• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    31°C 28.7°C / 33.5°C
    4 BF
    36%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 26.9°C / 32.0°C
    3 BF
    47%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    32°C 30.0°C / 31.6°C
    1 BF
    42%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    20°C 19.9°C / 19.9°C
    1 BF
    83%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    33°C 32.9°C / 32.9°C
    3 BF
    38%
  • Βέροια
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 26.2°C / 30.0°C
    0 BF
    53%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    26°C 21.5°C / 26.4°C
    2 BF
    32%
  • Αγρίνιο
    Αραιές νεφώσεις
    29°C 29.2°C / 29.2°C
    1 BF
    46%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 28.8°C / 30.4°C
    5 BF
    50%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    33°C 31.8°C / 32.9°C
    4 BF
    40%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    27°C 27.4°C / 28.8°C
    5 BF
    61%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 26.8°C / 27.7°C
    2 BF
    65%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 29.9°C / 29.9°C
    2 BF
    58%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    31°C 29.5°C / 30.9°C
    3 BF
    40%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    28°C 28.4°C / 29.5°C
    2 BF
    59%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 28.8°C / 29.9°C
    5 BF
    56%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    32°C 30.3°C / 33.0°C
    2 BF
    26%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 29.3°C / 29.4°C
    3 BF
    56%
  • Κατερίνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 27.0°C / 30.5°C
    3 BF
    61%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    22°C 21.9°C / 21.9°C
    1 BF
    79%
AP Photo / Thanassis Stavrakis

Οι ρίζες του νέου εθνικού αφηγήματος της Τουρκίας

  • A-
  • A+

Ο πρόλογος που υπέγραψε ο Τούρκος πρόεδρος Ρ. Τ. Ερντογάν στο τελευταίο τεύχος της πολιτικής επιθεώρησης «Νέα Τουρκία» επανέφερε στο προσκήνιο το θέμα του πολυσυζητημένου «Εθνικού Συμφώνου» (Mısak-i Milli), που για μία περίοδο είχε φύγει από την πολιτική επικαιρότητα της γείτονος χώρας.

Ο τίτλος του είναι χαρακτηριστικός: Μία «παρένθεση που δεν έχει κλείσει» είναι το σύνολο των εδαφών που «λανθασμένα» απεμπολήθηκαν μετά την ίδρυση της Τουρκικής Δημοκρατίας το 1923.

Κατονομάζει, μάλιστα, ένα προς ένα τα μέρη που κατά τη γνώμη του συμπεριλαμβάνονταν στο «Εθνικό Σύμφωνο» που είχε υιοθετήσει η Τουρκική Εθνοσυνέλευση της Αγκυρας.

Στην προηγούμενη δημοσίευσή μας είχαμε καταδείξει πόσο επισφαλείς είναι οι ιστορικές αναφορές στο θολό και επί δεκαετίες εξαφανισμένο «Εθνικό Σύμφωνο» του 1920.

Ταυτόχρονα, επισημάναμε και τη βαθιά πολιτική σκοπιμότητα που διέπει τη σημερινή χρήση του από τον Τούρκο πρόεδρο και τους ομόφρονές του, με βραχυπρόθεσμο στόχο την επικράτηση του «Ναι» στο επικείμενο δημοψήφισμα του προσεχούς Απριλίου και μεσοπρόθεσμο την απόσπαση όσο το δυνατόν περισσότερων εδαφικών πλεονεκτημάτων από μία διευθέτηση της πολεμικής κρίσης που μαστίζει τη Συρία την τελευταία εξαετία.

Ιστορική σύνδεση

AP Photo / Emrah Gurel

Η σημερινή αναφορά θα επικεντρωθεί στις απόρρητες συζητήσεις που είχαν διεξαχθεί στην πρώτη τουρκική Εθνοσυνέλευση το 1923, κατά τη διάρκεια της διαδικασίας επικύρωσης της Συνθήκης της Λωζάννης.

Θα επισημανθούν οι τοποθετήσεις Τούρκων βουλευτών για τα ελληνικά νησιά του ανατολικού και βόρειου Αιγαίου, καθώς και για την ελληνική Θράκη.

Η επιλογή αυτή θα βοηθήσει στην εξαγωγή συμπερασμάτων για την πολιτική χρήση της Ιστορίας από το σημερινό τουρκικό καθεστώς και ως προς τα καθ’ ημάς, καθώς είναι από τις συγκεκριμένες συζητήσεις που ορμώνται οι αναφορές του Ερντογάν στην «επικαιρότητα» του «Εθνικού Συμφώνου», μεταξύ άλλων και για τα ελληνικά νησιά του Αιγαίου και τη Θράκη.

Είναι σημαντικό να σημειωθεί παρενθετικά ότι στην πρώτη εκείνη τουρκική Βουλή υπήρχε οργανωμένη και συγκροτημένη αντιπολίτευση στον Ατατούρκ, η λεγόμενη «Δεύτερη Ομάδα» (İkinci Grup).

Η πολιτική, κοινωνική και οικονομική σκέψη των μελών της συνιστά την πολιτική παρακαταθήκη του Ερντογάν, ο οποίος συχνά πυκνά και όχι τυχαία κάνει αναφορές στην περίοδο εκείνη.

Παράλληλα, θα δημοσιοποιηθεί μια εξίσου άγνωστη αλλά πολύ σημαντική τοποθέτηση του Ατατούρκ για την ελληνική Θράκη, η οποία είχε χαρακτηριστεί απόρρητη, είχε λογοκριθεί και μέχρι πρόσφατα δεν είχε δοθεί στη δημοσιότητα.

Η τοποθέτηση αυτή, προϊόν πολιτικού ρεαλισμού του ιδρυτή της Τουρκικής Δημοκρατίας, βρίσκεται στους αντίποδες της πολιτικής που διακηρύττει ο σημερινός Τούρκος πρόεδρος και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία στην υποφώσκουσα συμβολική και πρακτική αντιπαράθεση μεταξύ των δυο.

Τόσο οι απόρρητες συζητήσεις στην τουρκική Εθνοσυνέλευση όσο και η τοποθέτηση του Ατατούρκ έχουν δημοσιευθεί ήδη από τη δεκαετία του 1990 στην Τουρκία, ενώ προσφάτως έχει κυκλοφορήσει και ένα εκλαϊκευμένο βιβλίο για τις πρώτες.

Το γεγονός αυτό μόνο θλίψη μπορεί να προκαλέσει για την περισπούδαστη ελληνική βιβλιογραφία των αποκλειστικώς αγγλοσαξονικών παραπομπών για την Τουρκία, που κυριαρχεί τις τελευταίες δεκαετίες στα πανεπιστήμια και στις επιφυλλίδες.

Μία μελέτη που θα ανέλυε αυτή την πτυχή της τουρκικής Ιστορίας με βάση τουρκικές πηγές θα φώτιζε συνεπακόλουθα τον τρόπο σκέψης, αλλά και πολλές από τις πολιτικές επιλογές του νυν προέδρου της Τουρκικής Δημοκρατίας, ιδιαίτατα σε σχέση με την υιοθέτηση του προεδρικού συστήματος.

Οργή για την «εγκατάλειψη»

Στην πρώτη, λοιπόν, εκείνη Εθνοσυνέλευση, ένας αριθμός Τούρκων βουλευτών είχε ασκήσει πολύ έντονη κριτική στον Ινονού ως επικεφαλής της διαπραγματευτικής ομάδας της Λωζάννης –και εμμέσως στον Ατατούρκ– για την «εγκατάλειψη» περιοχών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, όπως η Μοσούλη, η «Δυτική Θράκη», τα νησιά του Αιγαίου και η Αλεξανδρέττα.

Η κριτική εκείνη είχε διατυπωθεί κυρίως κατά το διάστημα Φεβρουαρίου-Αυγούστου 1923, πριν δηλαδή από την οριστική υπογραφή και επικύρωση της Συνθήκης.

Στο πλαίσιο αυτό, ο Αλί Σουκρού, ο οποίος μόλις λίγες ημέρες αργότερα θα έπεφτε θύμα δολοφονίας από τον διαβόητο Τοπάλ Οσμάν, χαρακτήριζε τα ελληνικά νησιά του Ανατολικού Αιγαίου «τον τοίχο της αυλής μας, τον τοίχο των ενδότερών μας», για να προσθέσει:

«Οσο τα νησιά αυτά δεν βρίσκονται στα χέρια μας, δεν θα έχει ολοκληρωθεί η σωτηρία της Ανατολίας [Μικράς Ασίας]».

Αναφερθείς με τον ίδιο τρόπο και στα Δωδεκάνησα, παρά το γεγονός ότι είχαν υπαχθεί σε de facto ιταλική κυριαρχία, υποστήριζε:

«Κύριοι, όσο τα νησιά αυτά βρίσκονται στα χέρια των Ελλήνων, δεν υπάρχει καμία δυνατότητα να οργανώσετε την άμυνα και την υπεράσπιση της Ανατολίας».

Τις ίδιες ανησυχίες και ανασφάλειες για τη φυσική άμυνα της Μικράς Ασίας θα ανέπτυσσε ο ίδιος βουλευτής και σε μεταγενέστερη τοποθέτησή του, χαρακτηρίζοντας τα ελληνικά νησιά ως «έναν μόνιμο στόλο» απέναντι από τις τουρκικές ακτές, που οι Ελληνες μπορούν ανά πάσα στιγμή να χρησιμοποιήσουν επιθετικά.

Γι’ αυτό και δεν ήταν ικανοποιημένος από το καθεστώς αποστρατικοποίησής τους, αλλά ζητούσε την κήρυξη αυτόνομης διοίκησης σε αυτά, αντίστοιχης με εκείνην της Ιμβρου και της Τενέδου.

Ταυτόχρονα, όμως, έκανε λόγο και για «όμορφα και αναπόσπαστα τμήματα της Ανατολίας», όπου βρίσκονται «ζώντα τουρκικά μνημεία».

Την ίδια έκφραση περί των νησιών ως «κανονικής προέκτασης της Ανατολίας» θα χρησιμοποιούσε και ο βουλευτής Σουλεϊμάν Σιρρί (Αράλ), ο οποίος δεν έβρισκε μεν «ικανοποιητικές» τις προβλέψεις της Συνθήκης για τα «δυτικά σύνορα», πρόσθετε όμως ότι «κάθε πράγμα στον καιρό του. Δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι ορισμένα συμφέροντα που απεμπολούνται με μία συμφωνία μπορεί να ανακτηθούν με μία άλλη. Σε καμία περίπτωση αυτό δεν δείχνει ότι εμείς έχουμε απεμπολήσει εκείνα τα συμφέροντα».

Τα «σύνορα της καρδιάς»

Ακριβώς την ίδια γνώμη για τις διεθνείς συμφωνίες θα εξέφραζε και ο βουλευτής Χουσεΐν Βασίφ (Τσινάρ), ο οποίος, με αφορμή την περίπτωση της ελληνικής Θράκης, ανέφερε τα εξής:

«Το τουρκικό έθνος δεν συγκατατέθηκε στο να αφεθούν εκτός της δικαιοδοσίας μας τμήματα [εδάφους] με τη Συνθήκη της Λωζάννης.

Οποιαδήποτε κυβέρνηση και οποιαδήποτε μέλη μιας αντιπροσωπείας μπορεί να θέσουν την υπογραφή τους, υποκείμενα σε πιέσεις.

Αναμφίβολα οι υπογραφές αυτές είναι πολιτικά έγκυρες.

Ομως να είστε σίγουροι, φίλοι μου, ψάξτε τον παλμό της ψυχής όλων των Τούρκων και θα δείτε ότι υπάρχει ένας αιώνιος δεσμός και ένα αιώνιο ενδιαφέρον για τα εκεί αφημένα αδέρφια του».

Τα χειροκροτήματα που ακούστηκαν από την αίθουσα επικροτούσαν τις απόψεις αυτές, όπως άλλωστε έκαναν και τα σύγχρονα χειροκροτήματα επικρότησης στις απόψεις περί «συνόρων της καρδιάς» και του «εύλογου ενδιαφέροντος της Τουρκίας για τους ομογενείς που ζουν εκτός των εδαφών» της.

Η περίπτωση της ελληνικής Θράκης –«Δυτικής Θράκης» κατά την τουρκική πλευρά– ήρθε επίσης στο προσκήνιο της κριτικής αρκετές φορές κατά τη διάρκεια των συζητήσεων, με τους ομιλητές να σημειώνουν το ασυμβίβαστο της πρόβλεψης του «Εθνικού Συμφώνου» περί διεξαγωγής δημοψηφίσματος στην περιοχή, με την «παραχώρηση» της περιοχής στην Ελλάδα, όπως προέβλεπε η Συνθήκη της Λωζάννης.

Αν και στις πρώτες συζητήσεις του Νοεμβρίου 1922 στην τουρκική Εθνοσυνέλευση ο τότε «πρόεδρος του εκτελεστικού και υπουργός Εξωτερικών» Ραούφ (Ορμπαϊ) τασσόταν αναφανδόν υπέρ της διεξαγωγής δημοψηφίσματος, η τελική παραμονή της περιοχής στην Ελλάδα προκάλεσε την αντίδραση του Αλί Σουκρού, ο οποίος ανέφερε πως η «βέλτιστη λύση» για να αποφευχθούν οι «έριδες» μεταξύ Ελλήνων, Βουλγάρων και Τούρκων θα ήταν να δοθεί η «Δυτική Θράκη» στους «Τούρκους που είναι οι πραγματικοί της ιδιοκτήτες».

Ο βουλευτής Φαΐκ (Καλτάκιραν) αντέδρασε έντονα στην «παραχώρηση του εκεί λαού στα χέρια του εχθρού χωρίς όρους και προϋποθέσεις», τασσόταν υπέρ του καθεστώτος αυτονομίας της περιοχής, ενώ πηγαίνοντας ένα βήμα παραπέρα τόνιζε ότι η Θράκη είναι ενιαία, πως δεν μπορεί να «διχοτομηθεί» και ότι θα μείνει «αιωνίως» ενιαία:

«Εξάλλου, η Θράκη συνολικά είναι τουρκική και με τη βοήθεια του Θεού (inşallah) θα μείνει για πάντα τουρκική».

Αντίστοιχες σε περιεχόμενο και ένταση ομιλίες για τη «Δυτική Θράκη» εκφώνησαν και άλλοι βουλευτές που ακολούθησαν.

Αν και, σύμφωνα με τα πρακτικά, το σώμα μάλλον επικροτούσε τις απόψεις τους, στις τέσσερις ψηφοφορίες για την επικύρωση των αντίστοιχων τμημάτων της Συνθήκης καταψήφισαν μόνο 13-14 βουλευτές.

«Δεν είχαμε εντολή...»

Κατά τη διάρκεια των συζητήσεων, απαντήσεις στις αιτιάσεις για τα νησιά και τη Θράκη δόθηκαν σποραδικά.

Ο Ινονού υποστήριζε για τα νησιά ότι:

«Αναγκαστήκαμε τελικά να αρκεστούμε στο καθεστώς αποστρατικοποίησής τους. Δεν υπήρχε ούτε απόφαση της κυρίαρχης Βουλής, ούτε βούληση του έθνους, ούτε και εντολή που να μου είχε δοθεί για να πάρουμε τα νησιά αυτά.

Οταν το διαπίστωσα αυτό εκεί [στις διαπραγματεύσεις], απέσπασα πρόσθετες ωφέλειες μη στρατιωτικού χαρακτήρα».

Επιπλέον, ο Ραούφ (Ορμπαϊ) σημείωνε ότι τα νησιά δεν βρίσκονταν εντός των προβλέψεων του «Εθνικού Συμφώνου».

Ο «πρακτικογράφος της επιτροπής εξωτερικών σχέσεων» (μετέπειτα υπουργός Εξωτερικών) Τεβφίκ Ρουστού (Αράς) απέφευγε να πάρει ξεκάθαρη θέση για τη «Δυτική Θράκη», «αρκούμενος» να υπενθυμίσει τις σχετικές προβλέψεις του «Εθνικού Συμφώνου» και να προσθέσει ότι «θα ήταν ευπρόσδεκτη» μια αποστρατικοποίηση της περιοχής.

Αντιθέτως, διαβεβαίωνε το Σώμα ότι ουδεμία αντίφαση υπάρχει μεταξύ των προβλέψεων του «Συμφώνου» με τις σχετικές προβλέψεις της Λωζάννης για τα Στενά.

Η γνώμη του Κεμάλ

Φωτογραφία αρχείου EUROKINISSI

Ο πολιτικός ρεαλισμός που είχαν επιδείξει τότε οι Τούρκοι ιθύνοντες, αποφεύγοντας να εμπλακούν σε περαιτέρω πολεμικές περιπέτειες, αντανακλάται και στη μνημονευθείσα τοποθέτηση του Ατατούρκ για την ελληνική Θράκη.

Μιλώντας, λοιπόν, σε Τούρκους δημοσιογράφους στη Νικομήδεια την ίδια σχεδόν περίοδο, στις 16/17 Ιανουαρίου 1923, ο Μουσταφά Κεμάλ ανέφερε τα ακόλουθα:

«Εκείνοι που πρόσθεσαν στο Εθνικό Σύμφωνο το άρθρο σχετικά με τη Δυτική Θράκη δεν αναλογίστηκαν τίποτα. Δεν είμαι εγώ εκείνος που το πρόσθεσα.

Το συγκεκριμένο άρθρο προστέθηκε αργότερα. Εκτιμήθηκε ότι, αν υπάρξει προσφυγή σε δημοψήφισμα, τότε θα διασφαλίσουμε την προσάρτηση της Δυτικής Θράκης.

Το να την πάρουμε, όμως, συνιστά δύναμη ή αδυναμία; Αυτό πρέπει να το αναλογιστούμε. Κατά τη γνώμη μου είναι αδυναμία.

Στα βόρεια της Δυτικής Θράκης βρίσκεται η Βουλγαρία, στα νότια η θάλασσα και στα δυτικά της η Ελλάδα. Η περιοχή αυτή, λοιπόν, κείται μεταξύ δύο εχθρικών εδαφών.

Η δύναμη που θα αναλωθεί για να την αποκτήσουμε δεν αντιστοιχεί στην ωφέλεια που θα έχουμε από την απόκτησή της.

Χάριν της ευρωστίας της [μητέρας] πατρίδας πρέπει να εγκαταλείψουμε την ιδέα της Δυτικής Θράκης.

Οι θεωρίες τύπου αυτονομίας που προτείνονται για τη Δυτική Θράκη έχουν προσωρινό χαρακτήρα.

Η πραγματική λύση του προβλήματος είναι να την αφήσουμε στην Ελλάδα. Αυτό θα αποτελέσει ταυτόχρονα ένα διαρκές έδαφος [αντιπαράθεσης] μεταξύ Βουλγάρων και Ελλήνων».

Από όλα τα παραπάνω γίνεται φανερό ότι οι ιστορικές συνθήκες του 1923 επέβαλαν τελικά τον πολιτικό ρεαλισμό επί των πραγματικών αισθημάτων των τότε κρατικών αξιωματούχων της Τουρκίας.

Ωστόσο, οι πολιτικές παρακαταθήκες εκείνης της εποχής, όπως αντικατοπτρίζονται στις απόρρητες συζητήσεις της τότε τουρκικής Εθνοσυνέλευσης, έμειναν ζωντανές στους νοσταλγικούς επιγόνους της «Δεύτερης Ομάδας» και όχι μόνο.

Οπως αναφέρει συχνά ο Ερντογαν, η ιστορία της «Τουρκίας» δεν ξεκινά το 1923, αλλά έχει «ένδοξο παρελθόν» που πηγαίνει πολλούς αιώνες πίσω.

Με δεδομένη την ανεξέλεγκτη πολιτική χρήση της Ιστορίας που υιοθετεί ρητορικά, το κεντρικό ζήτημα είναι κατά πόσο σε δεδομένη στιγμή θα ερμηνευτούν οι τωρινές ιστορικές συνθήκες ως πρόσφορες, για να επιχειρηθεί η διόρθωση του «λάθους» που ο Τούρκος πρόεδρος διατείνεται ότι διέπραξαν οι Τούρκοι πολιτικοί ταγοί κατά την ίδρυση του κράτους τους.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το μεγάλο παζάρι
Αν επιβεβαιωθούν οι Στόλτενμπεργκ και Τζόνσον που μιλούν για το ενδεχόμενο η σύγκρουση στην Ουκρανία να κρατήσει χρόνια, τότε είναι θέμα χρόνου η εξομάλυνση των διμερών σχέσεων ΗΠΑ-Τουρκίας.
Το μεγάλο παζάρι
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γεωπολιτικά συμφέροντα και Κύπρος
Η Τουρκία έχει διαχρονικά παρόμοιες συμπεριφορές με αυτές της Ρωσίας, δηλαδή σφαγές, γενοκτονίες, εκτοπίσεις και προκαλεί εντύπωση κατά συνέπεια η αποδοχή της από την Ουκρανία ως χώρας διαμεσολάβησης.
Γεωπολιτικά συμφέροντα και Κύπρος
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ελληνοτουρκικά γεωπολιτικά θέματα
Η Τουρκία, παρά τις ακρότητες στις οποίες προέβη στο παρελθόν, διαθέτει μια αποτελεσματικότατη διπλωματία και οι δεσμοί της με τη Γερμανία είναι ισχυροί.
Ελληνοτουρκικά γεωπολιτικά θέματα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το αδιέξοδο Ερντογάν στη Συρία
Σχεδόν εννέα χρόνια μετά την εμπλοκή της Αγκυρας στη Συρία, η Τουρκία είναι ταυτόχρονα αφερέγγυος σύμμαχος για τις ΗΠΑ, αναξιόπιστος συνομιλητής για τη Ρωσία και ανεπιθύμητος προστάτης για την πλειονότητα των...
Το αδιέξοδο Ερντογάν στη Συρία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Εκτός κανονικότητας
Η εισβολή της Τουρκίας στη Βορειοανατολική Συρία, όποια και αν είναι η έκβασή της, έδωσε ξανά στον Ερντογάν μια περίοδο χάριτος, άγνωστης διάρκειας, στην εσωτερική πολιτική σκηνή.
Εκτός κανονικότητας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας