Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η Αριστερά και ο ρεαλισμός

Η Αριστερά και ο ρεαλισμός

  • A-
  • A+

Παραθέτω την καταληκτική παράγραφο ενός παλαιότερου άρθρου μου στην «Εφ.Συν.» (7.2.2017 – «Το ψέμα ως πολιτική έννοια»): «Για την Αριστερά η ειλικρίνεια δεν είναι ζήτημα “ηθικής συνέπειας”. Θα ήταν λάθος να το βλέπει έτσι. Ηθικολογώντας περί ειλικρίνειας, θα έδινε στον εαυτό της τη δυνατότητα να δικαιολογεί την ασυνέπεια και την ανειλικρίνειά της στο όνομα του ρεαλισμού.

»Αντιθέτως, ακριβώς επειδή στην κυριαρχούσα αφήγηση περί πολιτικής το ψέμα είναι ταυτισμένο με τα αστικά κόμματα, θα ήταν ρεαλιστικό εγχείρημα για την Αριστερά να κερδίσει τον κόσμο πείθοντάς τον ότι “κάνει τη διαφορά” τουλάχιστον σε αυτό».

Ενα από τα πιο διαδεδομένα προπαγανδιστικά τεχνάσματα και ιδεολογικά στρατηγήματα του διεθνούς και εγχώριου κοινωνικο-πολιτικού καθεστώτος εναντίον της Αριστεράς είναι η άποψη πως η Αριστερά -από γεννησιμιού της- έχει «πάρει διαζύγιο» από τον ρεαλισμό.

Θα χρειαζόταν ολόκληρο βιβλίο ίσως για να περιγραφεί επαρκώς η ποικιλομορφία και η ευρηματικότητα με τις οποίες διαρκώς ανακύπτει, διαχέεται και σε μεγάλο βαθμό επικρατεί στον δημόσιο, τον πολιτικό αλλά και τον επιστημονικό/φιλοσοφικό λόγο τούτη η αντίληψη περί Αριστεράς.

Δύο πράγματα μόνο σημειώνω, προτού θίξω την ουσία του ζητήματος. Το πρώτο είναι πως κατά τις τελευταίες δεκαετίες, μετά την κατάρρευση του «υπαρκτού σοσιαλισμού» και την παγκοσμιοποίηση του καπιταλισμού, η πραγματική αδυναμία αν όχι απουσία της Αριστεράς έχει καταστήσει ιδιαίτερα εύκολο το να μιλούν άλλοι για λογαριασμό της και να την καταδικάζουν ως «εξωπραγματική». Και το δεύτερο, βέβαια, έχει να κάνει με το ότι και η ίδια η Αριστερά φέρει μέρος της ευθύνης γι' αυτήν τη «μη ρεαλιστική» εικόνα της.

Θες γιατί και πολλοί αριστεροί έχουν πειστεί και οι ίδιοι για την «εξωπραγματικότητα» των ιδεών τους, θες γιατί στην αριστερή θεωρία, επίσης κατά τις τελευταίες δεκαετίες, τείνει να επικρατεί μια «μεταμοντερνίζουσα» διάθεση που συχνά καταλήγει στο να γράφονται και να λέγονται ασυναρτησίες, έχουμε πλέον μια κατάσταση στην οποία λησμονείται ότι οι μόνοι που κερδίζουν -και κερδίζουν πολλά- από το γεγονός ότι η Αριστερά αναπαρίσταται ως περίπου ο αντίποδας του ρεαλισμού είναι οι αντίπαλοί της.

Η ουσία του ζητήματος τώρα. Είναι μάλλον προφανές ότι, στις πολλαπλών ειδών «κριτικές» που υφίσταται η Αριστερά για την «έλλειψη ρεαλισμού» που τη χαρακτηρίζει, υφέρπει μια βαθύτατα ιδεολογική χρήση του όρου «ρεαλισμός». Θα λέγαμε μάλιστα ότι ο «ρεαλισμός» με αυτή την έννοια είναι ίσως το πιο κομβικό συνεκτικό στοιχείο της ιδεολογίας της αστικής τάξης και του καπιταλισμού, ιδίως στην τωρινή, νεοφιλελεύθερη φάση του.

«Ρεαλισμός» είναι το TINA («Δεν υπάρχει εναλλακτική») της Μάργκαρετ Θάτσερ. «Ρεαλισμός» είναι η πίστη πως, ακόμη και όταν όλα δείχνουν ότι οι πολιτικές λιτότητας είναι καταστροφικές, οφείλουμε να τις ακολουθούμε με θρησκευτική ευλάβεια μέχρι τελικής πτώσεως διότι δεν μπορούμε να κάνουμε διαφορετικά.

Ενώ αντίθετα «μη ρεαλιστική» είναι οποιαδήποτε πολιτική τολμά να αμφισβητήσει ριζικά και στην πράξη το αλάθητο του νεοφιλελεύθερου δόγματος. Ο «ρεαλισμός», ως ιδεολογία της άρχουσας τάξης, είναι η άκριτη αποδοχή του ισχύοντος συστήματος ως της μόνης εφικτής πραγματικότητας.

Αντίθετα, ο ρεαλισμός της Αριστεράς δεν είναι ιδεολογία, είναι πρώτα απ’ όλα η κριτική της (κυρίαρχης) ιδεολογίας. Είναι η υλιστική προσέγγιση της ιστορίας, καθώς και η έμφαση στην ανάλυση της συγκεκριμένης κατάστασης, η προσεκτική χάραξη της στρατηγικής για την ανατροπή του καπιταλισμού και την πορεία προς τον σοσιαλισμό, η διαρκής συνεκτίμηση των πραγματικών συσχετισμών δύναμης και οι συνακόλουθες επιλογές ως προς τη συγκρότηση κοινωνικο-πολιτικών συμμαχιών.

Με άλλα λόγια, ο ρεαλισμός της Αριστεράς είναι αυτό που την καθιστούσε υπολογίσιμη δύναμη και πραγματική απειλή για τον καπιταλισμό και την κυρίαρχη τάξη πραγμάτων γενικότερα, τουλάχιστον από την εποχή του Μαρξ.

Στην κυρίαρχη ιδεολογία και στη διάχυτη προπαγάνδα περί «ρεαλισμού» του συστήματος και «αντι-ρεαλισμού» της Αριστεράς, η Αριστερά είναι «συνεπής» και «ειλικρινής» όταν παρουσιάζεται ως αυτό που «πράγματι» είναι ή που θα έπρεπε να είναι – δηλαδή σαν μια ομάδα γραφικών τύπων που νοσταλγούν τη χαμένη επανάσταση ή που κηρύσσουν την έλευση μιας «ουτοπίας».

Ετσι, η Αριστερά φαίνεται μέχρι και «συμπαθητική». Οι κάθε λογής εκπρόσωποι του κοινωνικο-πολιτικού καθεστώτος αισθάνονται άνετοι στη συγκατάβασή τους: «Τι ωραία που τα λέει η (σωστή και συνεπής) Αριστερά, μακάρι να μπορούσαμε να τα πιστεύουμε κι εμείς που είμαστε ρεαλιστές...».

Η Αριστερά, όμως, γίνεται αντιπαθητική και εγκαλείται για υποκρισία έτσι και τολμήσει να προβάλει τον δικό της ρεαλισμό. Ακόμα πιο ενοχλητική καθίσταται όταν υπενθυμίζει πως ο δικός της ρεαλισμός δεν την υποχρεώνει να λέει ψέματα.

* καθηγητής της Κοινωνικής Θεωρίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

ΑΠΟΨΕΙΣ
Η ακηδία με όρους κοινωνικού κόστους
Η ακηδία βγαίνει από το «α» στερητικό και το «κήδος» (που σημαίνει φροντίδα, νοιάξιμο, σεβασμός για τον άλλο, π.χ. κηδεμόνας, κηδεία κ.α.).
Η ακηδία με όρους κοινωνικού κόστους
ΑΠΟΨΕΙΣ
Χούλιο Αγκίτα, πρόδρομος της Νέας Αριστεράς
Μεγαλωμένος πολιτικά μέσα στον ευρωκομμουνισμό, «παιδί» της θρυλικής Πασιονάρια και του Καρίγιο, ο Χούλιο Αγκίτα διακρινόταν για την ευρύτητα του πνεύματός του και της μόρφωσής του, παραπέμποντας συχνά στις...
Χούλιο Αγκίτα, πρόδρομος της Νέας Αριστεράς
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η ανάγκη αντικατάστασης των πολιτικών που επιδεινώνουν τη κρίση
Αυτή την περίοδο, παρά την επικοινωνιακή μονομέρεια στήριξης της Ν.Δ., πολλαπλά κέντρα συστημικών δυνάμεων, «επιτρέπουν» αρθρογραφίες -όχι τυχαία- που σχετίζονται με την ανάγκη «συναινέσεων» που θα γίνουν...
Η ανάγκη αντικατάστασης των πολιτικών που επιδεινώνουν τη κρίση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αριστερά του μέλλοντος, ανάγκη της κοινωνίας
Είναι απολύτως βέβαιο ότι η πολιτική Μητσοτάκη θα επιτείνει τις κοινωνικές, περιφερειακές και περιβαλλοντικές ανισότητες. Ταυτόχρονα θα γίνεται επιτακτική και η ανάγκη της κοινωνίας για την εφαρμογή μιας...
Αριστερά του μέλλοντος, ανάγκη της κοινωνίας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι Κοινωνικές Συμμαχίες, ο νεοφιλελευθερισμός στην Παιδεία και το καθήκον συγκρότησης Κοινωνικού Εκπαιδευτικού Μετώπου
Ένα ισχυρό προοδευτικό κοινωνικό μέτωπο θα πρέπει να περιφρουρήσει το αγαθό της Δημόσιας και δωρεάν Παιδείας από την επίθεση της δεξιάς πολιτικής, την ιδιωτικοποίηση και τον αποκλεισμό, καθώς και τις πολιτικές...
Οι Κοινωνικές Συμμαχίες, ο νεοφιλελευθερισμός στην Παιδεία και το καθήκον συγκρότησης Κοινωνικού Εκπαιδευτικού Μετώπου
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τάξη, συνείδηση, γνώση
Οπως κατά την περίοδο συγκρότησης της Αριστεράς στο τέλος του 19ου αιώνα και τις αρχές του 20ού, ο κρίσιμος παράγοντας για την εξεύρεση απαντήσεων στα πολιτικά ερωτήματα είναι η θεωρητική και προγραμματική...
Τάξη, συνείδηση, γνώση

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας