Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Το “άχρηστο” είναι και το μόνο που μας εξανθρωπίζει»

Ο Νούτσο Ορντινε, καθηγητής Ιταλικής Φιλολογίας και συγγραφέας

«Το “άχρηστο” είναι και το μόνο που μας εξανθρωπίζει»

  • A-
  • A+

Διακεκριμένος ακαδημαϊκός, καθηγητής φιλολογίας και συγγραφέας του βιβλίου «Η χρησιμότητα του άχρηστου» (έχει μεταφραστεί σε 18 γλώσσες και κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Αγρα), ο Νούτσο Ορντινε έρχεται στην Ελλάδα και μιλάει στην «Εφ.Συν.» για το πώς η λογική του κέρδους υπονομεύει εκ βάθρων θεσμούς και αξίες και πώς μπορούμε να ξεφύγουμε από αυτήν.

• Προκειμένου να αναδείξουμε τη χρησιμότητα του «άχρηστου», πρέπει να αλλάξουμε τρόπο σκέψης;

Οι λέξεις είναι πάντα αμφίσημες. Σήμερα, όταν μιλάμε για «χρήσιμο», εννοούμε μόνο το «επικερδές». Γι’ αυτό και η λογοτεχνία, οι τέχνες, η φιλοσοφία, γενικά ο πολιτισμός θεωρούνται «μη χρήσιμα», αν όχι εντελώς «άχρηστα».

Στο βιβλίο μου αποδεικνύω πως το «άχρηστο» είναι και το μόνο που μας εξανθρωπίζει. Για να μπορέσουμε όμως να αναγνωρίσουμε τη χρησιμότητα του άχρηστου πρέπει να αλλάξει δραματικά η οπτική μας. Το διαρκές κυνήγι του κέρδους δημιουργεί μια αυτάρεσκη, εγωκεντρική κοινωνία, ανίκανη να σκεφτεί υπέρ του συνόλου και της αλληλεγγύης. Η αρχή πρέπει να γίνει στην εκπαίδευση, ώστε το παιδί να μαθαίνει πως οι ανιδιοτελείς πράξεις είναι αυτές που προσδίδουν αξία στη ζωή μας.

• Πώς από τον βακώνειο ωφελιμισμό (Φράνσις Μπέικον: «Η γνώση είναι δύναμη») φτάσαμε στη σύγχρονη κερδοσκοπία;

Η φράση αυτή ειπώθηκε σε μια εποχή που ο άνθρωπος άρχισε να κυριαρχεί έναντι της φύσης. Η επιστημονική και τεχνολογική γνώση μπήκε στο επίκεντρο και ο άνθρωπος ένιωσε για πρώτη φορά ο απόλυτος κυρίαρχος.

Ο μύθος του Δαίδαλου, όμως, δείχνει πως μέσα σε αυτή τη δύναμη κρύβεται και ένα τέρας που μπορεί να σκοτωθεί μόνο αν ο πλούτος που αποφέρει γίνει κοινό αγαθό και όχι λόγος ταξικών διακρίσεων. Ακόμη και η έννοια του χρόνου έχει αλλάξει σήμερα. Μετριέται βάσει του τι θεωρούμε χρήσιμο. Κάθε μας πράξη, χωρικά ή χρονικά, καθορίζεται μόνο από το κέρδος.

Το διαρκές κυνήγι του κέρδους δημιουργεί μια αυτάρεσκη, εγωκεντρική κοινωνία,
ανίκανη να σκεφτεί υπέρ του συνόλου και της αλληλεγγύης.

Ο σύγχρονος άνθρωπος ζει «χωρίς χρόνο», ανίκανος να σταματήσει έστω και για λίγο και να δει τι αντίκτυπο έχουν οι πράξεις του στον κόσμο. Πόσο συχνά βρίσκουμε χρόνο να παρακολουθήσουμε μια πεταλούδα καθώς πετάει ή ένα παιδί που γελάει; Πρέπει να καταλάβουμε ότι ο στείρος ωφελιμισμός οδηγεί σε πολύ σκοτεινά μονοπάτια την ύπαρξη.

• Από την άλλη, έχει πλέον εμπεδωθεί ο χρηματιστηριακός χαρακτήρας της τέχνης, αλλά και οι καταστροφές της, όπως στην Παλμύρα.

Το ISIS αποτελεί ζωντανό παράδειγμα του πώς η άγνοια και ο φανατισμός οδηγούν σε πράξεις βίας ενάντια όχι μόνο στην ανθρωπότητα αλλά και την Ιστορία της. Ωστόσο, η μνήμη απαιτεί κάτι πιο δυνατό από δυναμίτη για να καταστραφεί.

Και αυτό είναι η απολύτως σχεδιασμένη υποβάθμιση της γλώσσας και φυσικά της παιδείας. Σε όλον τον κόσμο, οι ανθρωπιστικές σπουδές υποβαθμίζονται αισθητά - το να μάθεις αρχαία ελληνικά, λατινικά ή σανσκριτικά θεωρείται άχρηστο, καθώς δεν παράγει χρήμα. Στρατοί ολόκληροι στέλνονται για να προστατεύσουν πετρελαιοπηγές, αλλά κανείς δεν προστάτευσε την Παλμύρα.

Πλέον, η ομορφιά υπολογίζεται μόνο όταν φέρνει οικονομικό όφελος. Οι κυβερνήσεις δυστυχώς δεν κατανοούν πως για να μπορέσει «η ομορφιά να σώσει τον κόσμο», όπως είπε ο Ντοστογιέφσκι, θα πρέπει αυτές πρώτα να σώσουν –στην κυριολεξία– την ομορφιά.

• Ο Καρλ Πολάνιι στο βιβλίο του «Ο μεγάλος μετασχηματισμός», ήδη από το 1940, είχε προβλέψει την «επίθεση της αγοράς στην κοινωνία». Υπάρχει δυνατότητα αντίστασης;

Ο Πολάνιι έγραφε καθαρά πως δεν μπορούν όλα να γίνουν «προϊόντα». Η ιδέα πως οι αγορές μπορούν να αυτορυθμίζονται έχει αποδειχθεί πλήρως λανθασμένη. Τρανό παράδειγμα, οι όλο και αυξανόμενες κοινωνικές ανισότητες.

Το να ζούμε μόνο «χρήσιμα» έχει διαχωρίσει τους ανθρώπους σε αφάνταστα πλούσιους και τρομαχτικά φτωχούς. Ειδικά τώρα με την κρίση, οι πιο αδύναμοι καλούνται να κάνουν τους πλούσιους και δυνατούς ακόμα ισχυρότερους και πλουσιότερους. Κάθε ανθρώπινη αξιοπρέπεια καταπατείται. Αυτό είναι ντροπή! Οι αγορές θα το λύσουν αυτό; Οχι φυσικά. Μόνο οι κυβερνήσεις μπορούν, με τις δικαιότερες επιλογές τους.

Για να λειτουργήσει όμως η δημοκρατία, οι ψηφοφόροι πρέπει να έχουν αξιοπρέπεια, ελευθερία και αυτονομία σκέψης. Αλλιώς, θα ζούμε «δημοκρατικά» σε δικτατορικά καθεστώτα.

• Λίγο καιρό πριν από τη δημοσίευση του βιβλίου σας, είχε σοκάρει η είδηση ότι πάνω από το 60% των νέων στην Ιταλία είχαν ως πρότυπο τον Μπερλουσκόνι. Τι σηματοδοτεί αυτό;

Το να υποβιβάζεις τη Βουλή, το να δημιουργείς νόμους μόνο για την προσωπική σου προστασία και χάριν των εταιρειών σου, το να είσαι επιτήδειος και λαοπλάνος έχουν αναχθεί σε χαρακτηριστικά «ειδώλου».

Το «μοντέλο Μπερλουσκόνι» μπορεί να νικηθεί μόνο μέσω του πολιτισμού. Γιατί όλα μπορείς να τα αγοράσεις, το πνεύμα, τη δημιουργία και την κουλτούρα, όχι. Η ανθρώπινη γνώση και η αξιοπρέπεια δεν μπαίνουν σε θυρίδες τραπεζών.

Info:

Ο Ν. Ορντινε θα δώσει διάλεξη με θέμα «Σε τι είναι χρήσιμη μια άχρηστη γνώση», τη Δευτέρα, στις 19.00, στο Μέγαρο Μουσικής. Σε συνεργασία με το Κοινωφελές Ιδρυμα Κοινωνικού και Πολιτιστικού Εργου (ΚΙΚΠΕ). Είσοδος ελεύθερη, με δελτία προτεραιότητας (η διανομή αρχίζει στις 17.30). Ταυτόχρονη μετάδοση μέσω του www.megaron.gr.

ποιος είναι

Ο Nuccio Ordine γεννήθηκε στο Ντιαμάντε της Ιταλίας το 1958. Είναι καθηγητής Ιταλικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Καλαβρίας. Είναι μέλος του Κέντρου Ιταλικών Αναγεννησιακών Σπουδών του Παν/μίου Χάρβαρντ.

Διδάσκει σε ερευνητικά ινστιτούτα και πανεπιστημιακά ιδρύματα των ΗΠΑ (Γέιλ, Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης) και της Ευρώπης (Σορβόνη, Ινστιτούτο Μαξ Πλανκ του Βερολίνου κ.ά.). Είναι επίτιμο μέλος του Ινστιτούτου Φιλοσοφίας της Ρωσικής Ακαδημίας Επιστημών.

Εχει τιμηθεί με τον τίτλο του Ταξιάρχη του Φοίνικα της Γαλλικής Ακαδημίας (2014), καθώς και με το παράσημο της Λεγεώνας της Τιμής (2012). Συνεργάζεται με την εφημερίδα Corriere della Sera.

 

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Ο ελεύθερος χρόνος να γίνει κυρίαρχος και να είναι το μέτρο του πλούτου»
Ο γνωστός αγωνιστής-διανοητής της Αριστεράς, καθηγητής Πολιτικής Θεωρίας, Γιώργος Ρούσης, απαντά μέσα από το τελευταίο του, πολυαναμενόμενο βιβλίο «Ο ελεύθερος χρόνος μέτρο του πλούτου - Αντί να χάνουμε τη ζωή...
«Ο ελεύθερος χρόνος να γίνει κυρίαρχος και να είναι το μέτρο του πλούτου»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Ο Χίτλερ ήταν το ιδανικό τζάνκι για τους Γερμανούς»
«Είστε όλοι τρελοί οι Ελληνες. Και οι Γερμανοί είναι. Διαφορετικά όμως. Πιο... παράλογα τρελοί. Προσωπικά, δεν μπορώ πλέον ούτε να συνυπάρξω καλά καλά με τη ράτσα μου. Σκέφτομαι σοβαρά να φύγω για πάντα από τη...
«Ο Χίτλερ ήταν το ιδανικό τζάνκι για τους Γερμανούς»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Οι σημερινοί νέοι είναι πολύ πιο ευθυγραμμισμένοι με το σύστημα»
Ο Κούμπιτσεκ στο μυθιστόρημά του «Σκίτσο ενός καλοκαιριού» (Κριτική, 2018) περιγράφει, μέσα από τις καλοκαιρινές περιπέτειες μιας εφηβικής παρέας, τη ζωή στην πρώην Ανατολική Γερμανία του 1985, με την άκαμπτη...
«Οι σημερινοί νέοι είναι πολύ πιο ευθυγραμμισμένοι με το σύστημα»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Εμείς οι Βλάχοι»
Ο Αποστόλης Καψάλης είναι εργατολόγος, ερευνητής στο ΙΝΕ της ΓΣΕΕ και διδάκτορας Κοινωνικής Πολιτικής στο Πάντειο, αλλά και πρόεδρος της «Συντροφιάς Βλάχων Αθήνας». Κι αφού ο Πέτρος Κωστόπουλος –των γνωστών...
«Εμείς οι Βλάχοι»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Αδικο και αδικαιολόγητο το χτίσιμο του τείχους»
Η μεγάλη κυρία των μεξικανικών γραμμάτων και ακτιβίστρια, Έλενα Πονιατόφσκα, μιλά στην «Εφ.Συν.» για το τελευταίο της μυθιστόρημα, για τη μνήμη των επαναστάσεων, για τη διαφθορά των κυβερνήσεων και για τους...
«Αδικο και αδικαιολόγητο το χτίσιμο του τείχους»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Θεωρώ κληρονομιά όλη τη σοφία της ανθρωπότητας»
Μια ζωή γεμάτη τέχνη, ιδέες και ακτιβισμό. Αφιέρωμα στην 50χρονη πολυεπίπεδη δράση του Περικλή Κοροβέση οργανώνεται σήμερα στο «Τριανόν» με αφορμή το νέο του βιβλίο «Η αδράνεια ροκανίζει το μέλλον», με κείμενά...
«Θεωρώ κληρονομιά όλη τη σοφία της ανθρωπότητας»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας