• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    29°C 26.1°C / 31.2°C
    2 BF
    49%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    26°C 24.6°C / 28.2°C
    2 BF
    65%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.7°C / 31.5°C
    3 BF
    66%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.9°C / 25.9°C
    1 BF
    57%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    24°C 23.9°C / 25.7°C
    2 BF
    69%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.6°C / 30.5°C
    1 BF
    77%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    25°C 21.2°C / 24.8°C
    1 BF
    48%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    29°C 29.3°C / 29.3°C
    2 BF
    53%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    27°C 25.8°C / 27.7°C
    4 BF
    55%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.9°C / 25.1°C
    2 BF
    61%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    26°C 26.1°C / 26.8°C
    2 BF
    50%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.7°C / 29.0°C
    3 BF
    61%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    27°C 26.9°C / 26.9°C
    2 BF
    83%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.9°C / 27.9°C
    1 BF
    51%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    29°C 27.5°C / 29.5°C
    1 BF
    54%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.8°C / 26.0°C
    3 BF
    43%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    30°C 28.0°C / 31.4°C
    1 BF
    26%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 24.3°C / 24.9°C
    2 BF
    71%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.7°C / 26.7°C
    2 BF
    85%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    25°C 25.2°C / 25.2°C
    2 BF
    67%
«Εφ.Συν.» - Μάριος Βαλασόπουλος
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Η αναφορά στο φάντασμα ενός “άλλου” μέλλοντος είναι η άμυνα που διαθέτουμε»

  • A-
  • A+

Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς με αφορμή το νέο του βιβλίο «Για μιαν άλλη Πολιτεία; - Μνήμη Δημήτρη Τσάτσου», στη συνέντευξη που μας παραχώρησε αναλύει τα δεδομένα μιας σύγχρονης πραγματικότητας, η οποία, παρότι ορίζεται από το νεοφιλελεύθερο πρόταγμα και το μοντέλο ενός άνευ ορίων παραγωγισμού, ταυτόχρονα μας καλεί να αντισταθούμε και να πάρουμε θέση απέναντι στο ενδεχόμενο μιας συντελούμενης καταστροφής

• Το βιβλίο σας βρίθει αναφορών στο «τυχαίο», στην ενδεχομενικότητα και τον μη έλεγχο επί του ασυνείδητου. Θα έλεγα πως θεωρείτε ότι η ζωή εν γένει είναι αποτέλεσμα συμπτώσεων «ευτυχών» ή «δυστυχών». Πόσο ελέγχουμε τελικά τα πράγματα ως κοινωνία και ως άτομα;

Η απροσμέτρητη περιπλοκότητα του κόσμου λειτουργεί ταυτόχρονα ως φόβος, ως ελπίδα και ως όριο. Την ίδια στιγμή που η αχανής ποικιλομορφία των όσων μας περιστοιχίζουν κινητοποιεί την απορία και τον θαυμασμό μας, ο ίδιος αυτός ο πλούτος των εξωτερικών εναυσμάτων αποπροσανατολίζει ή ακόμα και τρομοκρατεί. Με τα λόγια του Μπόρχες, η «ποικιλία» μπορεί να είναι «αποτρόπαιη».

Ως ψυχαναγκαστικά αναζητούντες το «αληθινό νόημα» αυτών που προσπαθούν να διατυπώσουν με τον λόγο, οι άνθρωποι είναι υποχρεωμένοι να χειρίζονται την αδυναμία τους να αποκρυπτογραφούν, να κατανοούν, άρα και να ονοματίζουν με μια κάποια σιγουριά και ακρίβεια έναν αενάως εξελισσόμενο κόσμο. Εκ των πραγμάτων λοιπόν, κατακλύζονται από το δέος μπροστά σε «κάτι» που μοιάζει με θαύμα και από την αγωνία της αδυναμίας τους να καταλάβουν «τι» τελικά είναι αυτό που βλέπουν.

Οντας όμως «πεταμένοι εκεί», σε μια κινούμενη και ακαθήλωτη terra incognita δίχως αρχή και δίχως τέλος, επιχειρούν να συνδιαλλαγούν με το γεγονός ότι οι απορίες τους παραμένουν αναπάντητες. Και γι’ αυτό ακριβώς πιέζονται να διατυπώσουν έλλογες εκλογικεύσεις της επίγειας παρουσίας τους. Είτε ανάγοντας τα πάντα σε έναν αόρατο Δημιουργό, στην απροσπέλαστη δηλαδή και αυτο-νομιμοποιημένη Θεία Βούληση, είτε προτείνοντας εύλογες αλλά πάντα ανεπαρκείς εγκόσμιες αιτιοκρατικές ερμηνείες, οι ζωντανοί άνθρωποι αναζητούν διακαώς τη δική τους «αλήθεια».

Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, «Για μιαν άλλη Πολιτεία - Μνήμη Κωνσταντίνου Τσάτσου», Εκδόσεις Καστανιώτη

Η «αλήθεια» αυτή παραμένει όμως πάντα υπό αίρεση. Ούτε ο κόσμος της φύσης, ούτε όμως και οι εσωτερικές δυνάμεις που ενεργοποιούν καθημερινά τους μύχιους εαυτούς μας (και την «ψυχοπαθολογία» μας) είναι ποτέ δυνατόν να αποκρυπτογραφηθούν πλήρως. Η ανθρώπινη κατάσταση μοιάζει εγγενώς συναρτημένη με μια αξεπέραστη «ριζική αβεβαιότητα». Ακόμα και αν θα μπορούσαν να έχουν υπάρξει «τελικές αιτίες» για ό,τι συμβαίνει, συνέβη και θα συμβεί, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πολλά, ίσως μάλιστα και τα περισσότερα υλικά ίχνη των αιτιακών αλυσίδων έχουν ήδη εξαφανιστεί σε «μαύρες τρύπες» που δεν αφήνουν καμιά πληροφορία να ξεφύγει.

Μη μπορώντας λοιπόν να προσβούν σε μια πλήρη «αλήθεια», οι άνθρωποι δεν έχουν άλλη λύση από το να συμβιβαστούν με το εξ ορισμού μη καταγνώσιμο «τυχαίο» και το λογικά απροσπέλαστο «συμπτωματικό». Αυτές ακριβώς είναι οι ρίζες του ριζικού ιστορικού και υπαρξιακού ενδεχομενισμού.

• Λέτε κάπου: «Η δημοκρατική αντιπαράθεση επικεντρώνεται πλέον σε αντίπαλες σκηνοθετικές εκδοχές ενός θεατρικού έργου με προδιαγεγραμμένη έκβαση». Περιγράφετε στην ουσία τον θρίαμβο της ΤΙΝΑ. Καταλήγετε όμως ως εξής: «...“η ριζική αβεβαιότητα” δεν αποτελεί λόγο αποστράτευσης, αλλά, αντιθέτως, ζείδωρη εστία συνεχούς επανέμπνευσης και επανακινητοποίησης». Τελικά αυτό που κυριαρχεί είναι η βούληση μη παραίτησης και αντίστασης;

Η παραδοχή ότι η πορεία των πραγμάτων δεν μπορεί ποτέ να είναι απολύτως ελέγξιμη δεν συνεπάγεται ότι οφείλουμε να αποδεχόμαστε αδιαμαρτύρητα όλα αυτά που συμβαίνουν γύρω μας. Ισως μάλιστα να συμβαίνει εντελώς το αντίθετο. Ακόμα και ως αλυσοδεμένοι σε ανεξιχνίαστες βουλές της ειμαρμένης, ακόμα και αν δεν μπορούμε να προβλέψουμε τις τελικές συνέπειες των επιλογών μας, μπορούμε πάντα να διατηρούμε την πεποίθηση ότι ως «ηθικά όντα» οφείλουμε να πορευόμαστε με γνώμονα την αίσθηση του καλού και του κακού, του ωφέλιμου και του βλαβερού, του ευκταίου και του αποφευκτέου.

Αυτή ακριβώς άλλωστε είναι η αξιακή πεμπτουσία του νεωτερικού ευρωπαϊκού πολιτισμού. Τουλάχιστον από την εποχή του Διαφωτισμού έχουμε την τάση να κρίνουμε το ατομικό και το συλλογικό «είναι» και «γίγνεσθαι» με γνώμονα ένα ακαθήλωτο, συχνά αντιφατικό αλλά πανταχού παρόν «φαντασιακό δέον». Η συνεχής αναφορά στο φάντασμα ενός «άλλου» μέλλοντος που-δεν-υπάρχει-ακόμα είναι η μόνη άμυνα που διαθέτουμε ενάντια στους αυτοματισμούς ενός διάχυτου παρόντος που αρνείται να κοιτάξει το παγωμένο είδωλό του στον καθρέφτη.

Από τη στιγμή που αρχίζει να επικρατεί η άποψη ότι ο κόσμος μας δεν θα μπορούσε (αλλά και δεν θα «έπρεπε») να είναι τίποτε άλλο εκτός από «αυτό-που-είναι», προβάλλει στο προσκήνιο η συνομιλία μας με ενα «δέον» που παραμένει σε αμφιβολία. Ακόμα και αν, ή μάλλον επειδή ακριβώς, το περιεχόμενο του «μη-εισέτι-υπάρχοντος» παραμένει ανοικτό σε κάθε αμφισβήτηση, η συλλογική δημοκρατική βούληση μπορεί και οφείλει πάντα να εξαντλεί τα ευρύτατα περιθώρια της δικής της «ριζικής αμφιβολίας».

• Ο Τσάτσος μετονόμασε το επιστημονικό του αντικείμενο από «Πολιτειολογία» σε «Μετα-πολιτειολογία». Τι σηματοδοτούσε κατ’ εσάς αυτός ο όρος, δεδομένου ότι σήμερα γίνεται κατάχρηση του προθέματος «μετα-» (μετα-δημοκρατία, μετα-νεωτερικότητα, μετα-βιομηχανική κοινωνία κ.λπ.);

Η επιλογή των σημαινουσών λέξεων δεν είναι ποτέ τυχαία. Οπως επίσης δεν είναι τυχαία η συνεχής ολίσθηση των σημαινομένων νοημάτων με γνώμονα τις ανάγκες και τις επιταγές μιας υπό συνεχή εξέλιξη «πραγματικότητας». Με αυτήν την έννοια, η μετονομασία της «Πολιτειολογίας» σε «Μετα-πολιτειολογία» εκφράζει ίσως πριν από οτιδήποτε άλλο την αγωνία ενός εντίμου ανθρώπου μπροστά στο γεγονός ότι όλες σχεδόν οι λέξεις βάσει των οποίων είχε συνηθίσει να αναλύει το αντικείμενό του έμοιαζαν ανεπαρκείς και παραπλανητικές.

Υπό την πίεση της λεγόμενης «παγκοσμιοποίησης», οι έννοιες της ανεξάρτητης Πολιτείας, και μαζί με αυτήν του εθνικού κράτους, της πολιτικής εξουσίας, η θεμελιώδης διάκριση του δημόσιου και του ιδιωτικού χώρου, η εθνική και λαϊκή κυριαρχία, το «γενικό συμφέρον», η ριζική αντιπαράθεση ανάμεσα στο πολιτικό και στο οικονομικό «επίπεδο», οι αναπαλλοτρίωτες φιλελεύθερες αξίες όπως η ατομική ελευθερία και τα ατομικά δικαιώματα ή, και το σημαντικότερο από όλα, η πρόσληψη και η λειτουργιά της δικαιοκρατικής δημοκρατίας βρίσκονται εκτιθέμενες σε ριζικές πλην ανομολόγητες συνήθως αναθεωρήσεις, επανεκλογικεύσεις και μετασημασιολογήσεις.

Ακριβώς στο σημείο αυτό ο Τσάτσος εμφανίζεται πρωτοπόρος και εν πολλοίς προφητικός. Την ίδια στιγμή που η κυρίαρχη πολιτειολογική σκέψη εξακολουθούσε να αναμασά μια προβληματική που έμοιαζε ολοένα και πιο αναντίστοιχη με μια αενάως μεταλλασσόμενη πραγματικότητα, ο Δημήτρης Τσάτσος επιχείρησε να μετατρέψει την αβεβαιότητά του σε πηγή έμπνευσης. Και γι’ αυτό ακριβώς προσέφυγε στο πρόσημο «μετά», που υποδηλώνει ταυτόχρονα «κάτι» που διαφοροποιείται ρητά από εκείνο που υποτίθεται πως εκφράζει από το ίδιο του το όνομα, δίχως όμως να συμβάλλει στη νοηματική αποκωδικοποίηση και κατανόηση της νέας επελαύνουσας εποχής.

Οπως η «μετα-βιομηχανική εποχή», η «μετα-νεωτερικότητα» και η «μετα-αλήθεια», έτσι και η «μετα-πολιτειολογία» υποδηλώνει μια ρήξη με άγνωστη απόληξη. Αναφέρεται σε κάτι που δεν είναι πια αυτό-που-ήταν αλλά δεν γνωρίζει ακόμα σε τι θα εξελιχθεί. Εκφράζει κατά κάποιο τρόπο την αγωνία ενός κριτικού στοχαστή που προσκρούει συνεχώς στα εγγενή όρια της συνταγματικής και νομικής εκλογίκευσης. Ακόμα λοιπόν και αν θεωρήσουμε πως κατά κάποιο τρόπο το πρόσημο «μετά» λειτουργεί σαν υπεκφυγή, δεν παύει να ανοίγει τον δρόμο για μια νέα «ολιστική» και απομυθοποιημένη ανάγνωση της πολιτειακής πραγματικότητας.

• Το βιβλίο σας το διατρέχει μια διαρκής αίσθηση ιστορικότητας και μελέτης των όρων υπό τους οποίους το ζωώδες «homo homini lupus» μετατράπηκε στο πολιτισμένο «homo homini homo». Ποια είναι σήμερα η μετάλλαξη μιας «ανθρώπινης φύσης» που περιορίζεται στον μονοδιάστατο homo economicus;

Δεν πρέπει να παίρνουμε τις αρχετυπικές αυτές κατασκευές τοις μετρητοίς. Η μετάβαση από το homo homini lupus στο homo homini homo ή homo socialis δεν σηματοδοτεί τίποτε άλλο από την ιστορία της δόμησης αυτού που ονομάζουμε πολιτισμό στον μακρό χρόνο. Ο αυτιστικός λύκος γίνεται άνθρωπος από τη στιγμή που η κοινωνική συμβίωση έχει ήδη οδηγήσει στην ανάγκη εκπόνησης γενικά αποδεκτών και αναγνωρίσιμων κανόνων, ορίων και κανονισμών που επιτρέπουν τη συνεχιζόμενη αναπαραγωγή της αλληλεξάρτησης των μελών της κοινότητας.

Στο πλαίσιο αυτό, γεννιέται η ηθική, διαφοροποιείται το επιτρεπτό από το ανεπίτρεπτο και δομούνται οι μηχανισμοί που εξασφαλίζουν τη συμμόρφωση των αλληλέγγυων και αλληλοαναγνωριζόμενων κοινωνών στους κοινούς κανόνες. Ακόμα και αν επιβιώνουν τα πρωτόγονα ένστικτά του ο κοινωνικοποιημένος λυκάνθρωπος οφείλει να αυτοδεσμεύεται και να αυτολογοκρίνεται.

Η εμφάνιση και στη συνέχεια η πλήρης κατίσχυση του αρχέτυπου του «οικονομικού ανθρώπου» οδηγεί σε άλυτες αντιφάσεις. Πράγματι, από μια στιγμή και πέρα η σμιθιανής έμπνευσης ιδέα του homo economicus έπαψε να αναφέρεται αποκλειστικά και μόνον στην εν στενή εννοία οικονομική συμπεριφορά και αναδείχθηκε σε ένα ολοκληρωτικό «κινητρολογικό» σύμπαν που διέπει τις ανθρώπινες συμπεριφορές, στο πλαίσιο μιας διιστορικά ισχύουσας και μονοδιάστατης πλέον «επιστημονικής ηθικολογίας». Φαίνεται πλέον να γίνεται δεκτό ότι, από την ίδια τους τη φύση, όλες οι ανθρώπινες συμπεριφορές υπακούουν αποκλειστικά και μόνον στις επιθυμίες και τα συμφέροντα του δρώντος ατόμου. Πριν από όλα τα άλλα, ο ορθολογικός άνθρωπος ορίζεται ως «συμφεροντούχος».

Οι κοινωνικές και ιδεολογικές προεκτάσεις μιας τέτοιας θεώρησης είναι απροσμέτρητες. Η εγγενής πολιτιστική ένταση που αντιπαραθέτει τον πρωτόγονο λύκο στον αυτολογοκρινόμενο πολιτισμένο άνθρωπο υποχωρεί προτροπάδην μπροστά στην «επιστημονικά» θεμελιωμένη απόφανση ότι a priori κανείς δεν «οφείλει» τίποτε στους συνανθρώπους του και στην «κοινωνία». Και ότι, συνεπώς, κανείς δεν δεσμεύεται καταστατικά να λειτουργεί όπως το επιτάσσει ο «ιστορικά ξεπερασμένος» «κοινωνικός άνθρωπος».

• Χαρακτηρίζετε τον Τσάτσο ως «ανεπιφύλακτο ευρωπαϊστή», όρος που θα ταίριαζε και για πολλούς φιλελεύθερους καλής πίστης και πρόθεσης. Σήμερα, με τη μετάλλαξη της Ε.Ε. σε ένα σκληρό νεοφιλελεύθερο και ορντολιμπεραλιστικό (λόγω Γερμανίας) μόρφωμα, τι μπορεί να σκεφτόταν ο Τσάτσος;

Νομίζω πως θα ήταν ακόμα πιο προβληματισμένος ή ίσως και απογοητευμένος. Και αυτό καθίσταται ακόμα σαφέστερο αν αναγνώσουμε τα τρέχοντα ευρωπαϊκά αδιέξοδα υπό το φως των ευγενών ιδεών που είχαν οδηγήσει στην πρώτη εμφάνιση της κοινότητας. Θα πρέπει να θυμηθούμε ότι το ευρωπαϊκό «πείραμα» ήταν πριν από όλα «αξιακό». Γεννήθηκε σε μια εποχή που όλοι οι εχέφρονες άνθρωποι είχαν την πεποίθηση πως μια διεθνής τάξη πραγμάτων που είχε οδηγήσει στις θηριωδίες του πολέμου όφειλε πλέον να οργανωθεί σε εντελώς νέες βάσεις.

Θεωρούνταν έτσι προφανές πως η διαρκής ειρήνη ανάμεσα στους λαούς στους κόλπους μιας ευρύτερης «ανθρωπότητας» προϋπέθετε τη βαθμιαία υπέρβαση των εθνικών-κρατικών ανταγωνισμών. Επρεπε λοιπόν να τεθούν οι βάσεις για νέες «συλλογικές οντότητες» που θα αποφάσιζαν και θα δρούσαν με μόνο γνώμονα το συμφέρον όλων των συνιστωσών της.

Η οικουμενική «πρόοδος» όφειλε πλέον να προσλαμβάνεται ως εν δυνάμει τουλάχιστον «αδιαίρετη». Με αυτήν την έννοια, η ιστορικά καινοτόμα γοητεία του κοινοτικού πειράματος συνοψιζόταν στο σχέδιο οικοδόμησης ενός εντελώς νέου δημοκρατικού και φιλελεύθερου πολιτικού συστήματος, απαλλαγμένου από όλους τους αυτάρεσκους εθνικούς «αυτισμούς». Ακόμα και αν συντηρούνταν ως πολιτιστικές και ψυχογραφικές ενότητες, οι επιμέρους εθνικές-κρατικές οντότητες καλούνταν να δώσουν τη θέση τους σε μια ενιαία και απροκατάληπτη συλλογική συσσωμάτωση.

Ομως, στην πραγματικότητα έγινε το εντελώς αντίθετο. Οι ισορροπίες ανάμεσα στους ισχυρούς και τους λιγότερο ισχυρούς εταίρους όχι μόνο δεν αποδυναμώθηκαν αλλά και γιγαντώθηκαν. Κρυπτόμενα πίσω από τους αυτοματισμούς μιας διορισμένης απρόσωπης ηγεσίας, τα κοινοτικά όργανα εξακολουθούσαν να προωθούν τις ήδη εμπεδωμένες εξουσίες. Δεν είναι δε τυχαίο ότι, από μια στιγμή και πέρα, αυτή η νεοεκκολαπτόμενη κοινοτική πραγματικότητα εμφανιζόταν δομικά αμετακίνητη.

Το ίδιο το γεγονός ότι οι καίριες αποφάσεις σε ό,τι αφορά την οποιαδήποτε προτεινόμενη αλλαγή πλεύσης της κοινότητας δεν μπορεί να λαμβάνονται δίχως την ομόφωνη συναίνεση όλων των εταίρων εγκαινίαζε μια καταστατικά πλέον κατοχυρωμένη θεσμική και πολιτική ακινησία. Το φάντασμα του «βέτο» δεν αντιμετωπιζόταν με δημόσια συζήτηση αλλά με τη μέθοδο της απλής απάλειψης του ζητήματος από την επίσημη ημερήσια διάταξη, δηλαδή με την επ’ αόριστον αναβολή του.

Θα ‘λεγε κανείς πως το ευρωπαϊκό «σύστημα» είχε βρει τον ιδεώδη τρόπο για να αποφεύγει τους επώδυνους κραδασμούς. Αναπαράγοντας σιωπηρά την ήδη δεδομένη και αμετακίνητη ισορροπία δυνάμεων η Ε.Ε. μετείχε πλέον στο παγκόσμιο ανταγωνιστικό παίγνιο ως ένα ακόμα σύστημα οργανωμένων συμφερόντων. Το κατ’ εξοχήν ανοικτό και ακαθήλωτο μετα-πολιτειακό η συμ-πολιτειακό πείραμα μετατρεπόταν σε φορέα συντήρησης και κατοχύρωσης ήδη υφιστάμενων ισορροπιών και ανισορροπιών. Ειρωνικά, η θέσπιση μιας (αδύνατης και δομικά αντιδημοκρατικής) ομοφωνίας είχε οδηγήσει σε μια έμφοβη συλλογική αυτολογοκρισία. Τα όνειρα που κινητοποιούσαν τις ελεύθερες φαντασιώσεις πνίγηκαν στο τέλμα ενός σιδερένιου γραφειοκρατικού ορθολογισμού. Η ανοικτή φαντασία των πατέρων μοιάζει να έχει εκφυλιστεί σε μια λογοκριμένη επανάληψη μιας τυποποιημένης γραφειοκρατικής κοινοτοπίας. Στη σημερινή Ευρώπη όλα επιτρέπονται εκτός από τον αξιακό ιδεαλισμό.

• Ο πόλεμος στην Ουκρανία αναδεικνύει αφενός έναν μεταψυχροπολεμικό ρεβανσισμό της Δύσης προς τη Ρωσία (πρώην ΕΣΣΔ), αλλά και έναν βαθύ ιστορικό αναθεωρητισμό εκ μέρους του Πούτιν, ο οποίος αμφισβητεί ακόμα και την ύπαρξη κάποιων εθνών. Βλέπετε μια γρήγορη έξοδο απ’ αυτήν την περίπλοκη συνθήκη ή μάλλον θα βιώσουμε μια μακρά περίοδο ιστορικών σπασμών έως ότου αποκρυσταλλωθεί μια νέα ισορροπία;

Η επιλογή της λέξης «αναθεωρητισμός» δεν είναι τυχαία. Η άνευ υποσημειώσεων καταδικαστέα στρατιωτική επίθεση του Πούτιν στην Ουκρανία δεν σηματοδοτεί όμως μόνο μια σύγχυση ανάμεσα στις «κακές» καταστάσεις πολέμου και την «καλή» ειρήνη. Η κατ' εξοχήν μεταβατική εποχή μας χαρακτηρίζεται από ευρύτερες αναθεωρήσεις παραδοχών, δογμάτων, αρχών και κανόνων σε όλα τα πεδία του ιστορικού γίγνεσθαι.

Ειδικότερα, οι λεγόμενες διεθνείς σχέσεις φαίνεται να έχουν εισέλθει σε μια νέα φάση που χαρακτηρίζεται από την κατάρρευση όλων των αξιακών και ιδεολογικών παραδοχών που υποτίθεται πως οριοθετούσαν τον τρόπο αλληλόδρασης ανάμεσα στις πολιτικές εξουσίες. Ανάμεσα στις παραδοχές αυτές το απαραβίαστο της επικρατειακής ενότητας των ανεξάρτητων κρατών είναι ίσως η λιγότερο απρόβλεπτη. Η διάλυση της ΕΣΣΔ και της Γιουγκοσλαβίας αποτελούν τα θεαματικότερα παραδείγματα ότι, και στο σημείο αυτό, η Ιστορία δεν έχει τελειώσει!

Ακόμα λιγότερο ανθεκτική στην πάροδο του χρόνου φαίνεται να είναι η αρχή της μη παρέμβασης στις «εσωτερικές υποθέσεις» των άλλων χωρών. Εις πείσμα των ρητορικών παραινέσεων του ΟΗΕ, οι σχέσεις ανάμεσα σε αυτεξούσιες οντότητες αναδεικνύονται στο κατ' εξοχήν πεδίο μη ρυθμίσιμων αντιπαραθέσεων. Δεν είναι τυχαίο ότι όλοι προσπαθούν συνεχώς να παρέμβουν με κάθε θεμιτό ή αθέμιτο μέσο στην καθημερινή εκτύλιξη των υποθέσεων όλων των άλλων. Ακόμα λοιπόν και αν τα κρατικά σύνορα παραμένουν τύποις άθικτα, η παρουσία ξένων στρατών ελέγχου και κατοχής θεωρείται συχνά αυτονόητη, χρήσιμη ή ακόμα και αναγκαία.

Η ίδια η ιδέα της εθνικής ανεξαρτησίας φαίνεται να σχετικοποιείται και να αποδυναμώνεται. Με τη λήξη του συναινετικά αυτοαναπαραγόμενου ψυχρού πολέμου, ένα ολόκληρο αξιακό και νοηματικό σύστημα που εγγυούνταν τη συντήρηση σοφά σχεδιασμένων ισορροπιών στο πλαίσιο αυστηρά προδιαγεγραμμένων ορίων φαίνεται να καταλύεται. Η αντικατάσταση ενός σταθερού «δι-πολικού» κόσμου, που θεμελιωνόταν σε έναν ψυχρό πόλεμο ο οποίος δεν μπορούσε ποτέ να εξελιχθεί σε θερμό, από ένα ασταθές «πολυ-πολικό» σύστημα άνοιξε κυριολεκτικά τον ασκό του Αιόλου.

Είναι πλέον σαφές ότι ακόμα και αν δεν έχει ήδη εντελώς εκπνεύσει, το όνειρο ενός δεσμευτικού για όλους τους ενεχομένους Διεθνούς Δικαίου φαίνεται να κλονίζεται συθέμελα. Ο ενιαίος κόσμος της ελεύθερης παγκόσμιας αγοράς έχει πάψει να μπορεί να εξασφαλίζει αυτομάτως την επ' αόριστον αρμονική αναπαραγωγή του.

Πράγματι, η μετάβαση από μια σταθερά δομημένη δι-πολική ή μονο-πολική οικουμένη σε έναν εκκολαπτόμενο ασταθή και υπό συνεχή ανακατάταξη πολυ-πολικό κόσμο δεν υπακούει σε προδιαγεγραμμένους αυτοματισμούς. Ενας κόσμος που απαρτίζεται από τρεις τουλάχιστον παγκόσμιας εμβελείας και εν δυνάμει ισοδύναμους «μεγάλους» και πολύ περισσότερες υποψήφιες περιφερειακές δυνάμεις οδηγεί, νομοτελειακά σχεδόν, σε κάθε λογής ρήξεις, εκρήξεις και ανατροπές.

Από τη στιγμή λοιπόν που οι ΗΠΑ φάνηκαν ανέτοιμες ή ανήμπορες να ασκούν τον (επικίνδυνο και εξαιρετικά δαπανηρό) ρόλο τους ως εσχάτου εγγυητή των παγκόσμιων ισορροπιών και μαζί τους του Διεθνούς Δικαίου, όλες οι ισορροπίες τελούν υπό διαρκή αίρεση. Μέχρι τουλάχιστον τη στιγμή που θα υπάρξουν οι προϋποθέσεις για την εγκαθίδρυση μιας δημοκρατικής πολιτικής εξουσίας με οικουμενική αποδοχή, οι επί μέρους ανταγωνιστικές οντότητες θα τείνουν πάντα να διαρρηγνύουν τα όριά τους, ακόμα και εκείνα που οι ίδιες χαράζουν. Μια τέτοια προοπτική φαίνεται όμως ακόμα απόμακρη.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Το σημερινό κράτος-Λεβιάθαν είναι ένα είδος καφκικού απρόσωπου μηχανισμού»
Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς στη συνέντευξή του αναλύει τα χαρακτηριστικά του νέου «αόρατου Λεβιάθαν», τις διαφορές από τον Χομπσιανό πρόγονό του, αλλά και τη μετάλλαξη της δημοκρατίας με όλες τις σύγχρονες...
«Το σημερινό κράτος-Λεβιάθαν είναι ένα είδος καφκικού απρόσωπου μηχανισμού»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Πηγή έμπνευσης ο αγώνας των αντιφασιστών στην Ελλάδα ενάντια στη Χρυσή Αυγή»
Ο Μπρέι, με οργανωτική εμπειρία από το κίνημα Occupy Wall Street, αλλά και με αντιφασιστική δράση, ορίζει την έννοια του αντιφασισμού, μελετά τη μετάλλαξη της σύγχρονης Ακροδεξιάς και ορίζει τα καθήκοντα του...
«Πηγή έμπνευσης ο αγώνας των αντιφασιστών στην Ελλάδα ενάντια στη Χρυσή Αυγή»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Και η Ακροδεξιά πρέπει να αντιμετωπίζεται ως διεθνής τρομοκρατία»
Ο Μπιόρν Ίλερ είναι ένας από τους ελάχιστους επιζώντες από την επίθεση του 2011 στο νησί Ουτόγια της Νορβηγίας, την οποία πραγματοποίησε ο νεοναζί Αντερς Μπρέιβικ σε κατασκήνωση της Ενωσης Νεολαίας των...
«Και η Ακροδεξιά πρέπει να αντιμετωπίζεται ως διεθνής τρομοκρατία»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Ο Ρήγας εντάχθηκε με ενθουσιασμό στο ρεύμα του ριζοσπαστικού Διαφωτισμού»
Με μια φρέσκια ματιά στο έργο του Ρήγα Βελεστινλή ο Δημήτρης Ψαρράς δείχνει ότι αυτό εντάσσεται σ’ ένα ευρωπαϊκό πνευματικό πλαίσιο που εμπνέεται από τις ριζοσπαστικές και επαναστατικές ιδέες των...
«Ο Ρήγας εντάχθηκε με ενθουσιασμό στο ρεύμα του ριζοσπαστικού Διαφωτισμού»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Ο Μαρξ αντιλήφθηκε ότι οι αγροτικές κοινότητες μπορεί να δείχνουν τον δρόμο προς τον κομμουνισμό»
Ο Τσινέλα μιλά για την πολιτική και διανοητική μεταμόρφωση του Μαρξ τα τελευταία χρόνια της ζωής του, όταν, απογοητευμένος από τις ήττες του προλεταριάτου στη Δύση, στράφηκε στη μελέτη της ρωσικής αγροτικής...
«Ο Μαρξ αντιλήφθηκε ότι οι αγροτικές κοινότητες μπορεί να δείχνουν τον δρόμο προς τον κομμουνισμό»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Πυρήνας της ακροδεξιάς αφήγησης είναι ο ιστορικός αναθεωρητισμός»
Στη Γερμανία, η μελέτη της δράσης και των μεθόδων πολιτικής στρατολόγησης νέων κυρίως ανθρώπων έχει έναν συστηματικό χαρακτήρα. Η Φραντσίσκα Σμίντκε χαρακτηρίζει υποκριτική τη μετάλλαξη της Ακροδεξιάς, αφού ο...
«Πυρήνας της ακροδεξιάς αφήγησης είναι ο ιστορικός αναθεωρητισμός»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας