Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Αναγκαίο ένα πλατύ μέτωπο απέναντι σε Ακροδεξιά και ναζισμό»
AP PHOTO
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Αναγκαίο ένα πλατύ μέτωπο απέναντι σε Ακροδεξιά και ναζισμό»

  • A-
  • A+
Ο Βίρχοφ επισημαίνει την ανάγκη της ιστορικής μνήμης σε μια εποχή που η Ακροδεξιά σηκώνει κεφάλι όχι μόνο στην Ευρώπη, αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο. Τον συναντήσαμε σε ένα «εργαστήριο» για την ακροδεξιά βία και τον εξτρεμισμό σε Γερμανία και Ελλάδα που διοργάνωσε το Πάντειο Πανεπιστήμιο

• Σε μια εποχή λήθης και χαμηλής πολιτικής συμμετοχής, ποιος είναι ο ρόλος της ιστορικής μνήμης;

Η ιστορική μνήμη είναι πάντοτε ένα αμφισβητούμενο πεδίο. Διαφορετικές πολιτικές δυνάμεις ανταγωνίζονται στην προσπάθειά τους να προσδώσουν ένα νόημα σε ιστορικά γεγονότα και πρωταγωνιστές. Καθώς αυτά τα αφηγήματα περιέχουν πάντοτε κανονιστικές και ηθικές διαστάσεις, η ιστορική μνήμη αφορά το πώς η κοινωνία θα έπρεπε να είναι, πώς θα έπρεπε να επεξεργαζόμαστε τις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις κ.λπ. Από μια προοδευτική σκοπιά, υπάρχει ανάγκη να οργανώνουμε και να στηρίζουμε δράσεις για τη μνήμη εκείνων των ιστοριών και των πρωταγωνιστών οι οποίοι μάχονται για ίσα κοινωνικά και πολιτικά δικαιώματα, για την απελευθέρωση των γυναικών, για τους αντι-αποικιακούς αγώνες και, φυσικά, για την αντιμετώπιση των δυνάμεων της Δεξιάς. Αφορά επίσης το να θυμόμαστε ότι η πρόοδος με αυτή την έννοια ήταν και θα είναι πάντοτε το αποτέλεσμα της αυτο-οργάνωσης των ανθρώπων και της διεκδίκησης και πάλης για τα συλλογικά τους συμφέροντα. Η ιστορική μνήμη πρέπει να αναφέρεται σε τέτοιους προγόνους μας – όχι μόνο τους πολύ γνωστούς, αλλά επίσης στους αγωνιστές της βάσης σε πόλεις και χωριά, σε εργοστάσια και χώρους φροντίδας των ανθρώπων.

• Ακροδεξιοί, ρατσιστές, ακόμη και φασίστες πολιτικοί έχουν καταφέρει να διαμορφώνουν την ατζέντα της ευρωπαϊκής πολιτικής και όχι μόνο. Την ίδια ώρα οι αριστερές και προοδευτικές πολιτικές δυνάμεις δείχνουν απλώς να προσαρμόζονται σ’ αυτές τις πολιτικές και τη ρητορική: ασφάλεια, κατασταλτικές πολιτικές προς τους πρόσφυγες, κλειστά σύνορα, λαϊκισμός κ.λπ. Πώς το εξηγείτε αυτό;

Δυστυχώς, αυτό συμβαίνει συχνά και υπάρχουν πολλοί λόγοι. Ο ένας είναι πως –ενώ ισχυρίζονται ότι είναι διεθνιστές– ορισμένα τμήματα της Αριστεράς σκέφτονται ακόμα με όρους έθνους-κράτους και έτσι ενισχύουν ένα σύστημα αναφοράς στο οποίο είναι βαθιά εγγεγραμμένο το θέμα του ανήκειν και του να έχεις πρόσβαση σε ιδιαίτερα δικαιώματα. Οπως έχει δείξει ο Βρετανός κοινωνιολόγος Μάικλ Μπίλιγκ στο έξοχο βιβλίο του για τον εθνικισμό, αυτό συμβάλλει πάρα πολύ στο να σκεφτόμαστε με όρους «εμείς» εναντίον «αυτών». Και αυτοί που δεν είναι «εμείς» προσδιορίζονται γεωγραφικά, εθνικά και θρησκευτικά, αλλά όχι από μια ταξική σκοπιά. Δεύτερον, μεγάλα τμήματα του εκλογικού σώματος έχουν -τουλάχιστον σε κάποιον βαθμό- αυταρχικές, εθνικιστικές και ίσως τοπικιστικές ιδέες. Ετσι, αρκετοί αριστεροί πολιτικοί φοβούνται ότι θα χάσουν αυτούς τους ψηφοφόρους (ή μέλη των κομμάτων τους) εάν αντιπαρατεθούν ριζοσπαστικά με τέτοιες στάσεις. Αυτό πιθανώς να τους φέρει ορισμένους ψηφοφόρους, αν και δεν συμβαίνει σε πολλές περιπτώσεις. Οι ψηφοφόροι τις περισσότερες φορές στρέφονται στο «πρωτότυπο», κάτι που σημαίνει ότι θα ψηφίσουν δεξιά κόμματα. Τρίτον, ακόμα και υψηλόβαθμα στελέχη αυτών που γενικά θεωρούνται αριστερά κόμματα μπορεί να έχουν τέτοιες στάσεις που αναφέρατε. Πάρτε για παράδειγμα τον Τίλο Σαράζιν, ένα μέλος του γερμανικού Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος και μέλος της ελίτ (σ.σ. πρώην μέλος του Εκτελεστικού Συμβουλίου της Τράπεζας της Γερμανίας). Το 2010 έβγαλε ένα βιβλίο με τίτλο «Η Γερμανία αυτοκαταργείται», το οποίο ήταν γεμάτο από «επιχειρήματα» ρατσιστικού και κοινωνικο-δαρβινικού τύπου. Αυτό το βιβλίο έγινε μπεστ σέλερ και ο Σαράζιν έγινε ο ήρωας των ακροδεξιών δυνάμεων. Η ηγεσία του κόμματος (SPD) αποστασιοποιήθηκε από αυτό, αλλά οι προσπάθειες να διαγραφεί απέτυχαν. Για πολλούς μετανάστες εργάτες που επίσης είναι μέλη του κόμματος, αυτό ήταν μια τεράστια απογοήτευση.

• Σε πολλές περιπτώσεις βλέπουμε πολιτικές πρακτικές και ιδεολογίες που μας θυμίζουν τη μεσοπολεμική περίοδο: ρατσιστική βία κατά των μεταναστών, επιθέσεις σε πολιτικούς αντιπάλους, φανατισμό, ακόμα και πολιτικές δολοφονίες. Πιστεύετε ότι υπάρχει πιθανότητα να δούμε ξανά φαινόμενα όμοια με εκείνης της περιόδου;

Αυτή είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα και σημαντική ερώτηση. Φυσικά, η Ιστορία δεν επαναλαμβάνεται. Ωστόσο, και αυτό εξαρτάται από την κοινωνικο-οικονομική κατάσταση μιας συγκεκριμένης χώρας, πρέπει να αντιλαμβανόμαστε εάν υπάρχουν δομικά θέματα που συνέβαλαν στις εξελίξεις της μεσοπολεμικής περιόδου και τα οποία έχουν και σήμερα ισχύ. Τότε, ίσως τελικά καταλήξουμε σε μια εικόνα που δεν είναι και πολύ σαφής. Εάν δούμε τη Γερμανία στη μεσοπολεμική περίοδο, αρκετοί παράγοντες έπαιξαν ρόλο στην άνοδο του ναζισμού: ευρέως διαδεδομένες εθνικιστικές και αυταρχικές ιδέες και στάσεις στον πληθυσμό, η ήττα στον πόλεμο και οι απώλειες εδαφών που οδήγησαν σε ρεβανσιστικές διαθέσεις, η οικονομική κρίση, οι αδύναμοι θεσμοί του δημοκρατικού κράτους με ένα υψηλό ποσοστό του προσωπικού του να είναι βαθιά σκεπτικιστικό ή ακόμα και εχθρικό προς τη δημοκρατία, οι ανώτερες τάξεις που υποστήριξαν την άνοδο του φασιστικού κινήματος, η διάσπαση της Αριστεράς κ.λπ. Οταν συγκρίνουμε αυτά με την παρούσα κατάσταση, θα βρούμε αρκετές διαφορές, αλλά και ορισμένες ομοιότητες. Για παράδειγμα, υπάρχει ένας αυξανόμενος αριθμός περιπτώσεων στις οποίες μέλη των μηχανισμού ασφαλείας εμπλέκονται σε ακροδεξιές δραστηριότητες. Σε κάποιες ευρωπαϊκές χώρες μιλάμε για ένα «βαθύ κράτος».

Επίσης, φασιστικές οργανώσεις και δράσεις κερδίζουν έδαφος. Ενώ είναι ακόμα μειοψηφικές στις περισσότερες χώρες, έχουν αυξήσει το επίπεδο της βίας και την επίδρασή τους στην πολιτική και έχουν σταθεροποιήσει τη δομή τους. Και το πιο σημαντικό, κατά την άποψή μου, είναι το πώς αντιδρούν οι δημοκρατικές δυνάμεις. Υποβαθμίζουν το πρόβλημα ή ακόμα δείχνουν προθυμία να συνεργαστούν με την Ακροδεξιά για συγκεκριμένες περιόδους (όπως στην Αυστρία, την Ιταλία, την Ελλάδα, τη Δανία…) ή δημιουργούν μια υγειονομική ζώνη και αντιμετωπίζουν την Ακροδεξιά – την ιδεολογία και τη δράση της. Η Ακροδεξιά όχι μόνο επιτίθεται στην Αριστερά, αλλά και στις βασικές αρχές της φιλελεύθερης δημοκρατίας, καθώς υποστηρίζει ότι ο φιλελευθερισμός και η απλοϊκή ιδέα της ισότητας οδηγούν την κοινωνία σε παρακμή. Γι’ αυτό, το θέμα ενός πλατιού μετώπου ενάντια στην Ακροδεξιά και στον ναζισμό είναι και πάλι σήμερα επίκαιρο.

• Στις 19 Σεπτεμβρίου το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υιοθέτησε ένα ψήφισμα που κατέθεσε το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα, το οποίο ουσιαστικά εξισώνει τον ναζισμό με τον κομμουνισμό. Ποιος είναι κατά τη γνώμη σας ο στόχος αυτής της πρωτοβουλίας και ποιες είναι οι συνέπειες;

Το ψήφισμα είχε τον αθώο τίτλο «Ψήφισμα για τη σημασία της ευρωπαϊκής μνήμης για το μέλλον της Ευρώπης». Υπάρχει μια μακρά παράδοση εξίσωσης του κομμουνισμού με τον ναζισμό. Αυτή η εξίσωση βασίζεται στη θεωρία του ολοκληρωτισμού, σύμφωνα με την οποία και τα δύο φαινόμενα μοιράζονται κάποια βασικά χαρακτηριστικά. Φυσικά, είναι αναγκαίο να κρατήσουμε μια κριτική στάση απέναντι σε φαινόμενα του κομμουνισμού όπως ο σταλινισμός. Οντως οι σοσιαλιστικές κοινωνίες θα επιβιώσουν πολιτικά και θα στηρίζονται ενεργά από τους ανθρώπους μόνο εάν -και επιπρόσθετα από την κοινωνική ισότητα και την ισότητα φύλου- εκπληρώσουν τις υποσχέσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα όπως αυτά διαμορφώθηκαν τον 18ο αιώνα. Η ιδέα που είναι ορατή πίσω από αυτό το ψήφισμα, ωστόσο, είναι να απονομιμοποιήσει τα πολιτικά σχέδια που πηγαίνουν πέρα από τις αντιλήψεις της φιλελεύθερης καπιταλιστικής δημοκρατίας. Που αμφισβητούν ότι η εκμετάλλευση ανθρώπων από ανθρώπους είναι ένα δοσμένο γεγονός. Και η ιδέα ότι οι μορφές της κοινωνίας που βασίζονται στην οικονομία της αγοράς και στον ανταγωνισμό σαν μια οργανωτική αρχή μπορεί να αποτελούν μια συμβολή σε μια πιο δίκαιη κοινωνία. Μια άλλη συνέπεια είναι η υποτίμηση του Ολοκαυτώματος με τη βιομηχανικά οργανωμένη εξολόθρευση του εβραϊκού πληθυσμού της Ευρώπης.

• Τελικά, υπάρχει κάποια γερμανική ιδιαιτερότητα αναφορικά με τον φασισμό ή –όπως ισχυρίζεται ο ιστορικός Εντσο Τραβέρσο– αυτός είναι ένα «φυσιολογικό» παράγωγο της ευρωπαϊκής ιστορίας (αποικιοκρατία, βαναυσότητα και αυταρχισμός);

Αναφέρεστε σε μια μακρά και σύνθετη συζήτηση ανάμεσα σε ιστορικούς και ερευνητές του φασισμού. Εγώ θα έλεγα ότι πολλές κοινωνίες έχουν τη δική τους ιστορική πορεία ρατσισμού και αντισημιτισμού. Την ίδια ώρα, υπάρχουν κοινές ιστορικές φάσεις, όπως η αποικιοκρατία, η οποία δημιούργησε την ανάγκη να εφευρεθούν «θεωρίες» που την παρουσίαζαν σαν κάτι αναγκαίο ή ακόμα παρουσίαζαν σαν καλή την κυριαρχία, την εκμετάλλευση και την αρπαγή της γης και των φυσικών πόρων των καταπιεζόμενων, προκειμένου να «εκπολιτιστούν». Φυσικά, η αποικιοκρατία και οι σχετικοί με αυτήν πόλεμοι δημιούργησαν μια μακρά παράδοση βαναυσότητας σε όλο τον κόσμο και άφησαν βαθιά σημάδια στους αποικιοκρατούμενους, αλλά επίσης και στις αποικιοκρατικές κοινωνίες. Σχετικά με τον φασισμό, όλα τα φασιστικά κινήματα ακολούθησαν ένα μοτίβο ρατσιστικής και αυταρχικής πολιτικής και άσκησαν εκτεταμένη βία. Η ναζιστική πολιτική της εξόντωσης αφορούσε κυρίως τη συστηματική γραφειοκρατική οργάνωση των μαζικών φόνων, κατά την οποία ένας ολόκληρος κρατικός μηχανισμός –συμπεριλαμβανομένων για παράδειγμα του σιδηροδρομικού δικτύου, της χρηματιστηριακής γραφειοκρατίας, της αστυνομίας και του στρατού– είχε το δικό του μερίδιο στην απαλλοτρίωση, τη δίωξη, την εξόριση και τη συστηματική εξόντωση του εβραϊκού πληθυσμού της Ευρώπης, αλλά επίσης και ορισμένων άλλων ομάδων, όπως οι Ρομά.

Ποιος είναι

Γεννημένος το 1960, ο Βίρχοφ είναι καθηγητής κοινωνικής και πολιτικής θεωρίας στην Ανώτατη Σχολή Εφαρμοσμένων Επιστημών του Ντίσελντορφ (FHD), όπου διευθύνει το Τμήμα Ερευνας του Ακροδεξιού Εξτρεμισμού. Στα ελληνικά συμμετείχε στο βιβλίο «Ο δεξιός εξτρεμισμός στην Ευρώπη» (2014, Πόλις).

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Ο λαϊκισμός αξιοποιεί την παρακμή του κομματικού συστήματος»
Η Νάντια Ουρμπινάτι μιλά για τη σχέση λαϊκισμού και δημοκρατίας, υποστηρίζει ότι ο ΣΥΡΙΖΑ παραμένει ισχυρός στο πολιτικό παιχνίδι και τονίζει πως, όταν η αντιπολίτευση είναι ισχυρή, τότε αυτό το παιχνίδι είναι...
«Ο λαϊκισμός αξιοποιεί την παρακμή του κομματικού συστήματος»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Το πολιτικό κλίμα ευνοεί την έκφραση ρατσιστικών απόψεων με ατιμωρησία»
Η Φιέσι αναλύει το φαινόμενο του λαϊκισμού εκτιμώντας ότι εκπορεύεται από τις αποτυχίες της ίδιας της δημοκρατίας και θεωρεί ότι ο μόνος τρόπος για την αντιμετώπισή του είναι το ενδιαφέρον της τελευταίας για...
«Το πολιτικό κλίμα ευνοεί την έκφραση ρατσιστικών απόψεων με ατιμωρησία»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Η δημοκρατία στην Πολωνία αμφισβητείται από το κυβερνών κόμμα»
Από τις πλέον διαπρεπείς νομικούς της Πολωνίας η καθηγήτρια Εύα Λέτοφσκα διεκτραγωδεί τη δεινή θέση των μη προνομιούχων στρωμάτων στη χώρα της, την απογοήτευση που κυριάρχησε μετά την πτώση του Τείχους του...
«Η δημοκρατία στην Πολωνία αμφισβητείται από το κυβερνών κόμμα»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Η Αριστερά πρέπει να υψώσει το ανάστημά της για τη λαϊκή κυριαρχία και τη δημοκρατία»
Ο καθηγητής Δικαίου Πίτερ Ράμσεϊ επικεντρώνει την κριτική του στην αδιαφάνεια που υπάρχει στη λειτουργία της Ε.Ε., ενώ επικρίνει και την Αριστερά γιατί, όπως λέει, η πολιτική της για την ταυτότητα αποξένωσε...
«Η Αριστερά πρέπει να υψώσει το ανάστημά της για τη λαϊκή κυριαρχία και τη δημοκρατία»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Ο φασισμός πρέπει να αντιμετωπιστεί προτού ενισχυθεί και εδραιωθεί»
Πανεπιστημιακός και μέλος του κινήματος United Against Racism, ο Τζον Μόλινιου αναλύει μιλώντας στην «Εφ.Συν», τους λόγους ανόδου της Ακροδεξιάς, τονίζει ότι οι φασίστες και οι ναζιστές πρέπει να ηττηθούν...
«Ο φασισμός πρέπει να αντιμετωπιστεί προτού ενισχυθεί και εδραιωθεί»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Οι λαϊκιστές φτάνουν στην εξουσία με τη συνεργασία των συντηρητικών ελίτ»
Ο Μίλερ αναδεικνύει τα χαρακτηριστικά του λαϊκισμού, αναλύει τη λειτουργία του στο πολιτικό σκηνικό και διευκρινίζει ότι οι λαϊκιστές ηγέτες έχουν έρθει στην εξουσία με τη συνεργασία των συντηρητικών ελίτ....
«Οι λαϊκιστές φτάνουν στην εξουσία με τη συνεργασία των συντηρητικών ελίτ»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας