• Αθήνα
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 11.5°C / 14.7°C
    2 BF
    60%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    9°C 6.6°C / 10.5°C
    2 BF
    71%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 13.0°C / 16.8°C
    5 BF
    70%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    3°C 2.9°C / 5.3°C
    1 BF
    93%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    9°C 8.9°C / 8.9°C
    4 BF
    76%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    7°C 6.0°C / 9.8°C
    0 BF
    77%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    3°C 2.4°C / 4.5°C
    2 BF
    75%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.3°C / 15.6°C
    2 BF
    69%
  • Ηράκλειο
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    17°C 16.1°C / 18.1°C
    4 BF
    70%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    11°C 10.9°C / 10.9°C
    4 BF
    67%
  • Ερμούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 15.4°C / 17.4°C
    6 BF
    67%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.8°C / 11.8°C
    5 BF
    64%
  • Κεφαλονιά
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    15°C 14.9°C / 14.9°C
    4 BF
    72%
  • Λάρισα
    Σποραδικές νεφώσεις
    8°C 7.9°C / 10.5°C
    0 BF
    87%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.5°C / 11.1°C
    1 BF
    100%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 13.8°C / 18.8°C
    2 BF
    70%
  • Χαλκίδα
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 11.7°C / 14.9°C
    4 BF
    59%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    12°C 6.5°C / 13.7°C
    2 BF
    56%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    9°C 7.8°C / 10.6°C
    2 BF
    63%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    3°C 2.8°C / 2.8°C
    1 BF
    87%

Μαθητής του Ρολάν Μπαρτ ο σπουδαίος στοχαστής

«Οι αργοί ρυθμοί της αλλαγής, προτιμότεροι από την επανάσταση»

  • A-
  • A+

Επιμέλεια μετάφρασης: Δημήτρης Σ. Φαναριώτης

 

- Οι πολιτικές ελίτ της Ε.Ε. έχουν υποταχθεί στις χρηματοπιστωτικές αγορές και έχουν υιοθετήσει τη λιτότητα ως μέσο διακυβέρνησης. Σε ποιον βαθμό αυτή η επιλογή θέτει σε κίνδυνο την κοινωνική συνοχή;

Η σκέψη των οικονομολόγων παρουσιάζει την οικονομία ως κάτι που είναι ξεκάθαρα διαχωρισμένο από τις υπόλοιπες ανθρώπινες δραστηριότητες, σαν να είχε τους δικούς της νόμους, τόσο αυστηρούς, όπως αυτοί της φυσικής ή της βιολογίας, και τελικά ως μια απλή σχέση αιτίας και αποτελέσματος που θα μπορούσε να εγκαθιδρυθεί μεταξύ του υλικού πλουτισμού και της ευημερίας της ανθρωπότητας. Σήμερα βρίσκουμε πολλούς οικονομολόγους οι οποίοι δεν συμφωνούν με αυτές τις υποθέσεις. Αλλά μέσα στα (κατά τα άλλα) δημοκρατικά καθεστώτα, όπως αυτά των κρατών της Ευρωπαϊκής Ενωσης, η δύναμη της αδράνειας είναι μεγάλη και η αλλαγή έρχεται με βραδείς ρυθμούς. Πιστεύω, ωστόσο, ότι αυτοί οι αργοί ρυθμοί είναι προτιμότεροι από την επανάσταση, όπου εκεί τα μειονεκτήματα είναι ακόμη μεγαλύτερα. Ο αγώνας μας πρέπει πρώτα απ' όλα να είναι ιδεολογικός και πολιτικός και να λαμβάνει χώρα σε ένα νόμιμο δημοκρατικό πλαίσιο.

- Αντί για μια πιο ενεργή ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, βλέπουμε νέους διαχωρισμούς: αυτονομιστικά κινήματα, ρατσισμό, πολιτικό και οικονομικό εθνικισμό. Τι γίνεται με την προοπτική μιας ευρωπαϊκής οντότητας ως πλαισίου για μια ευημερία που θα συνυπάρχει με τη διαφορετικότητα;

Δεν πρέπει να ονειρευόμαστε ότι μια ημέρα θα ξεριζώσουμε τον εγωισμό μας, ατομικό ή ομαδικό. Μια σωστή πολιτική λαμβάνει υπ' όψιν της το γεγονός ότι τα ανθρώπινα όντα δεν είναι άγγελοι. Η Ευρωπαϊκή Ενωση θα προοδεύσει όταν οι λαοί της Ευρώπης θα πειστούν ότι αυτοί που την απαρτίζουν εργάζονται προς όφελός τους. Η πολιτική ελίτ και η ελίτ των ΜΜΕ των χωρών μας έχει την ευθύνη να ρίξει φως σ' αυτή την κατάσταση.

- Τι πιθανότητες έχει να ανθήσει η ανθρώπινη αυτονομία σε ένα κοινωνικό περιβάλλον νεοφιλελεύθερου «πολέμου όλων εναντίον όλων»;

Ακόμη κι αν δεν υιοθετούμε τον πόλεμο όλων εναντίον όλων, συνεχίζουμε να ονειρευόμαστε τον άνθρωπο ως αύταρκες ον, το οποίο μπορεί να ζήσει σε ένα καθεστώς αυτάρκειας. Λέω δηλαδή ότι από την πρώτη ημέρα της ύπαρξής μας, όταν ανοίγουμε τα μάτια και συναντάμε μια αγαπημένη φιγούρα, μέχρι και την τελευταία, όπου ελπίζουμε ότι θα είμαστε περιτριγυρισμένοι από τους οικείους μας, έχουμε ανάγκη τους άλλους. Αυτή η ανάγκη δεν είναι ηθικής φύσης, είναι ζωτικής σημασίας, απαραίτητη για την επιβίωσή μας. Η αυτονομία δεν σημαίνει ότι βρισκόμαστε σε μια υπέροχη απομόνωση, αλλά ότι ζούμε μαζί με τους άλλους σε ένα νομικό πλαίσιο στη διαμόρφωση του οποίου συμμετείχαμε.

- Πιστεύετε ότι η απόλυτη κυριαρχία της οικονομικής σκέψης τα τελευταία χρόνια αναβιώνει ένα νέο είδος «επιστημονισμού»;

Ναι, και το παράδοξο είναι ότι το αφετηριακό του σημείο συμπίπτει με αυτό του μαρξισμού, ο οποίος επίσης παρουσιαζόταν ως μια επιστήμη και διαβεβαίωνε ότι εφόσον “το είναι καθορίζει τη συνείδηση”, οι οικονομικές σχέσεις είναι οι καθοριστικές για το καθεστώς μιας κοινωνίας. Στην πραγματικότητα τα κομμουνιστικά καθεστώτα στην Ανατολική Ευρώπη υπάκουαν σε μια εντελώς διαφορετική λογική. Ηταν τα πολιτικά προτάγματα αυτά τα οποία προσανατόλιζαν τις οικονομικές επιλογές, εξ ου και η μόνιμη ανεπάρκεια σε αγαθά στα καταστήματα, οι πτωχεύσεις στα εργοστάσια και οι οικολογικές καταστροφές. Για να το πούμε διαφορετικά, δεν είναι το θέμα εάν υποτάσσεται η πολιτική στην οικονομία ή η οικονομία στην πολιτική. Κάθε μία από τις δυο εξουσίες πρέπει να ανταποκρίνεται στα όρια που θέτει η άλλη».

- Η άνοδος φασιστικών και ναζιστικών δυνάμεων στην Ευρώπη σημαίνει ότι «η κοινοτοπία του κακού» είναι ακόμα παρούσα;

Οι νεοναζιστικές δυνάμεις που εμφανίζονται σποραδικά σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες πρέπει βεβαίως να συγκρατηθούν και να αντιμετωπιστούν. Αλλά δεν νομίζω ότι στην παρούσα ιστορική στιγμή, ο πρωταρχικός κίνδυνος για την Ευρώπη έρχεται από αυτή την πλευρά. Για να είμαι ακριβής, θεωρώ πολύ πιο επικίνδυνα τα λαϊκιστικά κινήματα που ψάχνουν για έναν και μοναδικό ένοχο για όλα τα δεινά μας και τον βρίσκουν σ' αυτούς που είναι διαφορετικοί από εμάς, είτε γιατί μιλούν μια άλλη γλώσσα (είναι δηλαδή ξένοι) είτε γιατί πιστεύουν σε άλλη θρησκεία – ειδικότερα το Ισλάμ. Αμφισβητώ τον νεοφιλελευθερισμό, ο οποίος θέλει να μας κάνει να πιστέψουμε ότι ο κάθε άνθρωπος είναι αυτάρκης και ότι η μοναδική του έγνοια είναι η οικονομική τάξη σε βάρος όλων των κοινωνικών μας αναγκών. Αμφισβητώ και τον νεοσυντηρητισμό, ο οποίος προσπαθεί να μας πείσει ότι στο όνομα κάποιων ανώτερων αξιών, των οποίων υποτίθεται ότι είμαστε όλοι κοινωνοί -δημοκρατικό καθεστώς, σεβασμός ανθρωπίνων δικαιωμάτων-, έχουμε το δικαίωμα να παρεμβαίνουμε στρατιωτικά σε κάθε μέρος του πλανήτη για να επιβάλλουμε τους νόμους μας. Αυτές οι δυνάμεις είναι που απειλούν την ευημερία των ανθρώπων, κάτι που δεν κάνουν οι μικρές ομάδες των νεοναζί.

- Εκατομμύρια άνθρωποι στην Ευρώπη ζουν σε ένα είδος οικονομικού απαρτχάιντ (φτώχεια, στέρηση, ανεργία κ.λπ.). Είκοσι τέσσερα χρόνια μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, μήπως εγείρονται νέων ειδών τείχη στο εσωτερικό της ηπείρου μας;

Τα τείχη μεταξύ των πλουσίων και των φτωχών υπήρχαν πολύ πριν από το Τείχος του Βερολίνου, το οποίο δεν τα αντικατέστησε, αλλά ήρθε να προστεθεί σε αυτά. Είναι ευθύνη και ρόλος του κράτους να υπερασπίζεται όλους τους πολίτες και να φροντίζει για τα μακροπρόθεσμα συμφέροντά τους και όχι μόνο για τα άμεσα. Να σκέπτεται τις μελλοντικές γενιές και όχι μόνο τους ψηφοφόρους τού σήμερα. Τα τείχη δεν πρόκειται να εξαφανιστούν, αλλά μπορούμε να κάνουμε κάποια συντεταγμένα ανοίγματα (τρύπες), επιβλέποντας παράλληλα τη διαφύλαξη ενός δημόσιου χώρου.

- Ο νεοσυντηρητισμός και ο νεοφιλελευθερισμός αποτελούν ένα νέο γύρο επιθέσεων κατά της κληρονομιάς του Διαφωτισμού;

Η δυσκολία να καταπολεμηθούν οι συνέπειες του νεοφιλελευθερισμού και του νεοσυντηρητισμού προέρχεται από το γεγονός ότι και αυτές διεκδικούν την κληρονομιά του Διαφωτισμού. Η μάχη για την ανεξαρτησία του ατόμου, για τη χειραφέτησή του από τις δυνάμεις του κράτους ή της κοινωνίας, η οποία του επιβάλλει όλους τους κανόνες της ύπαρξής του, αποτελεί τμήμα του πνεύματος του Διαφωτισμού. Το ίδιο και η διακήρυξη της ισότητας των δικαιωμάτων όλων των πολιτών, σημείο αφετηρίας του δημοκρατικού καθεστώτος, αποτελεί τμήμα της ίδιας κληρονομιάς. Ωστόσο, τόσο ο νεοφιλελευθερισμός όσο και ο νεοσυντηρητισμός αγνοούν ένα άλλο στοιχείο της σκέψης του Διαφωτισμού, το οποίο συνίσταται στην αναγνώριση της πολυπλοκότητας την ανθρώπινης ύπαρξης, στην αδυναμία να παραμένουν αγκιστρωμένοι σε μία και μόνο αρχή. Η ελευθερία του ατόμου είναι ωραία, αλλά πρέπει να συναντά ένα όριο, τη συναίσθηση ότι δεν μπορούμε να ζήσουμε χωρίς τους άλλους ανθρώπους και ότι τελικώς το κοινό συμφέρον πρέπει να αντισταθεί στις πιέσεις του ατομικού συμφέροντος, γιατί τότε μιλάμε για την ελευθερία της αλεπούς μέσα στο κοτέτσι, η οποία θα εξελιχθεί άσχημα για τις κότες. Η άμυνα της δημοκρατίας είναι αναγκαία, αλλά εάν ψάχνουμε τρόπους για να την επιβάλουμε διά της βίας, αντιμαχόμαστε την ύπαρξή της, μια και πηγαίνουμε κόντρα στην αρχή της οικουμενικότητας, η οποία μας διδάσκει ότι οι υπόλοιποι άνθρωποι έχουν το δικαίωμα να αποφασίζουν οι ίδιοι για το τι τους πηγαίνει καλύτερα. Ετσι, εάν επιχειρήσουμε να την επιβάλουμε, τότε οι έπαινοι που αποδίδουμε στην ισότητα θα μοιάζουν με τη μάσκα ενός υποκριτή.

Πoιός είναι

Γεννημένος το 1939 στη Βουλγαρία, από το 1963 ζει και εργάζεται στο Παρίσι. Μαθητής του Ρολάν Μπαρτ, από τη δεκαετία του ’80 στράφηκε στη μελέτη του ρατσισμού, της αποικιοκρατίας, του εθνοκεντρισμού, καθώς και στην αναζήτηση ενός νέου ανθρωπισμού. Είναι επίτιμος διευθυντής ερευνών στο γαλλικό Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών (CNRS). Στα ελληνικά κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Πατάκη το έργο του «Οι εσωτερικοί εχθροί της Δημοκρατίας», σε μετάφραση Σώτης Τριανταφύλλου και Μαριάννας Κουτάλου. Επίσης κυκλοφορούν: «Ο φόβος των βαρβάρων», Πόλις, 2009, και «Η νέα διεθνής αταξία: στοχασμοί ενός Ευρωπαίου», Εστία, 2004.

 

 

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Η έκφραση “ευρωπαϊκός τρόπος ζωής” μυρίζει ρατσισμό»
Ο Χέρτσφελντ διευκρινίζει τον όρο «κρυπτο-αποικιοκρατία», εξηγεί πόσο αυτός αφορά σήμερα την Ελλάδα και επιμένει ότι η ανθρωπολογία και οι κοινωνικές επιστήμες εν γένει μπορούν να αποτελέσουν αντίβαρο στον...
«Η έκφραση “ευρωπαϊκός τρόπος ζωής” μυρίζει ρατσισμό»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
Σερζ Λατούς: «Το δίλημμα πλέον είναι “αποανάπτυξη ή βαρβαρότητα”»
Ένα ελπιδοφόρο πρώτο βήμα για τη συνειδητοποίηση των κινδύνων που ελλοχεύουν για το περιβάλλον θεωρεί ο Γάλλος καθηγητής Φιιλοσοφίας Σερζ Λατούς τις πρόσφατες μεγάλες κινητοποιήσεις για την κλιματική αλλαγή σε...
Σερζ Λατούς: «Το δίλημμα πλέον είναι “αποανάπτυξη ή βαρβαρότητα”»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Αναγκαίο ένα πλατύ μέτωπο απέναντι σε Ακροδεξιά και ναζισμό»
Οι φασιστικές οργανώσεις και δράσεις κερδίζουν έδαφος. Ενώ είναι ακόμα μειοψηφικές στις περισσότερες χώρες, έχουν αυξήσει το επίπεδο της βίας και την επίδρασή τους στην πολιτική και έχουν σταθεροποιήσει τη...
«Αναγκαίο ένα πλατύ μέτωπο απέναντι σε Ακροδεξιά και ναζισμό»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Η Ευρώπη χρειάζεται δημοκρατική επαναθεμελίωση»
Η σημερινή Ε.Ε. δεν μπορεί να μεταρρυθμιστεί, εκτιμά η καθηγήτρια Πολιτικής Θεωρίας Σαντάλ Μουφ, αλλά χρειάζεται ριζική δημοκρατική επαναθεμελίωση στη βάση του αγώνα κατά της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης....
«Η Ευρώπη χρειάζεται δημοκρατική επαναθεμελίωση»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Η Ε.Ε. έχει αναπτύξει τον πειθαρχικό νεοφιλελευθερισμό»
Ο καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης, Στέφεν Γκιλ, χρησιμο­ποιώντας ένα ανανεωμένο εννοιολογικό πλαίσιο, αναλύει τις επιπτώσεις του νεο­φιλελευ­θερισμού και τους κινδύνους από τις πολιτικές της Δεξιάς και των...
«Η Ε.Ε. έχει αναπτύξει τον πειθαρχικό νεοφιλελευθερισμό»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Θα έπρεπε να είχατε εγκαταλείψει το ευρώ πριν από πέντε χρόνια»
Ο σημαντικός μαρξιστής διανοούμενος, Ντέιβιντ Χάρβεϊ, μιλά στην Εφημερίδα των Συντακτών Σαββατοκύριακου, για τις εξελίξεις στην Ελλάδα και στην Ευρώπη, αλλά και για το φαινόμενο της αλλοτρίωσης στις μέρες.
«Θα έπρεπε να είχατε εγκαταλείψει το ευρώ πριν από πέντε χρόνια»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας