Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Ο ΣΥΡΙΖΑ έκανε πολιτικές επιλογές υπό το φθαρμένο ένδυμα του “ρεαλισμού”»
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Ο ΣΥΡΙΖΑ έκανε πολιτικές επιλογές υπό το φθαρμένο ένδυμα του “ρεαλισμού”»

  • A-
  • A+
«Σε αντίθεση με την αντισυστημική πολιτική της Αριστεράς και παρά την κάποια αντιπολίτευση από τμήματα του κεφαλαίου, που αισθάνονται άβολα με κινήσεις προστατευτισμού και “αντι-παγκοσμιοποίησης”, η Ακροδεξιά θα βρίσκει πάντοτε αξιοσημείωτη υποστήριξη (και χρηματοδότηση) από τις εύπορες τάξεις»

Καθηγητής Κοινωνικής Θεωρίας ο Αλμπέρτο Τοσκάνο,  ανιχνεύει τα αδιέξοδα της Αριστεράς και εντοπίζει τα «συγκριτικά πλεονεκτήματα» της Ακροδεξιάς, τα οποία της επιτρέπουν να έχει ευρύ «πέρασμα» σε μεγάλα τμήματα των ψηφοφόρων στην Ευρώπη και παγκοσμίως.

● Η Ακροδεξιά, σε αντίθεση με την Αριστερά έχει κατορθώσει να κερδίσει εκατομμύρια οπαδούς σε όλο τον κόσμο, κυρίως γύρω από αντιδραστικές ιδέες. Πώς ερμηνεύετε αυτή τη διαφορά και πώς εξηγείτε τη συρρίκνωση της Αριστεράς;

Πιστεύω πως υπάρχουν τέσσερα στοιχεία στα οποία οφείλεται το συγκριτικό πλεονέκτημα της σύγχρονης Ακροδεξιάς όσον αφορά την ικανότητά της για εκλογική κινητοποίηση και επιρροή στον δημόσιο διάλογο. Πρώτον, μοιράζεται με την ιστορία των «συντηρητικών επαναστατών» έναν ιδιαιτέρως αποτελεσματικό συνδυασμό συστημικής συνέχειας και αντισυστημικής ρητορικής.

Η ευρεία δυσαρέσκεια με το status quo μπορεί να διοχετεύεται σε πολιτικές ή συνθήματα τα οποία δεν απαιτούν καμία ουσιαστική αλλαγή στις σχέσεις εξουσίας ή παραγωγής. Αυτό οδηγεί στο δεύτερο «συγκριτικό πλεονέκτημά» της.

Συγκεκριμένα, σε αντίθεση με την αντισυστημική πολιτική της Αριστεράς και παρά την κάποια αντιπολίτευση από τμήματα του κεφαλαίου, που αισθάνονται άβολα με κινήσεις προστατευτισμού και «αντι-παγκοσμιοποίησης», θα βρίσκει πάντοτε αξιοσημείωτη υποστήριξη (και χρηματοδότηση) από τις εύπορες τάξεις.

● Και τα υπόλοιπα στοιχεία;

Τρίτον, είναι πολύ αποτελεσματική στο να οργανώνει τη δυσαρέσκεια και να ταυτοποιεί τους εχθρούς (σε εθνικό, φυλετικό και επίπεδο φύλου), τους οποίους μπορεί να σκιαγραφήσει σαν εμπόδια στον δρόμο της αποκατάστασης μιας ευμάρειας ή της τάξης. Τέταρτον, δεν έχει καμία τύψη συνείδησης στο να ξεδιπλώσει μια ασυνάρτητη ποικιλία αφηγήσεων με στόχο να διαχωρίσει και ακόμα να εξισώσει ασύμβατα εκλογικά σώματα – συνδυάζοντας την εντατικοποίηση του νεοφιλελευθερισμού με διεκδικήσεις για υπεράσπιση της «εθνικής» εργατικής τάξης, το ξεθεμέλιωμα του κράτους δικαίου, εμφανίζοντας τον εαυτό της σαν τον προστάτη των συνταξιούχων κ.λπ. Η αριθμητική και ιδεολογική δύναμη της Αριστεράς έχει σίγουρα μειωθεί από τη δεκαετία του 1970 σε όλο τον κόσμο.

Η αποτυχία του ΣΥΡΙΖΑ δείχνει τους υλικούς και θεσμικούς περιορισμούς στον δρόμο κάθε ριζοσπαστικού μεταρρυθμιστή

Μια και αναφερθήκαμε σ’ αυτό, να πούμε ότι από την έναρξη της κρίσης του 2008 είδαμε μια αξιοσημείωτη αναγέννηση μιας ριζοσπαστικής ρεφορμιστικής αφήγησης, από τους Podemos μέχρι τον Μπέρνι Σάντερς και από τον ΣΥΡΙΖΑ –πριν από το δημοψήφισμα– μέχρι τον Κόρμπιν και πάει λέγοντας. Τόσο πρακτικά όσο και ιδεολογικά, πάντως, όλα αυτά τα κινήματα έχουν δώσει τη μάχη σε μεγάλο βαθμό με τις αντιστάσεις σε σοβαρή (αν και όχι επαναστατική) συστημική αλλαγή, με τη σχετική απουσία κάποιας κοινωνικής δύναμης να τα στηρίζει (τα κοινωνικά κινήματα ήταν ανίκανα να αντικαταστήσουν την ιστορική στήριξη στα συνδικάτα), με τη δυσκολία να τεθούν στο στόχαστρο ισχυροί και συχνά μη προσεγγίσιμοι εχθροί (το «1%»), με την έντονη επιθυμία να παραχθεί μια συνεκτική αφήγηση.

Μου αρέσει η συμβουλή του Βάλτερ Μπένγιαμιν (ο οποίος ακολουθεί τον Πιερ Ναβίλ) ότι το καθήκον της Αριστεράς είναι να «οργανώσει την απαισιοδοξία». Δυστυχώς, η διαδεδομένη απαισιοδοξία που διαποτίζει τις κοινωνίες μας μετατρέπεται τώρα σε όπλο από την Ακροδεξιά, η οποία αξιοποιεί την κοινή αίσθηση ότι τα πράγματα δεν θα βελτιωθούν και έτσι «εμείς» πρέπει να εξασφαλίσουμε το «δικό μας» μερίδιο – όχι από τους ισχυρούς, τους οποίους δεν θα μπορέσουμε να προσεγγίσουμε ποτέ, αλλά από τους αδύναμους, οι οποίοι απειλούν να το ελαχιστοποιήσουν.

● Βλέπουμε ότι μεγάλα τμήματα του πληθυσμού κυριαρχούνται από αισθήματα απελπισίας και νοσταλγίας για μια «χρυσή» εποχή, η οποία έχει φύγει ανεπιστρεπτί. Μπορεί σήμερα η Αριστερά να προσφέρει ελπίδα και όραμα για το μέλλον;

Νομίζω ότι τη λέξη «ελπίδα» τη σπαταλάμε σαν ένα σύνθημα. Αυτό που λείπει σήμερα δεν είναι η ιδέα ότι ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός όσο η έννοια ότι η κοινωνική δύναμη μπορεί να οργανωθεί για να μπλοκάρει και στη συνέχεια να αναστρέψει δεκαετίες πολιτικής αποεπένδυσης και οικονομικής αποστέρησης της πλειοψηφίας του παγκόσμιου πληθυσμού. Θα έλεγα ότι αυτό που χρειαζόμαστε είναι λιγότερο ένα όραμα ή μια πίστη και περισσότερο ένα είδος «ουτοπίας των μέσων», ένας τρόπος να συνυφάνουμε εκείνες τις στιγμές μαζικής δράσης κατά τις οποίες αντισταθήκαμε στις δυνάμεις που μας έβαζαν με την πλάτη στον τοίχο.

Επίσης είναι προφανές ότι τα κινήματα για τη ριζοσπαστική κλιματική δικαιοσύνη –αναγκαστικά συνδεδεμένα καθώς είναι με την αμφισβήτηση των πολιτικών της νεο-αποικιοκρατίας, της ταξικής εκμετάλλευσης, του ρατσισμού και της πατριαρχίας– ανατρέπουν εντελώς το αριστερό φαντασιακό της «ελπίδας», το οποίο βασίζεται στην ιδεολογία της βιομηχανικής προόδου και της υλικής αφθονίας.

● Για μεγάλο χρονικό διάστημα υπάρχει μια συζήτηση για το εάν η «πολιτική της ταυτότητας» που ακολούθησε η Αριστερά, την οδήγησε στο να αγνοήσει το «ταξικό ζήτημα». Ποια είναι η δική σας άποψη;

Νομίζω ότι η σχηματοποίηση δεν βοηθά σε τελική ανάλυση. Θα έπρεπε να ξεκινήσουμε από μιαν ανελέητη (αυτο)κριτική για τον εκφυλισμό των αριστερών εννοιών της τάξης σε πολιτικές ταυτότητας στην αρχή – εγκαταλείποντας τον πολιτισμικό φετιχισμό των γεωγραφικά και ιστορικά μειονοτικών εμπειριών της βιομηχανικής εργασίας ως του μόνου πλαισίου για την αναγνώριση της τάξης. Αντιστρόφως, είναι σημαντικό να μάθουμε να διακρίνουμε τις ταξικές και αντικαπιταλιστικές διαστάσεις εκείνων που πολλές φορές γίνονται λανθασμένα αντιληπτά διά της αναγωγής σε «πολιτικές της ταυτότητας».

Παρ’ όλα αυτά, πώς μπορούν τα πολιτικά κινήματα και οι αγωνιστές να αντιμετωπίσουν εκείνους των οποίων η εργασία και οι ζωές έχουν απαλλοτριωθεί, απαξιωθεί και «πρωταρχικά» συσσωρευθεί μέσω της εκμετάλλευσης λόγω φύλου και φυλής; Εάν ξεκινήσουμε από την τάξη σαν «σχέση» και όχι σαν «ταυτότητα» (μια ταυτότητα που θα μας επέτρεπε να διαχωρίσουμε μια καλή εργατική τάξη από μια κακή, λούμπεν) τότε μπορούμε να αρχίσουμε να παρακολουθούμε το αόρατο «παγόβουνο» της εκμετάλλευσης (για να δανειστώ τον χαρακτηρισμό της Maria Miess για τον ρόλο των «γυναικών, της φύσης και των αποικιών» στην καπιταλιστική συσσώρευση), η οποία δίνει στην ταξική εκμετάλλευση το πλήρες βάρος της.

Κατά ειρωνικό τρόπο, εάν κάποιος ξεκινούσε με έναν πιο ορθόδοξο, ακόμα και δογματικό ορισμό της τάξης (σχέση με τα μέσα παραγωγής κ.λπ.) θα αναγκαζόταν να αναγνωρίσει πως η εργατική τάξη, νοούμενη παγκοσμίως, αλλά επίσης και στον λεγόμενο Βορρά, δεν είναι τίποτα άλλο από ένα λευκό και αρσενικό οχύρωμα.

Παρεμπιπτόντως, παραμένω μπερδεμένος που ορισμένοι αριστεροί μαρξιστές οπαδοί του Brexit στη Βρετανία αισθάνονται χαρούμενοι με το να θεωρούν τους λευκούς συνταξιούχους ως μέλη της εργατικής τάξης, αλλά κατά κάποιο τρόπο στερούνται ταξικής αλληλεγγύης για εκατοντάδες χιλιάδες προλεταριοποιημένων Βουλγάρων, Ρουμάνων ή Πολωνών εργατών. Εάν υπήρξε ποτέ πολιτική της ταυτότητας, ήταν αυτό.

● Στην Ελλάδα, μετά τέσσερα χρόνια διακυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ, το κόμμα της Νέας Δημοκρατίας επέστρεψε στην εξουσία με ένα πρόγραμμα που συνδυάζει τον νεοφιλελευθερισμό στην οικονομία με τον συντηρητισμό στο κοινωνικό πεδίο. Ποιο είναι το σχόλιό σας;

Νομίζω ότι η αποτυχία του ΣΥΡΙΖΑ είναι, από τη μια πλευρά, μια οδυνηρή ένδειξη των φοβερών υλικών και θεσμικών περιορισμών που τίθενται στον δρόμο κάθε ριζοσπαστικού αριστερού μεταρρυθμιστή. Από την άλλη, όμως, σηματοδοτείται επίσης από μια σειρά μπερδεμένων και ενοχλητικών πολιτικών επιλογών, συχνά συγκαλυμμένων υπό το φθαρμένο ένδυμα του «ρεαλισμού» – από τις αμυντικές συμφωνίες με τη δικτατορία του Σίσι στην Αίγυπτο και την επαναπροσέγγιση με το ισραηλινό ακροδεξιό-αποικιστικό-αποικιακό καθεστώς μέχρι την εσωτερική καταστολή αριστερών αγωνιστών και την εφαρμογή των ευρωπαϊκών εντολών, οι οποίες είναι εντελώς ασύμβατες με έναν αριστερό ορίζοντα.

Το αποτέλεσμα δεν ήταν μόνο η μετάλλαξη ενός ριζοσπαστικού σχεδίου σε ένα σχέδιο θεμελιακά αξεχώριστο στις βασικές γραμμές του από τον υποτακτικό σοσιαλφιλελευθερισμό που κατέλαβε όλη την ευρωπαϊκή Αριστερά από το 1980 και μετά.

Νομίζω ότι η ρητορική περί κυβερνητικής «υπευθυνότητας», που συχνά συνοδεύει τον «ρεαλισμό» των «σκληρών» μεταρρυθμίσεων, επικαλύπτει την πρωταρχική ευθύνη της Αριστεράς, η οποία συνίσταται στο να αναπαράγει και να ενισχύει τις κοινωνικές δυνάμεις που είναι ικανές να ενεργοποιούν και να ενσωματώνουν την πραγματική συστημική αλλαγή.

Η Αριστερά πρέπει να είναι άκρως προσεκτική με την υιοθέτηση, μπροστά στη συντριπτική καπιταλιστική ισχύ, της πολιτικής του μικρότερου κακού. Οπως είπε κάποτε η Χάνα Αρεντ, «αυτοί που επιλέγουν το μικρότερο κακό, ξεχνούν πολύ γρήγορα ότι επιλέγουν το κακό».


Ποιος είναι

Ιταλός, γεννημένος το 1977 στην πρώην ΕΣΣΔ, ο Αλμπέρτο Τοσκάνο διδάσκει στο τμήμα Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Γκόλντσμιθ και είναι διευθυντής του Κέντρου για τη Φιλοσοφία και την Κοινωνική Θεωρία. Ειδικεύεται στην ιστορία του Μαρξισμού και είναι από τους βασικούς μεταφραστές του έργου του Αλέν Μπαντιού στα αγγλικά.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Ο λαϊκισμός αξιοποιεί την παρακμή του κομματικού συστήματος»
Η Νάντια Ουρμπινάτι μιλά για τη σχέση λαϊκισμού και δημοκρατίας, υποστηρίζει ότι ο ΣΥΡΙΖΑ παραμένει ισχυρός στο πολιτικό παιχνίδι και τονίζει πως, όταν η αντιπολίτευση είναι ισχυρή, τότε αυτό το παιχνίδι είναι...
«Ο λαϊκισμός αξιοποιεί την παρακμή του κομματικού συστήματος»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Ανησυχώ για την “κανονικοποίηση” της ακροδεξιάς αφήγησης»
Ο καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης Φερνάντεθ-Αλμπέρτος απορρίπτει την άποψη ότι φταίει η εγκατάλειψη του ταξικού ζητήματος για τα προβλήματα της Αριστεράς και εκφράζει ανησυχία για την κανονικοποίηση της...
«Ανησυχώ για την “κανονικοποίηση” της ακροδεξιάς αφήγησης»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Δεν είναι επικίνδυνοι οι μετανάστες, αλλά οι ηγέτες που χειραγωγούν τον κόσμο»
Ο καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης, Ράφαλ Πανκόφσκι, περιγράφει τη δεξιά στροφή της πολωνικής κοινωνίας μετά το 2015 με αφορμή το μεταναστευτικό, αλλά και την αδυναμία της όποιας Αριστεράς να βάλει φραγμό σε...
«Δεν είναι επικίνδυνοι οι μετανάστες, αλλά οι ηγέτες που χειραγωγούν τον κόσμο»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Βασικός στόχος η πάλη κατά του φασισμού και της απανθρωποποίησης»
Για το αντι-ισλαμικό ακροδεξιό ρεύμα που αναπτύσσεται παγκοσμίως μιλά στην «Εφ.Συν.» ο Γερμανός ιστορικός και πολιτικός επιστήμονας, Φρίντριχ Μπούρτσελ, που υπογραμμίζει την ανάγκη για ένα αντίπαλο δέος.
«Βασικός στόχος η πάλη κατά του φασισμού και της απανθρωποποίησης»
Η συντονίστρια του αριστερού δικτύου «Transform! Europe» Μπ. Στάινερ
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Ηταν μη ρεαλιστικό να πιστεύουμε ότι ο ΣΥΡΙΖΑ θα άλλαζε την Ευρώπη»
Συντονίστρια του αριστερού δικτύου «Transform! Europe» η Μπ. Στάινερ μιλά στην «Εφ.Συν.» για τις επικείμενες ευρωεκλογές, τη διακυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ και τους ευρωπαϊκούς συσχετισμούς δύναμης.
«Ηταν μη ρεαλιστικό να πιστεύουμε ότι ο ΣΥΡΙΖΑ θα άλλαζε την Ευρώπη»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Ο ΣΥΡΙΖΑ είναι ένα σοσιαλδημοκρατικό κόμμα, με εξυπηρετήσεις στον νεοφιλελευθερισμό»
Καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης ο Φιλίπ Μαρλιέρ αναλύει στην «Εφ.Συν.» τους κινδύνους από την προσπάθεια της Αριστεράς να διεισδύσει σε πολιτικούς χώρους της Δεξιάς και της Ακροδεξιάς (μεταναστευτικό, εθνικά...
«Ο ΣΥΡΙΖΑ είναι ένα σοσιαλδημοκρατικό κόμμα, με εξυπηρετήσεις στον νεοφιλελευθερισμό»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας