Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Ο λαϊκισμός αξιοποιεί την παρακμή του κομματικού συστήματος»

Η καθηγήτρια Πολιτικής Επιστήμης, Νάντια Ουρμπινάτι

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Ο λαϊκισμός αξιοποιεί την παρακμή του κομματικού συστήματος»

  • A-
  • A+

Η Νάντια Ουρμπινάτι μιλά για τη σχέση λαϊκισμού και δημοκρατίας, υποστηρίζει ότι ο ΣΥΡΙΖΑ παραμένει ισχυρός στο πολιτικό παιχνίδι και τονίζει πως, όταν η αντιπολίτευση είναι ισχυρή, τότε αυτό το παιχνίδι είναι ανοιχτό.

• Στις κοινοβουλευτικές εκλογές της Κυριακής ο ΣΥΡΙΖΑ ηττήθηκε και το δεξιό κόμμα της Ν.Δ. επανήλθε στην εξουσία. Ποιο είναι το σχόλιό σας;

Σε αυτή την περίπτωση υπάρχει μια ήττα, αλλά όχι ολοκληρωτική. Αφορά στο ότι δεν έχει πια ο ΣΥΡΙΖΑ την πλειοψηφία. Δεν μπορεί πλέον να είναι στην κυβέρνηση. Εάν όμως συγκρίνουμε με το αποτέλεσμα των ευρωεκλογών, θα δούμε ότι δεν τα πήγε και τόσο άσχημα.

Δεν έπαθε πανωλεθρία. Επίσης, είναι καλό το γεγονός ότι η Χρυσή Αυγή έμεινε εκτός Βουλής και δεν εκπροσωπείται πλέον. Ενδεχομένως κάποιες ψήφοι της να πήγαν στο κεντροδεξιό κόμμα που νίκησε και το οποίο δεν είναι ακραίο. Ο ΣΥΡΙΖΑ παραμένει στο παιχνίδι, γιατί μπορεί να είναι μια ισχυρή αντιπολίτευση. Δεν ήταν μια στρατηγική ήττα.

• Ο ΣΥΡΙΖΑ ήταν ένα αριστερό κόμμα στην εξουσία, ένα είδος εξαίρεσης στον κανόνα στην Ευρώπη. Οπως έδειξαν οι ευρωεκλογές, καταγράφεται μια πολιτική στροφή προς τα δεξιά και προς τον εθνικισμό. Ποια είναι η ερμηνεία σας;

Ο ΣΥΡΙΖΑ δεν ήταν μόνο ένα κόμμα, αλλά μια συμμαχία που έχασε ορισμένους υποστηρικτές της. Για παράδειγμα, μπήκε στη Βουλή ο Βαρουφάκης για πρώτη φορά με εννέα βουλευτές. Αυτό στέρησε κάποιες ψήφους από τον ΣΥΡΙΖΑ. Υπήρξε ένας κατακερματισμός.

Οχι τεράστιος, αλλά αρκετός για να κάνει πιο αδύναμη την Αριστερά. Είναι διεθνές φαινόμενο ο κατακερματισμός της Αριστεράς. Στην Ιταλία η κατάσταση είναι καταστροφική. Και αυτό είναι ένα δεδομένο που πρέπει να λάβουμε υπόψη μας.

Η δημοκρατία είναι ένα σύστημα ικανό για ριζοσπαστική αλλαγή στις απόψεις και ορισμένες φορές σε πολύ σύντομο χρόνο

Το άλλο είναι ότι ο ΣΥΡΙΖΑ είχε την τεράστια ευθύνη να εφαρμόσει όλες αυτές τις δύσκολες μεταρρυθμίσεις μετά την κατάρρευση του 2009-2010. Πολλοί άνθρωποι λοιπόν δυσανασχέτησαν μ’ αυτό το γεγονός. Η Αριστερά στην αρχή ήταν κατά των ευρωπαϊκών μέτρων και μετά με μια έννοια υποστήριξε τα μέτρα της τρόικας.

Η ευθύνη της διακυβέρνησης λοιπόν είχε αντίτιμο να γίνει αντιδημοφιλής η κυβέρνηση στην Ελλάδα. Αυτή η επιδείνωση των συνθηκών ζωής μεγάλων τμημάτων του πληθυσμού δεν αποδείχτηκε επιτυχής (εκλογικά).

• Το νέο σας βιβλίο, το οποίο θα κυκλοφορήσει τον Αύγουστο, αφορά τον λαϊκισμό, φαινόμενο που χαρακτηρίζετε σαν ένα αυτοάνοσο νόσημα της δημοκρατίας. Μας το εξηγείτε εν συντομία;

Πιστεύω ότι ο λαϊκισμός αναπτύσσεται εκ των έσω στη δημοκρατία. Δεν είναι κάποιος εχθρός που έρχεται απ’ έξω, όπως ο φασισμός. Αναπτύσσεται εκ των έσω επειδή ριζοσπαστικοποιεί πολύ σημαντικά συστατικά της δημοκρατίας, μεταμορφώνοντάς τα.

Για παράδειγμα, οι άνθρωποι, η πλειοψηφία και η ηγεσία. Και αυτό συμβαίνει για διάφορους λόγους, κυρίως λόγω της οικονομικής δυσπραγίας, η οποία επιβάλλει στους πολίτες πολλές θυσίες από τη μια και από την άλλη τους κάνει να αισθάνονται ότι δεν είναι πλέον κυρίαρχοι πολίτες.

Οτι δεν κυριαρχούν πλέον στο πολιτικό παιχνίδι. Ετσι αναζητούν κάποιον ριζοσπαστικό υποστηρικτή των λαϊκών αιτημάτων και αυτός ο ριζοσπαστικός υποστηρικτής –περισσότερο ή λιγότερο χαρισματικός– εκμεταλλεύεται αυτή τη δυσαρέσκεια, χρησιμοποιώντας τα ΜΜΕ, το ίντερνετ κ.λπ.

Αξιοποιεί επίσης την παρακμή του κομματικού συστήματος, την οποία μετατρέπει το κοινό σε μια νέα οντότητα που μπορεί να χειραγωγηθεί ενάντια στα υπάρχοντα κόμματα. Για όλους αυτούς τους λόγους και τα συστατικά των προβλημάτων, τα οποία συγχωνεύονται, δημιουργείται μια τέλεια καταιγίδα, συνήθως με έναν ισχυρό ηγέτη, συγκλονίζοντας το πολιτικό σύστημα. Αυτό έγινε στην Ιταλία και όχι μόνο.

• Και ο κόσμος;

Ο κόσμος δεν θέλει πια να τον εκπροσωπούν τα παραδοσιακά κόμματα, εξαιτίας της αντίθεσης του «εντός των θεσμών» και «εκτός των θεσμών». Αρχίζουν οι κατηγορίες περί «κατεστημένου» κ.λπ. Αυτό είναι το θέμα του βιβλίου μου.

• Γιατί μεγάλο μέρος του εκλογικού σώματος πιστεύει σε δημαγωγούς και λαϊκιστές; Θεωρείτε ότι αυτό είναι ένα από τα βασικά προβλήματα της δημοκρατίας;

Ναι, διότι η αντιπροσωπευτική δημοκρατία που στηρίζεται στις εκλογές προϋποθέτει τα πολιτικά κόμματα, τα οποία επεξεργάζονται τα αιτήματα και τις διεκδικήσεις και επιλέγουν τους υποψηφίους ανάλογα με τις πολιτικές τάξεις κ.λπ. Σήμερα τα κόμματα είναι πολύ αδύναμα ή μετατρέπονται απλώς σε εκλογικούς μηχανισμούς για την εκλογή των νέων ελίτ, οι οποίες αποκόπτονται από τον λαό.

Σ’ αυτό το επίπεδο νομίζω ότι το εκλογικό σώμα είναι μια διακύμανση επιθυμιών, διαφωνιών, δυσαρέσκειας και έχθρας, τα οποία δεν βρίσκουν τρόπο να μετασχηματιστούν σε ένα πολιτικό πρόγραμμα. Ετσι, η ικανότητα των δημαγωγών είναι να δίνουν πρόσωπο σε πολλές διεκδικήσεις και να μετατρέπουν τον λαό σ’ έναν αποπροσανατολισμένο λαό.

Γίνονται το πρόσωπο του λαού. Και αυτό κάνει τον λαό να αισθανθεί και πάλι ισχυρός απέναντι στο κατεστημένο, το οποίο είναι ανίκανο να τον ακούσει με κάποιο τρόπο.

• Τι πρέπει να κάνει η Αριστερά προκειμένου να ξανακερδίσει τις καρδιές των ανθρώπων;

Κατά τη γνώμη μου η Αριστερά πρέπει να ανασυστήσει τα πολιτικά κόμματα. Δεν υπάρχει Αριστερά χωρίς κόμματα. Τα κόμματα είναι οργανισμοί που μπορούν να αναγνωριστούν από την Αριστερά και όχι από κάποιους άλλους, όπως το Κέντρο κ.λπ. Φυσικά πρέπει να έχουν άποψη για το τι πρέπει να γίνει εάν είναι στην κυβέρνηση.

Και αυτό είναι το πιο δύσκολο μέρος της ιστορίας, επειδή οι κυβερνήσεις των εθνών-κρατών δεν είναι και τόσο αυτόνομες. Συνδέονται με άλλες χώρες στο εσωτερικό της Ε.Ε. Καμία χώρα δεν μπορεί να πει ότι είναι απολύτως κυρίαρχη.

Ετσι, η Αριστερά πρέπει να έχει δύο στόχους: πρώτον, να επανασυστήσει τα κόμματα σε εθνικό επίπεδο και δεύτερον να οικοδομήσει έναν ευρωπαϊκό πολιτικό χώρο, στον οποίο να μπορεί υλοποιηθεί με επιτυχία το πρόγραμμά της. Σε εθνικό επίπεδο δεν έχουν πλέον τη δύναμη να εφαρμόσουν πολιτικές φορολογικής ισότητας, αναδιανομής κ.λπ. Χρειάζονται πόρους και αυτοί οι πόροι βρίσκονται αυτή τη στιγμή σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

• Πόσο αισιόδοξη είστε ότι μπορεί η Αριστερά να πρωταγωνιστεί και πάλι;

Δυστυχώς αυτή τη στιγμή την ηγεμονία στις περισσότερες χώρες την έχουν οι εθνικιστικές, λαϊκιστικές και ξενοφοβικές δυνάμεις. Ωστόσο, όπως ξέρουμε, η δημοκρατία είναι επίσης ένα σύστημα ικανό για ριζοσπαστική αλλαγή στις απόψεις και ορισμένες φορές σε πολύ σύντομο χρόνο.

Γι’ αυτό ας μην είμαστε τόσο αμήχανοι για κάποιες ήττες. Δείτε την Ελλάδα, όπου ο ΣΥΡΙΖΑ παραμένει στο παιχνίδι. Είναι αρκετά ισχυρός, με παραπάνω από 30%. Δεν είναι όπως στην Ιταλία, όπου δεν υπάρχει Αριστερά. Η κατάσταση στην Ελλάδα είναι διαφορετική και είμαι πολύ πιο αισιόδοξη απ’ ό,τι για την Ιταλία. Δεν νομίζω ότι πρέπει εκ των προτέρων να βλέπουμε την πορεία της Αριστεράς σαν κάτι τελειωμένο.

Σαν κάτι που οδηγεί στην ήττα. Γιατί πρέπει να δούμε τι μπορεί να κάνει και η Δεξιά. Μπορεί να προσφέρει κλειστά σύνορα, κάτι το ανέφικτο; Μπορεί να προσφέρει μια καλή ζωή στους ανθρώπους; Πώς θα το κάνει αυτό στον βαθμό που ακολουθεί τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές;

Ας περιμένουμε να δούμε πώς θα διαμορφωθεί ο ανταγωνισμός για το τι μπορεί να προσφέρει η κάθε πλευρά. Δεν πιστεύω ότι η Δεξιά στην κυβέρνηση μπορεί να είναι απόλυτα επιτυχημένη, καθώς είναι υποχρεωμένη να ικανοποιήσει τις πάρα πολλές, διαφορετικές διεκδικήσεις που θέτει η πλειοψηφία.

Ωστόσο, αυτές είναι πάρα πολλές και αρκετά αντιφατικές. Το πραγματικό θέμα είναι η αντιπολίτευση. Εάν έχεις μια ισχυρή αντιπολίτευση στη χώρα και στο Κοινοβούλιο, το παιχνίδι είναι ανοιχτό. Εάν, όπως στην Ιταλία, η αντιπολίτευση είναι ανύπαρκτη, τότε έχεις πραγματικό πρόβλημα. Γιατί τότε η κυβέρνηση είναι ελεύθερη και χωρίς περιορισμούς και αυτό μπορεί να καταλήξει σε έναν ανυπόφορο πλειοψηφισμό.

ΝΑΝΤΙΑ ΟΥΡΜΠΙΝΑΤΙ

Ποια είναι​​​​​​

Γεννημένη στο Ρίμινι το 1955, η Ουρμπινάτι κατέχει την έδρα Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια της Νέας Υόρκης. Ως θεωρητικός ειδικεύεται στη σύγχρονη πολιτική σκέψη και στο θέμα των δημοκρατικών και αντιδημοκρατικών παραδόσεων.

Αρθρογραφεί τακτικά στις ιταλικές εφημερίδες La Repubblica και Il Sole 24 ore. Το νέο της βιβλίο έχει τίτλο «Me The People: How Populism Transforms Democracy» (Harvard University Press).

 

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Οι λαϊκιστές φτάνουν στην εξουσία με τη συνεργασία των συντηρητικών ελίτ»
Ο Μίλερ αναδεικνύει τα χαρακτηριστικά του λαϊκισμού, αναλύει τη λειτουργία του στο πολιτικό σκηνικό και διευκρινίζει ότι οι λαϊκιστές ηγέτες έχουν έρθει στην εξουσία με τη συνεργασία των συντηρητικών ελίτ....
«Οι λαϊκιστές φτάνουν στην εξουσία με τη συνεργασία των συντηρητικών ελίτ»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Αναγκαίο ένα πλατύ μέτωπο απέναντι σε Ακροδεξιά και ναζισμό»
Οι φασιστικές οργανώσεις και δράσεις κερδίζουν έδαφος. Ενώ είναι ακόμα μειοψηφικές στις περισσότερες χώρες, έχουν αυξήσει το επίπεδο της βίας και την επίδρασή τους στην πολιτική και έχουν σταθεροποιήσει τη...
«Αναγκαίο ένα πλατύ μέτωπο απέναντι σε Ακροδεξιά και ναζισμό»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Ο ΣΥΡΙΖΑ πρέπει να ηγηθεί μιας ευρύτερης αριστερής προοδευτικής παράταξης»
Ο Γιάννης Δραγασάκης, τέως αντιπρόεδρος της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ και νυν βουλευτής, ανοίγει τα χαρτιά του στη μεγάλη συζήτηση που έχει ανοίξει για την επόμενη μέρα του ΣΥΡΙΖΑ.
«Ο ΣΥΡΙΖΑ πρέπει να ηγηθεί μιας ευρύτερης αριστερής προοδευτικής παράταξης»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Ο ΣΥΡΙΖΑ έκανε πολιτικές επιλογές υπό το φθαρμένο ένδυμα του “ρεαλισμού”»
Καθηγητής Κοινωνικής Θεωρίας ο Αλμπέρτο Τοσκάνο, ανιχνεύει τα αδιέξοδα της Αριστεράς και εντοπίζει τα «συγκριτικά πλεονεκτήματα» της Ακροδεξιάς, τα οποία της επιτρέπουν να έχει ευρύ «πέρασμα» σε μεγάλα...
«Ο ΣΥΡΙΖΑ έκανε πολιτικές επιλογές υπό το φθαρμένο ένδυμα του “ρεαλισμού”»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Η αριστερή μας ταυτότητα είναι ο πυρήνας της πολιτικής μας ύπαρξης»
Ο Νίκος Φίλης δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις. Μιλά στην «Εφ.Συν.» για τις εκλογές, το πρόγραμμα και τις διαφορές μεταξύ ΣΥΡΙΖΑ και Ν.Δ., ενώ ιδιαίτερη σημασία έχουν οι επισημάνσεις του για το ιδεολογικό...
«Η αριστερή μας ταυτότητα είναι ο πυρήνας της πολιτικής μας ύπαρξης»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
Η Αριστερά συνέβαλε εμμέσως στην άνοδο του λαϊκισμού
Τα προβλήματα στην πολιτική των αριστερών και σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων εντοπίζει η καθηγήτρια Πολιτικής Επιστήμης Σέρι Μπέρμαν και εξηγεί γιατί αυτές οι αδυναμίες και τα λάθη οδήγησαν στην άνοδο των...
Η Αριστερά συνέβαλε εμμέσως στην άνοδο του λαϊκισμού

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας