Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Οι πρωτοτυπίες του 4ου Μνημονίου
EUROKINISSI/ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΝΤΑΡΙΝΗΣ

Οι πρωτοτυπίες του 4ου Μνημονίου

  • A-
  • A+

Το νομοσχέδιο που ψηφίστηκε στις 18 Μαΐου αποτυπώνει επισήμως μια συμφωνία. Η γραπτή επικύρωση μιας συμφωνίας είναι ο ορισμός της λέξης «μνημόνιο» (το πρόσημο της οποίας δεν είναι υποχρεωτικά αρνητικό, όπως θεωρούμε πλέον στην Ελλάδα, αλλά εξαρτάται από το περιεχόμενο της συμφωνίας). Στην προκειμένη περίπτωση πρόκειται για ένα νέο Μνημόνιο, εφόσον δεσμεύει τη χώρα για μια νέα χρονική περίοδο, τα έτη 2018-2021. Υπό αυτή την έννοια, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πρόκειται για ένα 4ο Μνημόνιο. Το Μνημόνιο αυτό έχει ορισμένες πρωτοτυπίες. Ας τις εξετάσουμε.

Το 4ο Μνημόνιο, ψηφίστηκε ενώ τρέχει ταυτόχρονα το προηγούμενο και για πρώτη φορά, ένα Μνημόνιο αποτελεί μονομερή δέσμευση της Ελληνικής πλευράς, χωρίς αντάλλαγμα δανεισμού. Σημειωτέον ότι η απουσία δανεισμού θα αφαιρέσει ένα μέσο εκβιασμού , που είχαν οι δανειστές μέχρι τώρα («δεν σας δίνουμε τη δόση»). Για τον λόγο αυτό αθετούν τη δέσμευσή τους για ελάφρυνση του χρέους, που θα είναι το νέο εκβιαστικό μέσο, μεταθέτοντας τη συζήτηση για μετά το 2018 και πιθανότατα πλέον και για μετά τη λήξη του 4ου Μνημονίου, δηλαδή το 2021.

Για πρώτη φορά, ένα Μνημόνιο περιλαμβάνει ξεχωριστή «πρόβλεψη αντίμετρων», δηλαδή θετικών μέτρων, τα οποία όμως θα εφαρμοστούν μόνο υπό προϋποθέσεις. Πρέπει ωστόσο να θυμηθούμε ότι και προηγούμενα Μνημόνια περιελάμβαναν θετικά μέτρα, ενσωματωμένα στο κείμενο της συμφωνίας. Το 2ο Μνημόνιο πχ, προέβλεπε: «θα θεσπιστούν και συγκεκριμένα μέτρα για την προστασία του πυρήνα του δικτύου κοινωνικής προστασίας και των πιο ευάλωτων τμημάτων του πληθυσμού» (κεφάλαιο «Δημοσιονομική πολιτική», παράγραφος 6) και «θα προστατεύσουμε όσους είναι στις χαμηλότερες μισθολογικές κλίμακες» (παράγραφος 7). Τα θετικά μέτρα αυτά, θεωρητικά, έπρεπε να εφαρμοστούν με την ίδια αυστηρότητα που εφαρμόζονταν τα απεχθή μέτρα. Βέβαια, οι δανειστές δεν απείλησαν ποτέ με μη-καταβολή κάποιας δόσης, λόγω μη εκπλήρωσης αυτών των θετικών μέτρων!

Στο 4ο Μνημόνιο όλα τα θετικά μέτρα κατατάσσονται σε ξεχωριστή κατηγορία και η ενδεχόμενη εφαρμογή τους υπόκειται σε δυο όρους: στην εκπλήρωση των δημοσιονομικών στόχων και  στην έγκριση του ΔΝΤ. Ο πρώτος όρος έχει φαινομενικά κάποια λογική. Φαινομενικά μόνο. Διότι στην προοπτική μιας αναπτυξιακής κοινωνικής πολιτικής, τα λεγόμενα «θετικά μέτρα» δεν αποτελούν επιβράβευση για την εφαρμογή της λιτότητας, αλλά προϋπόθεση για να ανασάνει η κοινωνία και συνεπώς να ανακάμψει η οικονομία. 

Ο δεύτερος όρος είναι ακόμα πιο αμφισβητήσιμος. Διότι αφήνει την νομοθετική δικαιοδοσία στο ΔΝΤ και μάλιστα στην απόλυτη υποκειμενικότητά. Πράγματι, το άρθρο 15 του Μεσοπρόθεσμου Πλαισίου Δημοσιονομικής Στρατηγικής 2018-21, ορίζει ρητά ότι τα «αντίμετρα» θα εφαρμοστούν: «υπό την προϋπόθεση και στο βαθμό που, σύμφωνα με εκτίμηση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (…) δεν προκαλείται απόκλιση από τους μεσοπρόθεσμους δημοσιονομικούς στόχους, όπως αυτοί καθορίζονται στο ως άνω Πρόγραμμα».

Η σημαντική λέξη είναι «εκτίμηση». Δηλαδή, η εφαρμογή των αντίμετρων δεν υπάγεται σε κάποιο αντικειμενικό κριτήριο. Επιπλέον, η «εκτίμηση» αυτή δεν αφορά πραγματικά γεγονότα, πχ μετρίσιμα στοιχεία της μέχρι τότε πορείας, αλλά «μεσοπρόθεσμους στόχους», δηλαδή μελλοντικές προβλέψεις. Και τις εκτιμήσεις αυτές, ο Υπουργός Οικονομικών θα κληθεί, χωρίς άλλη επιλογή, να τις θεσπίσει ως Νόμο του Κράτους, εφόσον το άρθρο 15 ορίζει: «Ο Υπουργός Οικονομικών δημοσιεύει στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως ανακοίνωση, στην οποία περιέχονται τα συμπεράσματα της ανωτέρω εκτίμησης».

Μέχρι τώρα, οι Υπουργοί δημοσίευαν τους νόμους που καλούνταν να εφαρμόσουν, όπως τους ψήφιζε η Βουλή. Για πρώτη φορά , Νόμος θα δημοσιευτεί στο ΦΕΚ, όπως επισήμως θα το συντάξει το ΔΝΤ. Και μάλιστα βάσει «εκτίμησης» (αν σκεφτούμε πόσες φορές έχει ομολογήσει το ίδιο το ΔΝΤ την αποτυχία του σε προβλέψεις, καταλαβαίνουμε σε τι περιπέτεια μπαίνουμε!).

Τελευταία ιδιαιτερότητα του 4ου Μνημονίου είναι το γεγονός ότι η Κυβέρνηση έφερε στη Βουλή, μέτρα που θα κληθεί να εφαρμόσει μια επόμενη κυβέρνηση, μετά από επόμενες εκλογές. Σχετικά με το θέμα αυτό, είχα εκφράσει την άποψή (βλ. Εφ. Συντακτών 15/5/2017), ότι ορθώς η κυβέρνηση ανέτρεξε στην ετυμηγορία των πολιτών, όταν αναγκάστηκε να υπογράψει το 3ο Μνημόνιο και ότι το ίδιο θα ήταν σωστό να κάνει τώρα εν όψει του 4ου. Διευκρίνισα επιπλέον ότι αυτό αποτελεί θέμα δημοκρατικής αντίληψης και είναι άσχετο από την εκτίμηση του περιεχομένου του 4ου Μνημονίου.

Η ψυχρολουσία του Eurogroup της 22ας Μαΐου αναδεικνύει μια επιπλέον διάσταση του θέματος. Προσωπικά, θεωρώ αυτή την εξέλιξη αναμενόμενη. Σε ανοιχτή επιστολή στους φίλους του ΣΥΡΙΖΑ (Εφ Συντακτών 16/02/2017) είχα επισημάνει ότι, μετά την αναστάτωση που προκάλεσε η νίκη του ΣΥΡΙΖΑ τον Ιανουάριο 2015, οι δανειστές είχαν 3 στόχους:

  • Να οικειοποιηθούν τον Ελληνικό δημόσιο πλούτο χάρη στις χαμηλές τιμές των ιδιωτικοποιήσεων και να εξυπηρετηθεί γρήγορα το χρέος με τα υψηλά πλεονάσματα.
  • Να εντατικοποιηθεί η νεοφιλελεύθερη λιτότητα.
  • Να αποτύχει παραδειγματικά μια κυβέρνηση, που τόλμησε να οραματιστεί έναν άλλο δρόμο, αναγκαζόμενη να εφαρμόσει μια πολιτική που αποδοκιμάζει.

Αυτούς τους στόχους συνεχίζουν σταθερά να επιδιώκουν. Οποιαδήποτε προσπάθεια «φυγής προς τα μπρος», όπως ακούω από ορισμένους φίλους, απλά οδηγεί πιο γρήγορα προς αυτό το αποτέλεσμα. 

Στην προαναφερόμενη επιστολή, είχα διατυπώσει  την άποψή ότι η εναλλακτική λύση: «βρίσκεται στην αυτονόητη απαίτηση να τηρήσουν οι δανειστές τις δεσμεύσεις τους για την άμεση επαναδιαπραγμάτευση του χρέους, την άρνηση κάθε νέου μέτρου λιτότητας και την απόρριψη κάθε εκβιασμού. Στην περίπτωση που οι δανειστές αποφασίσουν κυνικά να προχωρήσουν σε όποιες εκβιαστικές ενέργειες, η επιλογή δεν είναι άλλη από το να βασιστούμε στη βούληση του λαού μας και στις δυνάμεις της χώρας μας».

Σήμερα, ο εκβιασμός γίνεται ολοένα και πιο προφανής. Δεν ισχυρίζομαι ότι η εναλλακτική λύση είναι εύκολη και χωρίς κινδύνους.
Ισχυρίζομαι όμως ότι η επιλογή ανήκει στο σύνολο των πολιτών.

*Ο Οδυσσέας Βουδούρης είναι ιατρός χειρουργός και μέλος του Συντονιστικού της πολιτικής κίνησης «Κοινωνία Πρώτα».

ΑΠΟΨΕΙΣ
Να μην περάσουν τα μέτρα εξόντωσης της φτωχομεσαίας αγροτιάς!
Από τον Εβρο μέχρι την Κρήτη, στον Προμαχώνα, στα Τέμπη, στη Θεσσαλονίκη, στη Νίκαια, στη Γυρτώνη, στη Ροδόπη, στα Κερδύλλια και σ’ όλη την Ελλάδα οι αγρότες ξεσηκώνονται ενάντια στη μνημονιακή πολιτική που...
Να μην περάσουν τα μέτρα εξόντωσης της φτωχομεσαίας αγροτιάς!
ΑΠΟΨΕΙΣ
Κυβερνήσαντες και κυβερνώντες αποποιούνται τις ευθύνες τους
Δυστυχώς, οι σημερινοί αρχηγοί της Ν.Δ. και (ουσιαστικά) του ΠΑΣΟΚ θέλουν να ξεχάσει ο λαός τις τεράστιες ευθύνες που έχουν τα κόμματά τους και οι προκάτοχοί τους την 35ετία 1974-2009, καθώς και οι ίδιοι τη...
Κυβερνήσαντες και κυβερνώντες αποποιούνται τις ευθύνες τους
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ζητούνται μεταμνημονιακές ρήξεις
Ελπίζω κάποιοι στον χώρο της κυβέρνησης να μη θεωρήσουν ότι η επομένη των μνημονίων θα είναι ανέφελη. Η νέα εποχή (κυριολεκτώ) θα είναι πολιτικά άκρως ανταγωνιστική και δεν αποκλείονται ισχυρές αναταράξεις...
Ζητούνται μεταμνημονιακές ρήξεις
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πάντως, τερματίσαμε τον Καβάφη
Το να μνημονεύουμε τον Καβάφη είναι καλό, όπως το να κλέβουμε τη σοφία του για να γίνουμε καλύτεροι. Αλλά εάν τα κομματικά απαράτ αξιοποιούν την καθολική αποδοχή των συμβόλων της Ιθάκης ή του ομηρικού έπους,...
Πάντως, τερματίσαμε τον Καβάφη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Επιτέλους μόνοι
Και να που έφτασε η μέρα που βγαίνουμε από τα μνημόνια. Ολοι μας γνωρίζουμε τι πρέπει να γίνει διότι η χώρα μας είναι μικρή και όσο να ’ναι «γνωριζόμαστε». Ας ξαναθυμηθούμε τρεις σταθερές που είναι απαραίτητες...
Επιτέλους μόνοι
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ιθάκες
Μετά ελικοπτέρων αντί γαϊδάρων και άνευ βαΐων και κλάδων αφού κάηκαν στις πρόσφατες πυρκαγιές, ο πρωθυπουργός ανακοίνωσε την έξοδο από τη στενωπό των μνημονίων και προανήγγειλε την είσοδο στη στενωπό των...
Ιθάκες

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας