Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
  • Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    11°C 10.0°C / 11.7°C
    2 BF
    58%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    9°C 7.8°C / 9.4°C
    1 BF
    74%
  • Πάτρα
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 8.3°C / 15.0°C
    2 BF
    63%
  • Ιωάννινα
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 3.9°C / 11.0°C
    2 BF
    54%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    8°C 8.0°C / 8.0°C
    2 BF
    61%
  • Βέροια
    Ελαφρές νεφώσεις
    9°C 7.2°C / 10.6°C
    0 BF
    60%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    6°C 6.0°C / 6.0°C
    1 BF
    56%
  • Αγρίνιο
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 5.0°C / 15.0°C
    2 BF
    63%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 12.8°C / 15.0°C
    4 BF
    82%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 9.4°C / 11.0°C
    4 BF
    58%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 12.0°C / 13.3°C
    6 BF
    62%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    7°C 7.2°C / 7.2°C
    0 BF
    78%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 15.0°C / 15.0°C
    3 BF
    88%
  • Λάρισα
    Αυξημένες νεφώσεις
    8°C 8.0°C / 8.0°C
    1 BF
    87%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 10.0°C / 10.6°C
    0 BF
    74%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 16.7°C / 18.0°C
    5 BF
    59%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    8°C 6.1°C / 10.0°C
    2 BF
    66%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 8.9°C / 10.6°C
    1 BF
    66%
  • Κατερίνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    8°C 7.2°C / 10.6°C
    0 BF
    88%
  • Καστοριά
    Σποραδικές νεφώσεις
    6°C 6.0°C / 6.0°C
    1 BF
    56%
«Η Υγεία και η Εκπαίδευση δεν είναι κοινές επιχειρηματικές δραστηριότητες»

Ο οικονομολόγος, καθηγητής στο City University της Ν.Υόρκης, Μπράνκο Μιλάνοβιτς

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Η Υγεία και η Εκπαίδευση δεν είναι κοινές επιχειρηματικές δραστηριότητες»

  • A-
  • A+
Η σημερινή κυριαρχία του καπιταλισμού, η οποία είναι τόσο γεωγραφική όσο και με όρους του αδιαφιλονίκητου συστήματος αξιών μας, λέω ότι θα πρέπει να αντιμετωπίζεται σαν ένα στάδιο της ιστορικής ανάπτυξης και ποτέ σαν ένα «τέλος» της Ιστορίας μας.
Ακολουθήστε μας στο Google news

Ο Μπράνκο Μιλάνοβιτς αρνείται την ερμηνεία πως η έλλειψη αντιπάλου δέους προς τον καπιταλισμό συνεπάγεται υιοθέτηση της θεωρίας του «τέλους της Ιστορίας», θεωρεί τη σοσιαλδημοκρατία σαν ένα σύστημα που ανταποκρινόταν σε άλλο στάδιο ανάπτυξης του καπιταλισμού και εκτιμά ότι ο εμπορικός πόλεμος ΗΠΑ-Κίνας διεξάγεται στο «γήπεδο» της οικονομικής ανάπτυξης και της επικράτησης του ενός μοντέλου έναντι του άλλου.

• Αν, όπως λέτε, ο καπιταλισμός «παίζει» χωρίς αντίπαλο, μήπως έχει δίκιο ο Φουκουγιάμα που μίλησε για το τέλος της Ιστορίας;

Οχι, γιατί για τον Φράνσις Φουκουγιάμα το τέλος της Ιστορίας υπονοεί την κυριαρχία του φιλελεύθερου καπιταλισμού σε όλο τον κόσμο. Δεν είναι όμως αυτό που βλέπουμε σήμερα. Αντίθετα, παρατηρούμε διάφορες μορφές πολιτικής οργάνωσης και όχι μόνο μία. Αυτό που εγώ αποκαλώ «πολιτικό καπιταλισμό» (έτσι όπως υπάρχει στην Κίνα, στο Βιετνάμ, στη Σιγκαπούρη και αλλού) είναι μια τέτοια μη φιλελεύθερη πολιτική μορφή.

Ομως ακόμα και αναφορικά με τον καπιταλισμό, η σημερινή του κυριαρχία, η οποία είναι τόσο γεωγραφική όσο και με όρους του αδιαφιλονίκητου συστήματος αξιών μας, λέω ότι θα πρέπει να αντιμετωπίζεται σαν ένα στάδιο της ιστορικής ανάπτυξης και ποτέ σαν ένα «τέλος» της Ιστορίας μας.

• Σύμφωνα με την ερμηνεία σας ο κομμουνισμός εκπλήρωσε τον ρόλο που του αναλογούσε και είναι ένα σύστημα που ανήκει στο παρελθόν και όχι στο μέλλον. Ηταν κομμουνιστικά τα καθεστώτα του υπαρκτού σοσιαλισμού; Μόνον οι σταλινικοί το ισχυρίζονται. Σήμερα δύσκολα θα βρείτε μαρξιστή που να υποστηρίζει κάτι τέτοιο. Αντιθέτως, πολλοί θεωρούν ότι ο «υπαρκτός» ήταν η δυσφήμηση του σοσιαλιστικού ιδεώδους.

Πιστεύω ότι αυτή είναι μια πολύ λανθασμένη άποψη. Το εάν ο «υπαρκτός σοσιαλισμός» ήταν 100% συμβατός με τον Μαρξ δεν μπορεί να θεωρηθεί κριτήριο όταν εξετάζουμε εάν ήταν «σοσιαλισμός» ή όχι. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τα ουσιώδη χαρακτηριστικά του, η μη ιδιωτική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής και ο κεντρικός έλεγχος των οικονομικών αποφάσεων ήταν σε πλήρη συμφωνία με την παραδοσιακή –συμπεριλαμβανομένης και εκείνης του Μαρξ– αντίληψης για τον σοσιαλισμό.

Δεν υπάρχουν απόλυτες και «καθαρές» μορφές, είτε μιλάμε για τον καπιταλισμό, τον σοσιαλισμό ή τη φεουδαρχία

Επιπλέον, δεν μπορούμε να αρνηθούμε ότι ο σημερινός καπιταλισμός είναι «καπιταλισμός» ακόμα και εάν ορισμένοι «φιλελεύθεροι» ή κάποιοι οπαδοί του Φρίντμαν μπορεί να πιστεύουν το αντίθετο, επειδή, όπως λένε, υπάρχει τόσο ισχυρός ρόλος του κράτους, υπάρχουν τα συνδικάτα και υψηλοί φόροι. Τέτοιες απόλυτες και «καθαρές» θεωρητικές κατασκευές, είτε μιλάμε για τον καπιταλισμό, είτε για τον σοσιαλισμό, είτε για τη φεουδαρχία, δεν υπήρξαν ποτέ. Το ίδιο, δεν φιλονικούμε για το ότι μερικές κοινωνίες είναι κυρίως χριστιανικές, ακόμα και εάν δεν ακολουθούν πιστά τα δόγματα της θρησκείας. Ετσι, ο «υπαρκτός σοσιαλισμός» ήταν όντως σοσιαλισμός.

• Υποστηρίζετε ότι οι χώρες που υιοθέτησαν το μοντέλο της σοσιαλδημοκρατίας κατάφεραν να κατακτήσουν επίπεδα ευημερίας και πολιτικής ελευθερίας πρωτοφανή στην Ιστορία της ανθρωπότητας. Μπορούμε λοιπόν να πούμε ότι αυτή είναι και σήμερα η λύση των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι κοινωνίες;

Ναι, όντως το έχουν πετύχει αυτό με όρους οικονομικής ευημερίας, πολιτικής ελευθερίας και κοινωνικής κινητικότητας. Είναι ακόμα ένα πολύ καλό σύστημα, αλλά, όπως υποστηρίζω, ήταν ένα σύστημα «κατασκευασμένο» για ένα κόσμο του ομοιογενούς έθνους-κράτους και των περιορισμένων ροών κεφαλαίου και εργασίας. Με πολύ μεγαλύτερες ροές κεφαλαίου και εργασίας, το Κράτος Πρόνοιας, το οποίο αποτελεί τον πυρήνα του σοσιαλδημοκρατικού καπιταλισμού, βρίσκεται υπό τεράστια πίεση.

Το μετακινούμενο κεφάλαιο μπορεί να αποχωρήσει εάν αυξηθούν οι φόροι και η μετακινούμενη (ξένη) εργασία μπορεί να μετακομίσει. Η απώλεια κεφαλαίου αδυνατίζει τη δυνατότητα να χρηματοδοτηθεί το Κράτος Πρόνοιας, ενώ η εισαγωγή ξένης εργασίας μειώνει την πολιτισμική ομοιογένεια που βρισκόταν στη ρίζα του Κράτους Πρόνοιας.

• Αυτό που βλέπουμε σήμερα είναι μια στροφή του «φιλελεύθερου καπιταλισμού», ο οποίος γίνεται όλο και περισσότερο αυταρχικός και κινείται πλησιέστερα στον «πολιτικό καπιταλισμό» ή πλησιέστερα σ’ αυτό που πολλοί αναλυτές αποκαλούν «καπιταλισμό με κινεζικά χαρακτηριστικά». Ποια είναι η γνώμη σας;

Ναι, αυτό συμβαίνει σε ορισμένες χώρες. Ομως τα κρίσιμα ερωτήματα αφορούν το εάν ο πολιτικός καπιταλισμός θα μπορέσει να παράξει υψηλότερα ποσοστά οικονομικής ανάπτυξης απ’ ό,τι ο φιλελεύθερος καπιταλισμός. Εάν το κατορθώσει, θα τείνει τελικά να κυριαρχήσει, είτε επειδή άλλα έθνη θα θέλουν επίσης να αναπτυχθούν γρηγορότερα και ίσως μιμηθούν ορισμένα από τα τεχνοκρατικά χαρακτηριστικά του πολιτικού καπιταλισμού ή επειδή η σχετική δύναμη των χωρών του πολιτικού καπιταλισμού θα αυξηθεί. Αυτό βρίσκεται, πιστεύω, πίσω από τον τρέχοντα εμπορικό πόλεμο ΗΠΑ-Κίνας: μια ιδεολογική μάχη που διεξάγεται στο έδαφος της οικονομικής ανάπτυξης.

• Με ποιον τρόπο πιστεύετε ότι η τωρινή κατάσταση με την πανδημία του κορονοϊού θα επηρεάσει τη δημοκρατία και την κοινωνική δικαιοσύνη γενικότερα;

Νομίζω ότι ίσως οδηγήσει τις χώρες στο να επαναβεβαιώσουν (να αυξήσουν) τον ρόλο του κράτους σε τομείς δημοσίων υπηρεσιών, όπως η Υγεία και η Εκπαίδευση. Πρώτα ο νεοφιλελευθερισμός και στη συνέχεια οι πολιτικές λιτότητας έχουν πρακτικά αποδυναμώσει πολλές δημόσιες υπηρεσίες των λαών. Η Υγεία και η Εκπαίδευση άρχισαν να αντιμετωπίζονται όπως οποιαδήποτε άλλη επιχειρηματική δραστηριότητα.

Ομως [στην πραγματικότητα] δεν είναι, επειδή αυτές διαθέτουν πολλές εξωτερικότητες: χωρίς υγιή και μορφωμένο λαό δεν υπάρχει καμία οικονομική δραστηριότητα και ανάπτυξη, ενώ χωρίς πλήρως υγιή πληθυσμό ακόμα και η οικονομική ανάπτυξη των λίγων είναι χωρίς νόημα. Γι’ αυτό το λόγο η Υγεία και η Εκπαίδευση δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο που αντιμετωπίζονται οι κοινές επιχειρηματικές δραστηριότητες: δεν μπορούμε να μεταχειριζόμαστε τα νοσοκομεία σαν ξενοδοχεία, σκοπός των οποίων είναι να βελτιστοποιήσουν τον αριθμό των κρεβατιών και των ασθενών. Αυτή η προσέγγιση ευθύνεται για το ότι οι πάροχοι υγείας σε πολλές περιπτώσεις «μπούκωσαν» κατά τη διάρκεια της πανδημίας και δεν μπόρεσαν να σώσουν ζωές.

• Η κλιματική αλλαγή αποτελεί πλέον τη σημαντικότερη παράμετρο στην εξέλιξη των ανθρώπινων κοινωνιών. Μπορούν οι οικονομολόγοι στις θεωρίες τους να την αγνοούν ή να συμπεριφέρονται σαν να μην υπάρχει καν;

Φυσικά, οι οικονομολόγοι πρέπει να αντιμετωπίσουν την κλιματική αλλαγή. Αλλά πρέπει να το κάνουν χρησιμοποιώντας τα παραδοσιακά οικονομικά όργανα της φορολογίας και των επιδοτήσεων, φορολογώντας δραστηριότητες και προϊόντα που συμβάλλουν στις εκπομπές καυσαερίων και επιδοτώντας εκείνες τις εναλλακτικές που είναι πιο φιλικές στο περιβάλλον.

Τα επιχειρήματα υπέρ της αποανάπτυξης δεν λαμβάνουν υπόψη τους αυτές τις πραγματικότητες. Οι υποστηρικτές της πιστεύουν ότι ο κόσμος μπορεί να σταματήσει να αναπτύσσεται, αλλά δεν θέλουν να δεχτούν ότι αυτό είναι δυνατό μόνο εάν είτε το περίπου 10-15% του παγκόσμιου πληθυσμού που ζει σε ταπεινωτική φτώχεια θα μείνει φτωχό για πάντα ή εάν ο πλούσιος κόσμος μειώσει το εισόδημά του κατά το ένα τρίτο τουλάχιστον. Καμία από αυτές τις δυο επιλογές δεν είναι επιθυμητή ή όντως εφικτή, και αυτός είναι ο λόγος που οι ιδεολόγοι της αποανάπτυξης κάνουν λάθος.

Ποιος είναι

Ο Μπράνκο Μιλάνοβιτς, σερβικής καταγωγής Αμερικανός οικονομολόγος, έχει γεννηθεί το 1953. Ειδικεύεται σε θέματα ανάπτυξης και ανισοτήτων, είναι καθηγητής στο City University της Νέας Υόρκης και ανώτατος ερευνητής στο Κέντρο Μελετών Εισοδήματος στο Λουξεμβούργο (LIS). Τα προηγούμενα χρόνια ήταν επικεφαλής στο τμήμα Ερευνών της Παγκόσμιας Τράπεζας, έχοντας υπογράψει σαράντα μελέτες της που αφορούν τη φτώχεια και την ανισότητα.

Διατηρεί το μπλογκ https://glineq.blogspot.com/, όπου αναρτά άρθρα και αναλύσεις για οικονομικά θέματα της επικαιρότητας. Το τελευταίο του βιβλίο «Καπιταλισμός χωρίς αντίπαλο: το μέλλον του συστήματος που κυβερνά τον κόσμο», σε μετάφραση του Γιώργου Χρηστίδη, κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις «Πόλις».

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Η σοσιαλδημοκρατία πάντα αναζητά δεκανίκια»
Οχι λέει το ΚΚΕ στο κοστούμι των κυβερνήσεων συνεργασίας που, όπως υποστηρίζει ο γραμματέας της Κ.Ε. του ΚΚΕ Δημήτρης Κουτσούμπας, «φοριέται πολύ τελευταία». Υπογραμμίζει όμως ότι «το ΚΚΕ θα συμμετέχει με όλες...
«Η σοσιαλδημοκρατία πάντα αναζητά δεκανίκια»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Οι μεγάλες πετρελαϊκές ήξεραν για την κλιματική αλλαγή από το ’60»
Ο Χίιντ μαζί με την ομάδα του, μέσω αναλύσεων, ερευνών, στατιστικών και συλλογής στοιχείων, αναδεικνύουν τις ευθύνες των μεγάλων εταιρειών ορυκτών καυσίμων –πολυεθνικών ή κρατικών– στην κλιματική αλλαγή και...
«Οι μεγάλες πετρελαϊκές ήξεραν για την κλιματική αλλαγή από το ’60»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Η μη τιμωρία των ενόχων της κρίσης άφησε μια ανοιχτή πληγή»
Ο Γιόρις Λούγενταϊκ, με αφορμή το μπλογκ που διατηρούσε στην εφημερίδα Guardian, ξεκίνησε μια έρευνα δύο χρόνων, συναντώντας πληροφοριοδότες από τον τραπεζικό τομέα, οι οποίοι, υπό τον όρο της ανωνυμίας, του...
«Η μη τιμωρία των ενόχων της κρίσης άφησε μια ανοιχτή πληγή»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Σημίτης - Παπαδήμος προσπαθούν να ξαναγράψουν την Ιστορία»
Για τη συνεχιζόμενη ατιμωρησία των τραπεζιτών για την κρίση μιλάει στην «Εφ.Συν» ο Βέλγος δημοσιογράφος Μάρκ Ρος, υπογραμμίζοντας τη διαπλοκή με τους πολιτικούς, ενώ για την Ελλάδα λέει ότι πρέπει να διαγραφεί...
«Σημίτης - Παπαδήμος προσπαθούν να ξαναγράψουν την Ιστορία»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Ζούμε την ανοσοποίηση της οικονομίας έναντι της δημοκρατίας»
Ο Βόλφγκανγκ Στρεκ μιλάει στην «Εφ.Συν.» για το νέο του βιβλίο, στο οποίο ιχνηλατεί τις μεταμορφώσεις του καπιταλιστικού κράτους, από εκείνο που μπορεί και συλλέγει φόρους για να εκπληρώνει την κοινωνική του...
«Ζούμε την ανοσοποίηση της οικονομίας έναντι της δημοκρατίας»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Ψευδείς οι αναφορές περί ανάκαμψης που βρίσκεται καθ’ οδόν»
Ο Ρίτσαρντ Γουλφ υποστηρίζει ότι σήμερα δεν έχει νόημα η πάλη για «μεταρρυθμίσεις» με κεϊνσιανά προγράμματα, αλλά ότι χρειάζεται μια συστημική αλλαγή, η οποία θα προέλθει από μια εξέγερση «από τα κάτω» και θα...
«Ψευδείς οι αναφορές περί ανάκαμψης που βρίσκεται καθ’ οδόν»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας