Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Ανισότητες, δημοκρατία και περιβάλλον, τα μέτωπα της μάχης»

Μαρκ Φλορμπέ, καθηγητής Οικονομικών

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Ανισότητες, δημοκρατία και περιβάλλον, τα μέτωπα της μάχης»

  • A-
  • A+

Ο Φλορμπέ αναπτύσσει ένα σύνολο ιδεών και προτάσεων «σοσιαλδημοκρατικού χαρακτήρα», το οποίο όμως αποσυνδέει από τις υπαρκτές πολιτικές δυνάμεις της σοσιαλδημοκρατίας, που έχουν βρεθεί στο περιθώριο τα τελευταία χρόνια. Ανεξαρτήτως της συμφωνίας ή της διαφωνίας με τις προτάσεις αυτές, οι ιδέες του αποτελούν χρήσιμο αντικείμενο συζήτησης σε μια περίοδο που το όραμα μιας άλλης κοινωνίας δείχνει περισσότερο θολό από ποτέ.

• Ο Αμάρτια Σεν, πρόεδρος της Διεθνούς Επιτροπής για την Κοινωνική Πρόοδο (IPSP), στον πρόλογο του βιβλίου σας αναφέρεται στον ρόλο του «Κομμουνιστικού Μανιφέστου» στην εποχή του και στον ρόλο που φιλοδοξεί να παίξει το δικό σας μανιφέστο. Ποιος είναι ο στόχος του βιβλίου;

Το «Κομμουνιστικό Μανιφέστο» ήταν μια κριτική του καπιταλισμού του 19ου αιώνα και συνεισέφερε ορισμένες ιδέες για μια καλύτερη κοινωνία. Προσπαθούμε να κάνουμε το ίδιο για τον 21ο αιώνα. Οντως, μέχρι έναν βαθμό, στο βιβλίο μας ξαναβλέπουμε τη λίστα των μεταρρυθμίσεων που πρότειναν οι Μαρξ και Ενγκελς.

Από την οπτική τού σήμερα, αυτές φαίνονται είτε πολύ μετριοπαθείς (για παράδειγμα, τα σημερινά κράτη πρόνοιας είναι πολύ πιο φιλόδοξα στην περίθαλψη της υγείας και στις συντάξεις) ή πολύ πιο επικεντρωμένες στην απαλλοτρίωση από τους πλούσιους.

Χρειάζεται μείωση των ανισοτήτων και εμβάθυνση της δημοκρατίας

Η επικέντρωση στην ατομική ιδιοκτησία ήταν το λάθος τους. Δεν είδαν ότι οι ανισότητες σε επίπεδο ισχύος είναι πολύ χειρότερες από τις ανισότητες στον πλούτο και αυτό το έδειξαν με δραματικό τρόπο τα κομμουνιστικά καθεστώτα που ενέπνευσαν.

Εμείς επικεντρώνουμε τις προτάσεις μας στον εκδημοκρατισμό των πάντων και στον μετασχηματισμό της κοινωνίας μας έτσι ώστε ο καθένας να έχει μεγαλύτερο έλεγχο της ζωής του. Αυτό περιλαμβάνει τη μείωση των οικονομικών ανισοτήτων, αλλά πάνω απ’ όλα σημαίνει μοίρασμα της εξουσίας και εμβάθυνση της δημοκρατίας.

• Στις αρχές του 21ου αιώνα ο εταιρικός καπιταλισμός κυριαρχεί σχεδόν παντού και οι «αγορές» έχουν μετατραπεί στον νέο θεό των κοινωνιών. Πώς μπορούμε να αντιμετωπίσουμε όλα αυτά τα πανίσχυρα κατεστημένα συμφέροντα αν όχι με έναν ριζοσπαστικό τρόπο;

Ναι, τα κατεστημένα συμφέροντα, κυρίως στις επιχειρήσεις και στις ομάδες των πλουσίων, είναι το βασικό εμπόδιο στον δρόμο για μια καλύτερη κοινωνία που εμείς οραματιζόμαστε. Μια νέα απειλή είναι ο λαϊκισμός, που αποτελεί παγίδα για πολλούς αποπροσανατολισμένους ανθρώπους και δημιουργεί μια μεταβλητή κατάσταση, η οποία βραχυπρόθεσμα εξυπηρετεί τα κατεστημένα συμφέροντα, αλλά τελικά μπορεί να μας εμπλέξει όλους μας –πλούσιους και φτωχούς– σε μια βαθιά κρίση.

Φιλοδοξία μας είναι κυρίως να προσφέρουμε ένα θετικό όραμα για το τι μπορεί να γίνει. Μένει ακόμα να βρεθεί η συμμαχία των πρωταγωνιστών που μπορούν να αγκαλιάσουν αυτό το όραμα, αλλά υπάρχουν ήδη πολλά κινήματα, ειδικά από την κοινωνία των πολιτών, αλλά και ανάμεσα στους επιχειρηματίες, οι οποίοι αγωνίζονται για καλό σκοπό.

Η πρόκληση γι’ αυτούς είναι να ενωθούν και να αυξηθούν σε μέγεθος, προκειμένου να αποκτήσουν διεθνή επιρροή και να αλλάξουν τον συσχετισμό δύναμης. Θα πρόσθετα ότι δεν είμαστε κατά του να διατηρήσει η αγορά έναν σημαντικό ρόλο στην οικονομία, διότι το σύστημα της αγοράς λειτουργεί πολύ καλύτερα από τον κεντρικό σχεδιασμό.

Ομως σήμερα οι αγορές έχουν γίνει υπερβολικά παρεμβατικές σε όλους τους τομείς της κοινωνίας και πολύ συγκεντρωμένες κάτω από την κυριαρχία λίγων επιχειρηματικών γιγάντων. Είναι σημαντικό να αποκαταστήσουμε έναν βαθμό υγιούς ανταγωνισμού και να ευθυγραμμίσουμε εκ νέου τα συμφέροντα των επιχειρήσεων με εκείνα του Δημοσίου σε ευρύτερη κλίμακα.

• Το κοινωνικό μοντέλο που προτείνετε είναι ένα είδος «αποκεντρωμένης σοσιαλδημοκρατίας». Ωστόσο, όπως μας δείχνει η ιστορική εμπειρία, η σοσιαλδημοκρατία είναι μια πολιτική δύναμη απολύτως χρεοκοπημένη (ακόμα και διεφθαρμένη) σχεδόν παντού. Πιστεύετε ότι υπάρχει δυνατότητα αναβίωσής της;

Δεν μας απασχολούν τα πολιτικά κινήματα που αυτοαποκαλούνται «σοσιαλδημοκράτες», αλλά το κοινωνικό σύστημα που υπάρχει στη Σκανδιναβία, με ένα μείγμα της οικονομίας της αγοράς και ισχυρού κράτους πρόνοιας, αλλά και κεντρική συλλογική διαπραγμάτευση ανάμεσα στις επιχειρήσεις και στα συνδικάτα.

Υποστηρίζουμε πως, ενώ αυτό είναι σήμερα το πιο προοδευτικό είδος κοινωνίας, εμείς μπορούμε να σκεφτούμε κάτι ακόμα καλύτερο και ότι αυτό απαιτεί τον εκδημοκρατισμό της οικονομίας σε όλα τα επίπεδα, ακόμη και εντός της κάθε επιχείρησης. Η συλλογική διαπραγμάτευση που βλέπουμε στη Σκανδιναβία μπορεί να αποκεντρωθεί, προκειμένου να δώσει περισσότερη εξουσία σε τοπικό επίπεδο.

Αυτή η ενδυνάμωση στη βάση μπορεί να μετασχηματίσει τις κοινωνικές σχέσεις πολύ πιο βαθιά και να επιφέρει ακόμα μεγαλύτερη ισότητα. Ο στόχος των επιχειρήσεων πρέπει να απομακρυνθεί από την αξία των μετόχων και να κατευθυνθεί προς ένα ευρύτερο σύνολο φορέων (ειδικότερα εργατικών) και, αντίστοιχα, η εταιρική διακυβέρνηση πρέπει να περιλαμβάνει τέτοιους φορείς, προκειμένου να υπάρξει πραγματική συμμετοχή στη λήψη των αποφάσεων.

Οσο περισσότερο μπορούμε να μετασχηματίζουμε την οικονομία ώστε η ισότητα να πραγματοποιείται σε επίπεδο βάσης, τόσο λιγότερο θα χρειάζεται να βασιζόμαστε εκ των υστέρων σε αναδιανομή από το κράτος. Για παράδειγμα, περισσότερο δημοκρατικές εταιρείες έχουν πολύ μικρότερα χάσματα ανάμεσα στις αμοιβές των γενικών διευθυντών και του μέσου εργατικού μισθού. Αυτό μειώνει τις ανισότητες στο εισόδημα ακόμα και πριν από τους φόρους και τις μεταβιβάσεις.

• Η κλιματική κατάρρευση δείχνει ότι η ανάγκη για αλλαγή είναι πιο επείγουσα από ποτέ και ότι ο χρόνος για έναν αργό και σταδιακό μετασχηματισμό δεν επαρκεί. Τι σημαίνει αυτό για τις κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις που επιζητούν την κοινωνική αλλαγή;

Η κλιματική κρίση είναι μόνο μια κρίση ανάμεσα σε άλλες και πρέπει επειγόντως να παλέψουμε σε τρία μέτωπα: κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες, αποτυχίες σε επίπεδο δημοκρατίας και διακυβέρνησης και καταστροφή του περιβάλλοντος. Ελάχιστα γίνονται στο επίπεδο της κλιματικής πολιτικής επειδή οι αποτυχίες στην αντιμετώπιση των ανισοτήτων και της διακυβέρνησης (περιλαμβανομένης της διαφθοράς) εμποδίζουν τη δράση.

Εχουμε εγκλωβιστεί σε ένα αδιέξοδο και δεν θα καταφέρουμε κάτι εκτός εάν επιτευχθεί πρόοδος και στα τρία αυτά μέτωπα. Είναι δυνατό να προστατεύσουμε το περιβάλλον και να μοιράσουμε ισότιμα στους ανθρώπους το κόστος αυτής της πολιτικής. Οντως, οικολογικοί φόροι μπορούν να είναι μια ουσιώδης πηγή εσόδων για την κοινωνική πολιτική.

Το βασικό θέμα έγκειται στη διακυβέρνηση και προτεραιότητα πρέπει να αποτελεί η μείωση της επιρροής του χρήματος στην πολιτική και η επέκταση της συμμετοχικής διακυβέρνησης σε όλα τα επίπεδα: όχι μόνο στην πολιτική, αλλά και στην οικονομία.

• Οι αποτυχίες της φιλελεύθερης δημοκρατίας και η συγκέντρωση εξουσίας και πλούτου στα χέρια μιας μικρής μειονότητας ανθρώπων έχουν φέρει στο προσκήνιο ακροδεξιούς λαϊκιστές και φασίστες. Πώς μπορούμε να αντιμετωπίσουμε αυτή την πρόκληση;

Οι λαϊκιστές αγγίζουν μια ευαίσθητη χορδή του κοινού επειδή υπόσχονται να δώσουν πίσω την εξουσία στον λαό. Φυσικά αυτό αποτελεί ένα ψέμα. Στην πραγματικότητα το μόνο που κάνουν είναι να ανεβάσουν τον αυταρχισμό και τη διαφθορά σε υψηλότερα επίπεδα. Χρησιμοποιούν την ξενοφοβία και τον φόβο για τους μετανάστες για να προσελκύσουν ανθρώπους που αγωνιούν.

Ομως οι λαϊκιστές έχουν δίκιο ότι η εξουσία έχει δημευτεί και ότι οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν χάσει τα δικαιώματά τους. Οι σημαντικές αποφάσεις λαμβάνονται από ανεξέλεγκτα κέντρα εξουσίας, τόσο στη διοίκηση όσο και στις επιχειρήσεις, και οι αποφάσεις τους ευνοούν τις ελίτ, οι οποίες μπορούν να επωφεληθούν από τις νέες ευκαιρίες που ανοίγουν η παγκοσμιοποίηση και η τεχνολογική αλλαγή.

Ο υπόλοιπος πληθυσμός έχει κυριολεκτικά μείνει πίσω. Ετσι, είναι απολύτως επείγον να διευρύνουμε τους συμμετοχικούς θεσμούς, ώστε οι άνθρωποι να νιώσουν ότι ενισχύονται και πάλι και ότι οι προτεραιότητες της πολιτικής μπορούν να ανακατευθυνθούν προς το συμφέρον των καθημερινών ανθρώπων. Οσο περισσότερο το πολιτικό κατεστημένο θα προσπαθεί να προστατεύσει τα προνόμιά του τόσο περισσότερο ευάλωτοι θα είμαστε στις Σειρήνες του λαϊκισμού.

Το να δώσουμε πίσω στον λαό την εξουσία –με έναν πραγματικό και έξυπνο τρόπο και όχι με τον ψευδεπίγραφο τρόπο των λαϊκιστών– είναι το κλειδί για να αποτρέψουμε τις χειρότερες κρίσεις που μας απειλούν. Αυτό δεν θα συμβεί με πρωτοβουλίες εκ των άνω και αυτός είναι ο λόγος που τα κινήματα της κοινωνίας των πολιτών και η επιχειρηματική ηγεσία που ωθούν προς μια περισσότερο συμμετοχική, εξισωτική και πράσινη κοινωνία έχουν να παίξουν έναν ουσιαστικό ρόλο.

Μαρκ Φλορμπέ

Ποιος είναι

Γεννημένος το 1961, είναι καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο του Πρίνστον, ενώ έχει διδάξει επίσης σε πανεπιστήμια της Βρετανίας και της Γαλλίας. Συνέγραψε με τη συνεργασία ακόμη πέντε καθηγητών το βιβλίο «Μανιφέστο για την κοινωνική πρόοδο: ιδέες για μια καλύτερη κοινωνία», το οποίο μόλις κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις εκδόσεις «Πόλις».

Συμμετείχε υπό τον νομπελίστα οικονομολόγο Αμάρτια Σεν στη Διεθνή Επιτροπή για την Κοινωνική Πρόοδο (www.ipsp.org), η οποία είναι ένα συνεργατικό εγχείρημα περισσότερων των τριακοσίων κοινωνικών επιστημόνων.

 

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Ο καπιταλισμός έχει την τάση να ελέγχει τη δημοκρατία»
Ο Καναδός φιλόσοφος Τσαρλς Τέιλορ επισημαίνει τους κινδύνους αποσύνθεσης της δημοκρατίας στον σύγχρονο κόσμο και εντοπίζει τους κινδύνους για τον πλανήτη εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, παρότι δηλώνει...
«Ο καπιταλισμός έχει την τάση να ελέγχει τη δημοκρατία»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Αναγκαίο ένα πλατύ μέτωπο απέναντι σε Ακροδεξιά και ναζισμό»
Οι φασιστικές οργανώσεις και δράσεις κερδίζουν έδαφος. Ενώ είναι ακόμα μειοψηφικές στις περισσότερες χώρες, έχουν αυξήσει το επίπεδο της βίας και την επίδρασή τους στην πολιτική και έχουν σταθεροποιήσει τη...
«Αναγκαίο ένα πλατύ μέτωπο απέναντι σε Ακροδεξιά και ναζισμό»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Οι νέοι πρέπει να διαβάσουν τον ίδιο τον Μαρξ»
Ιμάνουελ Βαλερστάιν: Ενας πρωτοπόρος αναλυτής του διεθνούς συστήματος. Ποιος ήταν ο σημαντικός διανοούμενος και στοχαστής που συνέβαλε σημαντικά «στην κατανόηση της Ιστορίας, του καπιταλισμού, του...
«Οι νέοι πρέπει να διαβάσουν τον ίδιο τον Μαρξ»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Ο λαϊκισμός αξιοποιεί την παρακμή του κομματικού συστήματος»
Η Νάντια Ουρμπινάτι μιλά για τη σχέση λαϊκισμού και δημοκρατίας, υποστηρίζει ότι ο ΣΥΡΙΖΑ παραμένει ισχυρός στο πολιτικό παιχνίδι και τονίζει πως, όταν η αντιπολίτευση είναι ισχυρή, τότε αυτό το παιχνίδι είναι...
«Ο λαϊκισμός αξιοποιεί την παρακμή του κομματικού συστήματος»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Το πολιτικό κλίμα ευνοεί την έκφραση ρατσιστικών απόψεων με ατιμωρησία»
Η Φιέσι αναλύει το φαινόμενο του λαϊκισμού εκτιμώντας ότι εκπορεύεται από τις αποτυχίες της ίδιας της δημοκρατίας και θεωρεί ότι ο μόνος τρόπος για την αντιμετώπισή του είναι το ενδιαφέρον της τελευταίας για...
«Το πολιτικό κλίμα ευνοεί την έκφραση ρατσιστικών απόψεων με ατιμωρησία»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Κίνδυνος η απώλεια της δημοκρατικής μας κουλτούρας»
«Ο λευκός εθνικισμός βρίσκεται στην καρδιά της αμερικανικής κοινωνίας» λέει στην «Εφ.Συν.» ο καθηγητής Φιλοσοφίας Τζέισον Στάνλεϊ. Το νέο βιβλίο του αποτελεί ένα πολύτιμο όπλο στη μάχη κατά της Ακροδεξιάς και...
«Κίνδυνος η απώλεια της δημοκρατικής μας κουλτούρας»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας