωνία καταλαβαίνει βαθμιαία ότι μια χώρα όπως η Γερμανία, με ένα τόσο μεγάλο εξωτερικό εμπόριο  και με τόση εξάρτηση από αυτό...  εν ανάγκη θα χρειασθεί να προσφύγει και στη στρατιωτική δράση για να διαφυλάξει τα συμφέροντά της...».

Και σχολιάζει ο συγγραφέας του βιβλίου, «τα επόμενα χρόνια, με προσεκτικά βήματα και με διάφορες αφορμές ή προφάσεις (όπως η καταπολέμηση της τρομοκρατίας ή ο πόλεμος στη Γιουγκοσλαβία και το Κόσοβο), οι διαδοχικές κυβερνήσεις εκμεταλλεύτηκαν τα περιθώρια που τους πρόσφεραν οι συνταγματικοί δικαστές για να φτάσουν, την πρώτη δεκαετία του 21αιώνα, να διατυπώσουν χωρίς περιφράσεις τον νέο ρόλο του γερμανικού στρατού...», παίρνοντας αφορμή προφανώς από τη ‘Λευκή Βίβλο’ της γερμανικής κυβέρνησης, όπου σαφώς  αναγράφεται ότι ένα από τα συμφέροντα της χώρας που οφείλει να υπερασπισθεί ο γερμανικός στρατός είναι και το παγκόσμιο εμπόριο το οποίο αποτελεί τη βάση της ευημερίας των Γερμανών. Κι εδώ καθίσταται παραπάνω από εμφανές ότι οι ανταγωνιστές της  γερμανικής οικονομίας δεν είναι οι σημερινοί ευρωπαίοι, αλλά οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής  και η Κίνα, τουλάχιστον σε βιομηχανικό επίπεδο. 

Ως ιστορικός ο Χατζηιωσήφ, φέρνει ξανά στο προσκήνιο της συζήτησης το θέμα της Κεντρικής Ευρώπης, όσο κι αν φαίνεται παράταιρο και παράκαιρο κάποιες φορές. Παίρνει υπόψιν του τις αντιθέσεις ανάμεσα στον ευρωπαϊκό Βορρά και το Νότο, μια σχέση η οποία αντικατέστησε σε μεγάλο βαθμό την πάλαι ποτέ σχέση Ανατολής και Δύσης, και ερωτάται μήπως έρθει κάποια στιγμή ενώπιος ενωπίω, με καθόλου δεδομένο το πολιτικό μέλλον των χωρών της γηραιάς ηπείρου. Προς το τέλος της εργασίας του επεκτείνει τις σκέψεις του στα νομικά τερτίπια της Γερμανίας σε μια προσπάθεια να χειραγωγήσει και χαλιναγωγήσει τις άλλες χώρες. Γιατί «η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι η ενδοχώρα πάνω στην οποία στηρίζεται η Γερμανία για να ανταπεξέλθει στον ανταγωνισμό με τις ΗΠΑ και την Κίνα». 

Όσον αφορά τη σημερινή Γερμανίδα καγκελάριο, ο Χρήστος Χατζηιωσήφ καταλήγει, «η ανάδυση της Γερμανίας σε ηγεμονική δύναμη στην Ευρώπη προωθείται και ταυτόχρονα συγκαλύπτεται. Αυτό είναι το τέχνασμα που κατέχει καλά η Μέρκελ και το σενάριο γι’ αυτό θα μπορούσε να προέρχεται από τον Μακιαβέλλι...».

Σκέψεις, απόψεις και στοχασμοί ενός ιστορικού επιστήμονα τις οποίες θα έπρεπε να μοιραστούν όλοι οι πολιτικοί μας και ιδιαίτερα εκείνοι που μας καλλιέργησαν για τόσες και τόσες δεκαετίες μύθους και ουτοπίες, και το σπουδαιότερο εντελώς ανερυθρίαστα. 

 

ΑΠΟΨΕΙΣ
Το θέμα είναι η στατιστική αποτύπωση των τάσεων των τελευταίων χρόνων
Οι αριθμοί από μόνοι τους υποστηρίζουν τη θέση πως τις τελευταίες δεκαετίες το κλίμα μεταβάλλεται. Κάθε αλλαγή στη ζωή απαιτεί προσαρμογές.
Το θέμα είναι η στατιστική αποτύπωση των τάσεων των τελευταίων χρόνων
ΑΠΟΨΕΙΣ
Νομοσχέδιο ΑΕΙ
Μήνυμα προς την κ. υπουργό: Γράφω στις πανελλήνιες μ.ό. 5, δεν περνάω εκεί που θέλω, γιατί μου λέτε ότι είναι εξαιρετικά χαμηλή η βαθμολογία μου....
Νομοσχέδιο ΑΕΙ
ΑΠΟΨΕΙΣ
ΣΥΡΙΖΑ: ένα κόμμα με αμνησία
Υπάρχει θέμα προσανατολισμού του ΣΥΡΙΖΑ, επικοινωνίας του έργου του στην κοινωνία και στρατηγικής, που πρέπει άμεσα να λυθεί γιατί η κλεψύδρα αδειάζει επικίνδυνα.
ΣΥΡΙΖΑ: ένα κόμμα με αμνησία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ανοιγμα των σχολείων με σχέδιο τα ανοικτά παράθυρα
Το θέμα το βασικό είναι ότι εμμονικά αρνούνται να πάρουν μέτρα για τη διασφάλιση της υγείας των μαθητών, των εκπαιδευτικών αλλά και των οικογενειών τους.
Ανοιγμα των σχολείων με σχέδιο τα ανοικτά παράθυρα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αννα Γούλα και πάλι
Η λαοφιλής σταρ με καυτές λαμέ φούστες και ψηλά τακούνια κάνει θραύση στο you tube με τα εθνικοπατριωτικά και ελληνοχριστιανικά σουξέ «Είμαι άρρωστη», «Τα πίνω όλα», «Γαλάζιο και λευκό» και «Καβάλα»... «Από...
Αννα Γούλα και πάλι
ΑΠΟΨΕΙΣ
Για τα «Κλασσικά Εικονογραφημένα»
Αντιρρήσεις σχετικά με τον «θεσμό» των Κλασσικών Εικονογραφημένων ως υποβάθμιση της ανθρώπινης Σκέψης και ως αποστεωμένα «στόρι» χωρίς καμία απολύτως λογοτεχνική αξία.
Για τα «Κλασσικά Εικονογραφημένα»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας