Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Μνημεία ανυπεράσπιστα
ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΟΝΗΣ/EUROKINISSI
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Μνημεία ανυπεράσπιστα

  • A-
  • A+

Παγωμένοι, ένα βράδυ Μαρτίου του 2001, παρακολουθούσαμε ζωντανά στους δέκτες μας την καταστροφή των γιγάντιων γλυπτών αναπαραστάσεων του Βούδα στο Μπαμιγιάν του Αφγανιστάν από αφιονισμένους Ταλιμπάν. Οι εμβληματικοί αυτοί θεόρατοι Βούδες, έργα της λεγόμενης ελληνοβουδιστικής τέχνης, ήταν χαρακτηρισμένο Μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς από την UNESCO, τίποτε και κανείς, ωστόσο, δεν εμπόδισε την καταστροφή τους.

Εκείνο το βράδυ κατέστη σαφές πόσο «πουκάμισο αδειανό» είναι ο όρος «Μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς», μια ετικέτα με αποκλειστικά συμβολικό περιεχόμενο. Φάνηκε πόσο ανυπεράσπιστη είναι η Παγκόσμια Κληρονομιά, όπου κι αν βρίσκεται. Εγινε πρόδηλο ότι η παγκόσμια κοινότητα δεν έχει όραμα και στρατηγική για να προστατεύσει ό,τι έχει χαρακτηριστεί ως κοινή κληρονομιά της.

Ακούστηκε κυνική η βρετανική δήλωση περί κυριαρχικού δικαιώματος της Τουρκίας να μετατρέψει την Αγία Σοφία σε τέμενος. Μα πράγματι είναι κυριαρχικό δικαίωμα της γείτονος. Κι αυτό ακριβώς είναι το ζήτημα, ότι στο πλαίσιο αυτού του κυριαρχικού δικαιώματος καταργεί στην πράξη την έννοια της Παγκόσμιας Κληρονομιάς.

Δεχόμαστε σαν αυτονόητη αρχή ότι το έδαφος της πρεσβείας Χ στη χώρα Ψ αποτελεί εθνικό έδαφος της χώρας Χ αλλά δεν μπορούμε στον 21ο αιώνα να φανταστούμε ότι οι Πυραμίδες, ο Παρθενώνας, το Κολοσσαίο, το Ανγκορ Βατ, η Αγία Σοφία αποτελούν ουσιαστικά διεθνές έδαφος εντός της εθνικής επικράτειας όπου βρίσκονται. Τι παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά είναι αυτή που μπορεί να χρησιμοποιηθεί κατά το εκάστοτε τοπικό πολιτικό δοκούν σαν τσιφλίκι;

Η ιστορία της ανθρωπότητας είναι μια αδιάκοπη διαδοχή κυριαρχίας και «οικειοποίησης» του προηγούμενου πολιτισμού από τον επόμενο, διαδικασία που συμπυκνώνεται στην εικόνα του σκύλου που σηκώνει το πόδι του για να μαρκάρει την περιοχή ως επίδειξη υπεροχής.

Ακριβώς όπως οι αρχαίοι ναοί διαμελίστηκαν για να γίνουν δομικό υλικό ανέγερσης χριστιανικών εκκλησιών, έτσι κι ο Παρθενώνας και η Αγία Σοφία μετατράπηκαν στο παρελθόν σε τζαμιά. Είναι πάντα η ίδια ζωική διαδικασία του σκύλου που σηκώνει το πόδι του με την πρόθεση να κυριαρχήσει, ενώ στην ουσία αυτό που φτιάχνει είναι είναι ένα οσφρητικό –εν προκειμένω, πολιτισμικό– παλίμψηστο, όπου χωνεύεται η παρουσία του με όλες τις προηγηθείσες παρουσίες.

Η ανθρωπότητα, ωστόσο, συνομολόγησε πέντε κανόνες και προχώρησε σε ένα άλλο στάδιο εξέλιξης, όπου η σχέση με τον προγενέστερο πολιτισμό δεν χρειάζεται πια να περνά από την οδό της κραυγαλέας σκυλίσιας κίνησης. Με όποιο κίνητρο κι αν πορεύεται ο Τούρκος πρόεδρος, το σίγουρο είναι ότι διαρρηγνύει ένα άρρητο συμβόλαιο, απότοκο της ιστορικής προόδου, βάζοντας τη χώρα του να επιστρέφει σε ένα προηγούμενο στάδιο αλαλάζουσας επίδειξης κι επιβολής. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν απεμπολώντας τον Ατατούρκ και ενσωματώνοντας τον Πορθητή γίνεται ένας ζωντανός αναχρονισμός.

Εάν οι εντεταλμένοι θεσμοί της παγκόσμιας κοινότητας δεν κινήσουν μια διαδικασία διεύρυνσης των εξουσιών τους προκειμένου να διαφυλάξουν τα Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς, ας το χωνέψουμε ότι δεν υπάρχει καμιά ουσιαστική προστασία όλων αυτών των μνημείων. Θα συνεχίσουν να γίνονται αντικείμενο μισαλλοδοξίας ή διαπραγματευτικά χαρτιά πολιτικών παιγνίων.

* καλλιτέχνιδα, ακτιβίστρια

ΑΠΟΨΕΙΣ
Ψυχραιμία για την Αγια-Σοφιά
Να παραμερίσουμε τις συναισθηματικές αντιδράσεις και να μη γινόμαστε όμηροι αυτών που βλέπουν ως μόνη προοπτική τη σύγκρουση ή και ζουν ακόμη με τους μύθους του μαρμαρωμένου βασιλιά.
Ψυχραιμία για την Αγια-Σοφιά
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μετά την προσευχή στην Αγία Σοφία
Η Αγια-Σοφιά είναι ίσως ακόμη μία απελπισμένη προσπάθεια του Ερντογάν να συσπειρώσει τη βάση του τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό.
Μετά την προσευχή στην Αγία Σοφία
ΑΝΩ ΚΑΤΩ
Φωνή βοώντος
Η μετατροπή της Αγια-Σοφιάς σε τζαμί έγινε κατεστημένο, με τη διεθνή κοινότητα να μένει αδιάφορη και την ελληνική πλευρά να παρακολουθεί αμήχανη την κατάσταση.
Φωνή βοώντος
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ερντογάν: ο προβλέψιμος «απρόβλεπτος» γείτονας
Η μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί συνιστά την κραυγαλέα εκδοχή της συγκυριακής λογικής του Ερντογάν. Εναν χρόνο πριν, η μετατροπή της αποκλειόταν κατηγορηματικά, για να αναιρεθεί πανηγυρικά έναν χρόνο...
Ερντογάν: ο προβλέψιμος «απρόβλεπτος» γείτονας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η ώρα της Λωζάννης
Μετά την Αγια-Σοφιά έρχεται η ώρα της αμφισβήτησης της Συνθήκης της Λωζάννης; Η απάντηση του έγκυρου αυτοεξόριστου αναλυτή Γιαβούζ Μπαϊντάρ είναι καταφατική.
Η ώρα της Λωζάννης
ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
Ακάθιστος Υμνος
Να μαζευτούμε, λένε οι ιερείς μας, και να ψάλουμε τον Ακάθιστο Υμνο. Μάλιστα. παρακαλώ να μας εξηγήσουν οι ιερείς μας ποιες στροφές ακριβώς θα ψάλουμε από τον Ακάθιστο Υμνο -εάν ακόμη πιστεύουν ότι η Παναγία...
Ακάθιστος Υμνος

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας