• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 11.2°C / 14.1°C
    3 BF
    63%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 8.8°C / 11.6°C
    3 BF
    72%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 10.9°C / 14.4°C
    2 BF
    62%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    8°C 6.9°C / 7.7°C
    2 BF
    51%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    4°C 3.9°C / 3.9°C
    2 BF
    87%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 7.0°C / 9.0°C
    0 BF
    61%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    3°C 3.4°C / 3.4°C
    2 BF
    60%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 9.0°C / 9.0°C
    2 BF
    74%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 11.8°C / 13.6°C
    2 BF
    76%
  • Μυτιλήνη
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 10.1°C / 10.1°C
    4 BF
    68%
  • Ερμούπολη
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 13.8°C / 14.4°C
    5 BF
    62%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.7°C / 10.7°C
    5 BF
    61%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 14.6°C / 14.6°C
    4 BF
    62%
  • Λάρισα
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.0°C / 10.0°C
    2 BF
    72%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 8.5°C / 10.6°C
    1 BF
    79%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 12.8°C / 14.9°C
    0 BF
    69%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 10.8°C / 14.3°C
    0 BF
    61%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 9.9°C / 9.9°C
    2 BF
    69%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.7°C / 11.2°C
    2 BF
    67%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    5°C 4.8°C / 4.8°C
    1 BF
    70%

Συνέντευξη του Κώστα Δουζίνα στην «Εφημερίδα των Συντακτών»

«Το μέλλον της Αριστεράς και της Ευρώπης παίζεται σε αυτές τις εκλογές»

  • A-
  • A+

Ο πανεπιστημιακός Κώστας Δουζίνας εξηγεί γιατί οι εκλογές αυτές θα προδιαγράψουν το μέλλον της Ευρώπης, πώς η Αριστερά μπορεί να συνεισφέρει, καθώς και τους λόγους που αποφάσισε από τα πανεπιστημιακά έδρανα να θέσει υποψηφιότητα για τα... βουλευτικά.

•Εχετε επανειλημμένα δηλώσει πως ζούμε στην εποχή της μεταπολιτικής. Με βάση αυτό, πιστεύετε ότι υπάρχει σήμερα όραμα στην Αριστερά (σε Ελλάδα και Ευρώπη) που να μπορεί να πραγματωθεί ή παραμένει ιδεολόγημα;

Πράγματι, η μεταπολιτική συνθήκη αποτελεί την απεξάρτηση της οικονομίας από την πολιτική που οδηγεί στην δημιουργία κυβερνήσεων «μεγάλου συνασπισμού» (δηλαδή κυβερνήσεων που αρνούνται και προσπαθούν να ακυρώσουν ταξικές συγκρούσεις και την πολιτική τους έκφραση), καθώς και κυβερνήσεων τεχνοκρατών. Εδώ, η υποτιθέμενη «επιστημονική» κατάρτιση αντικαθιστά τον βασικό όρο του πολιτικού, που δεν είναι άλλος από τη διαπράγματευση της αέναης έντασης και σύγκρουσης που χαρακτηρίζει τον κοινωνικό ιστό και την προσωρινή εξειρήνευσή της.

Το Πόταμι είναι το πιο χαρακτηριστικό μεταπολιτικό κόμμα στην Ελλάδα. Η άποψη περί κυβερνήσεων συνεργασίας χωρίς ιδεολογικό πρόσημα, κυβερνήσεων ειδημόνων και ανθρώπων με «ένσημα», αποτελεί την πιο δημοφιλή ιδεολογική άποψη σήμερα, ακριβώς επειδή στηρίζεται στην απόρριψη της ιδεολογίας. Η μεταπολιτική στηρίζεται σε ένα βαθύ «μίσος της δημοκρατίας» κατα τον Ρανσιέρ, την εφαρμογή της Τριμερούς Επιτροπής του Χάντινγκτον που υποστήριξε από νωρίς ότι ο διάλογος, οι διαφωνίες, οι εντάσεις και η ριζοσπαστική διανόηση που καλλιεργεί η δημοκρατία διακινδυνεύουν την επιβίωση του κοινωνικο-οικονομικού συστήματος.

• Εχει απάντηση η Αριστερά;

Πρέπει να παραδεχτούμε ότι δεν υπάρχει συνταγή ή τυφλοσούρτης για τη ριζική αλλαγή, να τον πάρουμε από τα βιβλία και να τον εφαρμόσουμε. Χρειάζεται να πειραματιστούμε, να χρησιμοποιήσουμε τη θεσμική και κινηματική εμπειρία, να εμπιστευτούμε τον κόσμο που τόσο την εμπιστεύτηκε.

Κεντρικός στόχος της Αριστεράς και των διανοούμενων στον ΣΥΡΙΖΑ είναι ακριβώς αυτό το ταξίδι σε αχαρτογράφητα εδάφη. Η νίκη του Γενάρη και το «όχι» αποτέλεσαν «σκάνδαλο» με την Πατερική έννοια. Μίλησαν στη φαντασία της παγκόσμιας Αριστεράς που, μετά γενιές θεωρητικής αποτυχίας και πολιτικής ήττας, γνώρισε ξανά τη νίκη. Ενέχει ρίσκα και αποτυχίες αυτή η προσπάθεια, όπως είδαμε τους πρώτους επτά μήνες, αλλά η ολοκλήρωση της «αριστερής παρένθεσης» θα αφανίσει την Αριστερά από Ελλάδα και Ευρώπη για μια γενιά...

Μία σύντομη απάντηση, όπως μου ζητάτε, έγκειται στην ανυποχώρητη στράτευση στις αρχές της δημοκρατίας, στη μείωση των ανισοτήτων, στη διαρκή κεϊνσιανή ανακατανομή του εισοδήματος προς όφελος των πτωχότερων. Αυτά συνιστούν το πρώτο βήμα προς τον σοσιαλισμό του 21ου αιώνα. Η αποστολή και το στοίχημα είναι να προχωρήσουμε προς την ισοδημοκρατία, ένα νεολογισμό που αντιμετωπίζει τον πολιτικό προγραμματισμό σαν μιά συνεχή πορεία προς ένα ορίζοντα ισότητας, δημοκρατίας και παιδείας/πολιτιμού. Οσο πλησιάζουμε τον ορίζοντα, αυτός απομακρύνεται. Παραμένει ανοικτός και άπιαστος, αλλά οδηγεί σαν φάρος την καθημερινή μας πρακτική. Κάθε επί μέρους εφαρμογή ανοίγεται σε παραπέρα βάθεμα, αλλάζοντας και το στρατηγικό στόχο και το πολιτικό υποκείμενο.

Ο ορίζοντας αυτός δεν είναι ούτε ουτοπία που συνεχώς αναβάλλεται, ούτε κάποιο καθεστώς σαν τον «υπαρκτό» που το ξέρουμε από τα πριν και μπορούμε να πιστοποιήσουμε την πραγμάτωση του. Υπάρχει εδώ και τώρα, ενσωματωμένος σε κάθε σχέση, σε κάθε αγώνα, σε κάθε νίκη. Η κατεύθυνση παραμένει η ίδια, αλλά ο επιμέρους στόχος αλλάζει μετά από κάθε επιτυχία. Έτσι το μέλλον γίνεται συστατικό του παρόντος.

Από την άλλη, μόνο έτσι οι πολίτες παίρνουν την ζωή τους στα χέρια τους με την κοινωνική οικονομία, την αλληλεγγύη, την έγνοια για το περιβάλλον, τις εναλλακτικές μορφές τοπικής και κλαδικής οργάνωσης. Αυτό είναι το μεγάλο μάθημα των αντιστάσεων και πρωτοβουλιών των τελευταίων πέντε χρόνων.

Τέλος, μία νέα πολιτισμική επανάσταση απαιτείται για να αντιστρέψει την συμπεριφορική ιδεολογία του «κτητικού ατομισμού». ο Σημιτικός εκσυγχρονισμός την εισήγαγε με την καταναγκης. Ο Σημιτικός εκσυγχρονισμός την εισήγαγε με την καταναλωτική του μορφή, τα μνημόνια τον πήγαν στην αμυντική μορφή του ατομισμού της κατάστασης ανάγκης.

• Ως απόδημος Ελληνας, πανεπιστημιακός που διαπρέπει στο εξωτερικό, πώς και αποφασίσατε να κατέλθετε στις εκλογές αυτές;

Τρεις λόγοι με έκαναν να πάρω την παρακινδυνευμένη απόφαση, για την οποία συνεχώς μετανιώνω και συνεχώς ξαναπαίρνω. Τα τελευταία πέντε χρόνια, άρθρα μου στον διεθνή Τύπο κατέγραψαν την καταστροφή που επιβλήθηκε στην Ελλάδα και τις πολύμορφες αντιστάσεις του λαού της, όταν άλλοι μιλούσαν για «ψεύτες, κλέφτες και τεμπέληδες», αλλά και την «άνοιξη» που θα ερχόταν.

Τότε με είπαν τρελό, ανυπόστατα αισιόδοξο, ουτοπιστή. Δεν είμαι προφήτης. Χρησιμοποιώντας τα εργαλεία της Φιλοσοφίας, της Ιστορίας και της Πολιτικής Επιστήμης έβλεπα ότι το παλιό καθεστώς είχε φτάσει στο τέλος του. Τώρα επιζεί μετά θάνατον, νεκροζώντανο. Οπως μου είπε η σύντροφός μου Τζοάνα, «έκανες τόσα για να καταλάβουν οι Ευρωπαίοι την αντίσταση και την ελπίδα της Ελλάδας, τώρα έχεις υποχρέωση να βοηθήσεις την πραγμάτωσή της». Δεύτερον, έχοντας ζήσει 40 χρόνια στο Λονδίνο, αντιπροσωπεύω τις αγωνίες και προσδοκίες των απόδημων Ελλήνων. Να αναφέρω μόνο την έλλειψη πολιτικών δικαιωμάτων για εκατοντάδες χιλιάδες που παρακολουθούν τις εκλογές με αγωνία, αλλά αισθάνονται τελείως αποκομμένοι, εγκαταλειμμένοι.

Υπάρχει βέβαια και το τεράστιο ζήτημα των νεομεταναστών, των 200.000 νέων με πτυχία και διδακτορικά που είναι γκαρσόνια και καθαρίστριες σε Λονδίνο, Μελβούρνη, Βερολίνο. Εχω κάνει λεπτομερείς προτάσεις στον ΣΥΡΙΖΑ για όλα αυτά.

Προτεραιότητά μου, λοιπόν, να εκπροσωπήσω ένα σημαντικό, αλλά αόρατο κομμάτι του Ελληνισμού. Ταυτόχρονα, με την ιδιότητά μου ως μετανάστη και θεωρητικού των ανθρώπινων δικαιωμάτων, θέλω να βοηθήσω την προσπάθεια να ξαναγίνει η χώρα μας τόπος υποδοχής και ασύλου, να ξαναβρούμε το παλιό μας ήθος φιλίας, φιλοτιμίας και φιλοξενίας. Τέλος, έχουμε μια μεγάλη παράδοση αριστερής διανόησης.

Είναι η μόνη μορφή σύγχρονης ελληνικής σκέψης που έχει διεθνή αναγνώριση και επιρροή και δεν αποτελεί «γραμματοκιβώτιο» ξένων ιδεών. Σήμερα, υπάρχει θεωρητικό έλλειμμα στην Αριστερά, που πολλές φορές υιοθέτησε έναν αυτοματισμένο ακτιβισμό, χωρίς ανάλυση της ισορροπίας δυνάμεων και όραμα. Η επιστροφή στη μεγάλη θεωρητική και φιλοσοφική μας παράδοση είναι απαραίτητη.

• Πιστεύετε ότι η ρωγμή που κατάφερε ο ΣΥΡΙΖΑ στην όποια «δημοκρατία» της Ε.Ε. μπορεί να μεγαλώσει και υπό ποιες προϋποθέσεις -ειδικά μετά την υπογραφή του Μνημονίου;

Η Ε.Ε. βρίσκεται σε μια μακρά πορεία παρακμής: Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Ε.Ε είχε δύο θεμελιώδεις στόχους. Την εξειρήνευση των σχέσεων μεταξύ Γερμανίας και των άλλων μεγάλων δυνάμεων, την μετατροπή δηλαδή του πολέμου σε οικονομικό ανταγωνισμό. Δεύτερο, τον συμβιβασμό μεταξύ καπιταλισμού και δημοκρατίας, μεταξύ της αγοράς και της κοινωνικής δημοκρατίας ως βασικών διανεμητικών μηχανισμών. Μετά το 1989, με την πτώση του υπαρκτού σοσιαλισμού και την ανακοίνωση του «τέλους της ιστορίας», και οι δύο αυτές αρχές υποχωρούν.

Στην Ελληνική κρίση, η μεταφορά πόρων από τον πλούσιο Βορρά στο Νότο, φυσιολογική συνέπεια μίας οιονεί ομοσπονδιακής ένωσης, μεταφράζεται σε εθνικές εντάσεις και συγκρούσεις μεταξύ Γερμανών και Ελλήνων, Σλοβάκων και Ιταλών. Οι Ελληνικές εκλογές, το δημοψήφισμα και το βελούδινο πραξικόπημα κατά της Ελλάδας δείχνουν ότι ο δύσκολος γάμος καπιταλισμού και κοινωνικής δικαιοσύνης οδηγείται σε διαζύγιο.

Από την άλλη, οι εξελίξεις αυτές δείχνουν και το ότι η ηγεμονία του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού πλησιάζει στο τέλος της, ότι η ιστορία αρχίζει να κινείται. Το 2015 είδαμε την ανέλειξη ενός «τόξου αρετής», με την άνοδο αριστερών δυνάμεων σε Τουρκία, Ελλάδα, Ισπανία, Ιρλανδία, Σκωτία και τώρα στην Μεγάλη Βρετανία με τον Κόρμπιν.

Τα πρώτα λουλούδια της Ευρωπαϊκής άνοιξης αποτελούν αιτία και αποτέλεσμα της προιούσας παρακμής της ΕΕ και της σταδιακής κατανόησης από τους Ευρωπαϊκούς λαούς ότι η λιτότητα απέτυχε. Η Γερμανία, με την επιβολή της συμφωνίας στην Ελλάδα, έχασε σε μία μέρα το συμβολικό κεφάλαιο που έχτισε 50 χρόνια, όπως είπε ο Χάμπερμας.

Η Ε.Ε. θα αναγκαστεί ή να αλλάξει ριζικά προς μία πιο προοδευτική πολιτική ή να μπει σε διαδικασία αποσύνθεσης. Ο ΣΥΡΙΖΑ και η Ελλάδα είναι το πρώτο και πιο συμβολικό κομμάτι αυτής της επανεκκίνησης της ιστορίας, γι αυτό και δέχτηκαν τέτοια πρωτοφανή επίθεση. Μπορούμε να πούμε, λοιπόν, ότι το μέλλον της Ελλάδας, της Ευρώπης και της Αριστεράς παίζονται στις εκλογές. Η «αριστερή παρένθεση» πρέπει να γίνει η ευκαιρία της πρώτης πραγματικής αριστερής κυβέρνησης σε Ελλάδα και Ευρώπη.

• Πώς βρήκατε το επίπεδο του πολιτικού ανταγωνισμού, μέσα από την προεκλογική σας καμπάνια;

Ως «πρώτη φορά υποψήφιος» αισθάνομαι λίγο σαν εθνογράφος δύο περίεργων φυλών, των πολιτικών και των δημοσιογράφων. Στα διάφορα τηλεοπτικά και ραδιοφωνικά ντιμπέιτ που συμμετέχω έχω εκπλαγεί από τα κλισέ, τις κοινοτοπίες, τις μπαναλιτέ που επαναλαμβάνουν κυρίως οι πολιτικοί, σαν μαγνητοφωνάκια. Μετά τις εκλογές, πρέπει να ξεκινήσουμε τον πόλεμο κατά των κλισέ.

Με εκπλήσσει και η ανοησία: όταν οι εκπρόσωποι της ΛΑ.Ε., φίλοι μέχρι πρότινος, με διακόπτουν διαρκώς και φωνασκούν, όταν οι των ΠΑΣΟΚ και ΑΝ.ΕΛΛ. επιδίδονται σε αγώνα ποιος βρίζει περισσότερο και δυνατότερα. Αλλά το κύριο πρόβλημα είναι η έλλειψη βασικής νοητικής και συναισθηματικής ευφυΐας. Οποιος τους βλέπει πρέπει να σκέπτεται ότι οι άνθρωποι αυτοί και οι ιδεολογίες τους πρέπει να μείνουν μακριά από οποιαδήποτε κοινοβουλευτική ή κυβερνητική ευθύνη.

•Τέλος, θα θέλαμε να μας περιγράψετε κάποιο χαρακτηριστικό περιστατικό από την προεκλογική σας καμπάνια.

Την προηγούμενη Τρίτη το πρωί, σε ένα τηλεοπτικό πάνελ, μού λέει ο δημοσιογράφος ότι ο προηγούμενος αντιπρόσωπος του ΣΥΡΙΖΑ που είχε καλεσμένο, είπε να με ρωτήσουν τι σημαίνει «αριστερη μεάγχολία». Τον όρο αυτό χρησιμοποίησα πρώτος εγώ, στη συνδιάσκεψη του ΣΥΡΙΖΑ. Τον πήραν μετά από μένα ο Σακελλαρίδης και ο Τσίπρας και ξαφνικά μιλούσαν όλοι για την έννοια που λάνσαρα, χωρίς κανένας να ξέρει ότι εγώ ήμουν αυτός που το είχε πει.

Ήταν τα πιο ευτυχισμένα 10' φήμης, κατά Γουώρχολ, μιας ανώνυμης, όμως, φήμης... οπότε, ακόμη καλύτερα. Και μετά, ήρθαν ο συνυποψήφιος και ο δημοσιογράφος και με αποκάλυψαν. Εξήγησα, λοιπόν, τον Φρόυντ και τον Μπένγιαμιν, μίλησα για την σημασία των παραπράξεων στην ψυχανάλυση (π.χ. σκιτσάκια που κάνουμε ασυνείδητα όταν βαριόμαστε ή είμαστε αγχωμένοι), προσπαθώντας να πλησιάσει το πάνελ όσο πιο κοντά είναι δυνατό και επιτρεπτό σε μια σοβαρή πολιτική συζήτηση με θεωρητικές αναφορές. Ενας συνομιλητής μου, με κατηγόρησε (ή επαίνεσε;) μετά ότι η εισαγωγή του όρου με κάνει υπεύθυνο για τις πρόωρες εκλογές. Ευτυχώς (ή δυστυχώς;) ο Πλατωνικός φιλόσοφος δεν είναι πια θεματοφύλακας της πολιτικής πρακτικής. 

 

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Μια μεγάλη μπλόφα της Μέρκελ και του Σόιμπλε το Grexit»
Απορρίπτει κάθετα το ενδεχόμενο ενός Grexit η πρόεδρος της Ευρωομάδας της Αριστεράς (GUE/NGL). Η Γκαμπριέλε Τσίμερ βρέθηκε στην Αθήνα και μίλησε στην «Εφ.Συν.». Υπογραμμίζει ότι η Μέρκελ μπλοφάρει με την...
«Μια μεγάλη μπλόφα της Μέρκελ και του Σόιμπλε το Grexit»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Οι εκλογές πρέπει να ανησυχούν τη Ν.Δ.»
Ο βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ στην Α΄ Αθήνας Χριστόφορος Βερναρδάκης μιλά στην «Εφ.Συν.» για τα αποτελέσματα των δημοσκοπήσεων που φέρνουν τη Ν.Δ. σε θέση ισχύος απέναντι στον ΣΥΡΙΖΑ.
«Οι εκλογές πρέπει να ανησυχούν τη Ν.Δ.»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Πρέπει να διαρρήξουμε τον φαύλο κύκλο στα ελληνοτουρκικά»
Την ανάγκη μια νέας θέασης και κατά συνέπεια προσέγγισης στο πώς αντιμετωπίζουμε τα εθνικά θέματα και την ιστορία μας γενικότερα εκφράζει μέσω της συνέντευξης που έδωσε στην «Εφ.Συν.» ο ιστορικός και ομότιμος...
«Πρέπει να διαρρήξουμε τον φαύλο κύκλο στα ελληνοτουρκικά»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Ο ΣΥΡΙΖΑ πρέπει να ηγηθεί μιας ευρύτερης αριστερής προοδευτικής παράταξης»
Ο Γιάννης Δραγασάκης, τέως αντιπρόεδρος της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ και νυν βουλευτής, ανοίγει τα χαρτιά του στη μεγάλη συζήτηση που έχει ανοίξει για την επόμενη μέρα του ΣΥΡΙΖΑ.
«Ο ΣΥΡΙΖΑ πρέπει να ηγηθεί μιας ευρύτερης αριστερής προοδευτικής παράταξης»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Ο λαϊκισμός αξιοποιεί την παρακμή του κομματικού συστήματος»
Η Νάντια Ουρμπινάτι μιλά για τη σχέση λαϊκισμού και δημοκρατίας, υποστηρίζει ότι ο ΣΥΡΙΖΑ παραμένει ισχυρός στο πολιτικό παιχνίδι και τονίζει πως, όταν η αντιπολίτευση είναι ισχυρή, τότε αυτό το παιχνίδι είναι...
«Ο λαϊκισμός αξιοποιεί την παρακμή του κομματικού συστήματος»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Η αριστερή μας ταυτότητα είναι ο πυρήνας της πολιτικής μας ύπαρξης»
Ο Νίκος Φίλης δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις. Μιλά στην «Εφ.Συν.» για τις εκλογές, το πρόγραμμα και τις διαφορές μεταξύ ΣΥΡΙΖΑ και Ν.Δ., ενώ ιδιαίτερη σημασία έχουν οι επισημάνσεις του για το ιδεολογικό...
«Η αριστερή μας ταυτότητα είναι ο πυρήνας της πολιτικής μας ύπαρξης»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας