Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Η ελευθερία είναι ο πυρήνας της δημοκρατίας, δεν μπορεί να είναι ισοδύναμη με την ασφάλεια»

Το εξώφυλλο του βιβλίου της Αναστασίας Τσουκαλά

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Η ελευθερία είναι ο πυρήνας της δημοκρατίας, δεν μπορεί να είναι ισοδύναμη με την ασφάλεια»

  • A-
  • A+
Το βιβλίο της εγκληματολόγου Αναστασίας Τσουκαλά «Ενοπλη πάλη - Μετά τον Δεκέμβρη του 2008 - Επικοινωνιακές στρατηγικές (απο)νομιμοποίησης», που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Τόπος, δεν κατηγοριοποιείται εύκολα. Δεν απευθύνεται σε φαν των ειδικών «τρομοκρατολόγων» ούτε σε όσους εμπνέονται από ευφάνταστα αστυνομικά σενάρια για το ποιοι είναι οι «παππούδες» και τα «μωρά» του αντάρτικου πόλης -για να χρησιμοποιήσουμε τις εκφράσεις του δημοσιογραφικού συρμού.

Οσοι περιμένουν ζουμερές αποκαλύψεις που προσφέρονται για τρομολαγνικά πρωτοσέλιδα ή περισπούδαστες αναλύσεις που χτίζουν καριέρες στην υπηρεσία των Αρχών, θα απογοητευτούν. Οσοι ωστόσο επιθυμούν να διαβάσουν μια αποστασιοποιημένη και τεκμηριωμένη μελέτη για το φαινόμενο των σύγχρονων ένοπλων οργανώσεων, βασισμένη όχι σε εικασίες και δίκη προθέσεων αλλά στη μεθοδολογία της ανάλυσης λόγου, θα βρουν στο βιβλίο της κ. Τσουκαλά μια ευπρόσδεκτη όαση διαυγούς σκέψης.

Επιλέγοντας τον όρο «ένοπλη πάλη», αντί του όρου «τρομοκρατία» που τον θεωρεί επιστημονικά προβληματικό, η συγγραφέας δεν απευθύνεται αποκλειστικά στο ακαδημαϊκό κοινό, αν και χρησιμοποιεί επιστημονικά εργαλεία.

Κυρίως απευθύνεται σε όσους και όσες έζησαν τα γεγονότα της τελευταίας δεκαετίας στην Ελλάδα και θέλουν επιτέλους να ακούσουν όχι μόνο «τι μας λένε» αυτοί οι οποίοι καταδικάστηκαν σε ποινές που αθροιστικά ξεπερνούν τους δύο αιώνες κάθειρξης, αλλά και τι λένε τα ΜΜΕ και ο κυρίαρχος θεσμικός λόγος γι’ αυτούς.

Συναντήσαμε την Αναστασία Τσουκαλά στο σπίτι της, όπου περνάει τον περισσότερο χρόνο της, από τον Νοέμβριο του 2017 που τραυματίστηκε σοβαρά από φωτοβολίδα την οποία έριξαν άγνωστοι κατά τη διάρκεια επεισοδίων με την αστυνομία.

Χωρίς να μιλάει δημόσια για ένα γεγονός που σημάδεψε τη ζωή της, μας λέει ωστόσο ότι η αστυνομία αρνήθηκε να καταγράψει το συμβάν όπως συνέβη, επιμένοντας, παρά τις μαρτυρίες και τα ντοκουμέντα-βίντεο, να το τοποθετεί σε διαφορετικό σημείο. Ανικανότητα; Ευθυνοφοβία; Εσκεμμένη διαστρέβλωση των γεγονότων; Το σίγουρο είναι ότι παραμένουν ερωτήματα για εκείνη τη νύχτα ακόμα και για τον ρόλο των αστυνομικών αρχών.

● Το βιβλίο σας είναι το πρώτο που περιγράφει το φαινόμενο της «νεο-τρομοκρατίας», όπως την αποκαλούν τα ΜΜΕ, με ορόσημο τον Δεκέμβρη του ΄08. Γιατί επιλέξατε αυτή την περίοδο;

Αυτή η επιλογή θέτει πολλαπλές προκλήσεις, η κύρια όμως πρόκληση έγκειται στην ανάδειξη της τομής που επήλθε στην εγχώρια ένοπλη πάλη από το 2008 και μετά, όταν εμφανίστηκε η Συνωμοσία Πυρήνων της Φωτιάς. Ενώ οι αντάρτες δηλώνουν σαφώς στις προκηρύξεις τους ότι διαφοροποιούνται ριζικά από τους προδρόμους τους, αυτό αποσιωπήθηκε από τους δημοσιογράφους και την πολιτική τάξη.

● Αναφέρεστε στο δίπολο ελευθερίας και ασφάλειας και λέτε ότι, όταν στον δημόσιο λόγο αντιμετωπίζονται ως αλληλοσυγκρουόμενα ισοδύναμα έννομα αγαθά, θεωρείται λογικό να πρέπει ένα από τα δύο να υποβαθμιστεί για να προστατευτεί το άλλο. Τι πιστεύετε εσείς;

Η ελευθερία δεν είναι δικαίωμα. Είναι ο πυρήνας της δημοκρατίας, η μήτρα από την οποία απορρέουν όλα τα δικαιώματα και στην οποία παραπέμπουν όλες οι υποχρεώσεις. Δεν είναι ισοδύναμη με την ασφάλεια, είναι το πλαίσιο εντός του οποίου υπάγεται η ασφάλεια. Οταν περιορίζεται στο όνομα της ασφάλειας, περιορίζεται η δημοκρατία.

Η δε ελευθερία που υποτίθεται ότι προστατεύεται χάρη στα ελευθεροκτόνα αντιτρομοκρατικά μέτρα δεν αφορά την ελευθερία του σκέπτεσθαι και του σύννομου πράττειν, αλλά την απελευθέρωση από τον φόβο της ανασφάλειας.

Η απελευθέρωση αυτή είναι όμως ουτοπική. Καμία κυβέρνηση δεν μπορεί να εγγυηθεί στους πολίτες της ότι δεν θα καταστούν θύματα ένοπλης επίθεσης.

● Γράφετε ότι η αντιτρομοκρατική νομοθεσία εφαρμόζεται σχεδόν αποκλειστικά εις βάρος ακροαριστερών και αναρχικών ένοπλων οργανώσεων -αφήνοντας ουσιαστικά στο απυρόβλητο την ακροδεξιά ένοπλη βία. Τι ισχύει τελικά;

Οταν ο νομοθέτης συνέταξε το άρθρο 187Α, περιέλαβε στους σκοπούς του δράστη τον σοβαρό εκφοβισμό του πληθυσμού. Δυστυχώς, αυτό δεν ελήφθη ποτέ υπόψη από τις διωκτικές αρχές.

Πιστεύω ότι αυτή η στρεβλή εφαρμογή του νόμου δεν έγινε τόσο λόγω ιδεοληψίας όσο λόγω μιας κυρίαρχης σ’ αυτούς τους χώρους θεσμοκεντρικής αντίληψης. Θεωρούν ότι το 187Α προστατεύει μόνο το κράτος, το κεφάλαιο, τα ΜΜΕ και διάφορους θεσμούς. Συνεπώς δεν δέχονται ότι η απόπειρα εμπρησμού ενός αυτοσχέδιου τζαμιού εν ώρα λειτουργίας, όπως έγινε το 2010 στην πλατεία Αττικής, εμπίπτει πλήρως στις διατάξεις του 187Α.

● Τι συμβαίνει με το ίδιο το 187Α, του οποίου την κατάργηση είχε ζητήσει επανειλημμένα η Αριστερά -και ο ΣΥΡΙΖΑ πριν γίνει εξουσία;

Πέρα από τα εγγενή προβλήματα οποιασδήποτε «αντιτρομοκρατικής» νομοθεσίας, που τα εκθέτω διεξοδικά στο βιβλίο, το 187Α απαλείφει κάθε αναλογία μεταξύ της βαρύτητας του αδικήματος και της επιβαλλόμενης ποινής.

Στην περίπτωση της ΣπΦ, οι αρχικές επιθέσεις -με τις λεγόμενες «χύτρες»- προκάλεσαν ήσσονος σημασίας υλικές ζημιές, αλλά τιμωρήθηκαν με ποινές εξοντωτικές. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο νομικό, είναι και πολιτικό. Οταν για ένα ήσσονος σημασίας αδίκημα τιμωρείς εξοντωτικά τον δράστη, τον ριζοσπαστικοποιείς. Αυτό είναι το ζητούμενο;

● Αναλύοντας την αναπαράσταση της ένοπλης πάλης από τα ΜΜΕ, διαπιστώνετε ότι το 2009-11 κυριαρχεί το τρίπτυχο «απονοηματοδότηση-υποτίμηση-σύνδεση με το ποινικό έγκλημα», ενώ το 2016-17 επικρατεί η «διάχυση της απειλής». Γιατί συμβαίνει αυτό;

Πρόκειται για δύο διαφορετικές πολιτικές ανάγκες. Η πρώτη, που εμφανίζεται με τις αρχικές επιθέσεις της ΣπΦ, δηλώνει την οριοθέτηση της κρατικής εξουσίας έναντι της ένοπλης βίας μέσω της εδραίωσης του ορισμού ή μάλλον της απουσίας ορισμού του φαινομένου.

Ο κυρίαρχος δημόσιος λόγος διαρθρώνεται γύρω από την απονοηματοδότηση και την απαξίωση της νέας γενιάς ανταρτών, που παρουσιάζεται ως αλλοπρόσαλλη, καθοδηγούμενη από τις προηγούμενες γενιές ανταρτών και διαπερασμένη από τις σχέσεις της με τους κοινούς ποινικούς.

Οι δημοσιογράφοι και η πολιτική τάξη αποσιωπούν εσκεμμένα όσα δηλώνουν οι ένοπλοι αντάρτες

Η δεύτερη ανάγκη, που εμφανίζεται μετά την άνοδο στην εξουσία του ΣΥΡΙΖΑ, έχει αντιπολιτευτικό χαρακτήρα και προβάλλει την έννοια της διάχυτης απειλής, η οποία επικεντρώνεται στα Εξάρχεια ως να πρόκειται για τμήμα της αγνής ελληνικής υπαίθρου που μετατράπηκε ξαφνικά σε «άβατο».

Ταυτόχρονα υπάρχει μια ολοένα εντονότερη διάχυση του αισθήματος ανασφάλειας στην κοινή γνώμη και συστηματική καλλιέργεια του φόβου, που εμφανίζεται να απορρέει πάντα από το αριστερό άκρο του πολιτικού φάσματος ενώ υποτιμάται συστηματικά ο ακροδεξιός κίνδυνος.

● Ωστόσο από το 2015 και μετά υπάρχει μείωση των ένοπλων επιθέσεων. Η διάχυση της απειλής αφορά κυρίως τη μικρο-εγκληματικότητα και τα λεγόμενα «μπάχαλα», συνήθως πέριξ των Εξαρχείων. Πώς συνδέονται αυτά με το ένοπλο;

Η αντιπολίτευση επιχειρεί να δημιουργήσει ένα διηνεκές, ξεκινώντας από τη μικρο-εγκληματικότητα, που άπτεται της ζωής του μέσου πολίτη, και καταλήγοντας στο ένοπλο, που δεν αφορά τη ζωή του μέσου πολίτη. Ασχετα μεταξύ τους φαινόμενα συνδέονται με μια νοερή γέφυρα, ώστε να θεωρηθεί το ένοπλο απειλητικό για όλη την κοινωνία και παράλληλα να δαιμονοποιηθεί ο αντιεξουσιαστικός και αναρχικός χώρος ως μήτρα της ένοπλης βίας.

● Πώς ερμηνεύετε το γεγονός ότι, ενώ οι περισσότερες αναλήψεις ευθύνης πρεσβεύουν τον ατομικιστικό αναρχισμό, οι πιο μαζικές κινήσεις αλληλεγγύης αφορούν πολιτικούς κρατούμενους που προέρχονται από το αριστερό-κομμουνιστικό ρεύμα των ένοπλων οργανώσεων, όπως ο Δημήτρης Κουφοντίνας; Ή ότι υπάρχει μια τάση «κομμουνιστικοποίησης» του αναρχικού χώρου, που δεν συνδέεται απαραίτητα με το ένοπλο κομμάτι;

Ο κυρίαρχος δημόσιος λόγος αποκρύπτει τη διεύρυνση του αναρχικού και αντιεξουσιαστικού χώρου προς την Αριστερά – η οποία διαφαίνεται λόγου χάρη με την εμφάνιση αντιφασιστικών και αναρχοκομμουνιστικών τάσεων στο ένοπλο.

Ο Δημήτρης Κουφοντίνας έχει κρατήσει μια πολύ αξιοπρεπή στάση, που ταυτίζεται με το συλλογικό φαντασιακό του αγωνιστή

Από την άλλη η ανάδειξη του Δημήτρη Κουφοντίνα σε εμβληματική μορφή της ένοπλης πάλης οφείλεται στον συλλογικό χαρακτήρα του οράματος της μαζικής επανάστασης που ενέπνεε τις προγενέστερες ένοπλες οργανώσεις. Η τωρινή μορφή ένοπλης πάλης δεν πρεσβεύει κάτι τέτοιο. Οπότε η ταύτιση γίνεται πιο αβίαστα με τις προγενέστερες γενιές ανταρτών που οραματίζονταν μια μαζική ανατροπή της κατεστημένης τάξης.

Η ταύτιση διευκολύνεται περαιτέρω από το γεγονός ότι ο Δημήτρης Κουφοντίνας έχει κρατήσει μια πολύ αξιοπρεπή στάση ως αγωνιστής. Μια στάση που ταυτίζεται με το συλλογικό φαντασιακό ιδεώδες του αγωνιστή.

● Εντοπίζετε στις προκηρύξεις στοιχεία κριτικής προς το υπάρχον σύστημα, που αφορούν π.χ. την αυθαιρεσία των διωκτικών αρχών, την αλλοτρίωση, τη μοναξιά, την απάθεια και την αξιοπρέπεια. Μήπως οι οργανώσεις αυτές, που θεωρητικά αντιμάχονται το σύστημα, εμμέσως υπερασπίζονται θετικές αξίες; Πώς εξηγείτε αυτή την αντίφαση;

Δεν επιδιώκω να την εξηγήσω, διαπίστωση κάνω, επισημαίνοντας ότι καταγγέλλουν τα κακώς κείμενα. Ποιος θα διαφωνούσε επί της ουσίας με όσα καταγγέλλουν;

● Δεν βγάζουν όμως και μια περιφρόνηση στη μάζα, που μπορεί να στραφεί και στη μισανθρωπία;

Υπάρχουν πολλά στοιχεία που δεν μελέτησα για να μη διαρραγεί η συνοχή του βιβλίου. Αναφέρω συνοπτικά τον ελιτισμό, τον ναρκισσισμό, τη θεαματοποίηση, την προβολή ενός κυρίαρχου «εγώ» και την άμεση ικανοποίηση της επιθυμίας. Πρόκειται για συστατικά στοιχεία του ατομικιστικού αναρχισμού με σαφείς επιρροές από καταστασιακές θέσεις.

● Τι θα απαντούσατε αν σας έλεγαν ότι αντιμετωπίζετε τους ένοπλους αντάρτες εξιδανικευμένα, σαν «παιδιά» που θα ‘θελαν να κάνουν τον κόσμο καλύτερο και επειδή δεν τους δίνεται η δυνατότητα, προσφεύγουν στη βία;

Αυτό προκύπτει από τις προκηρύξεις τους, δεν είναι εξιδανικευμένο.

Ποια είναι

Η Αναστασία Τσουκαλά είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια Εγκληματολογίας στο Πανεπιστήμιο Paris Sud. Ασχολείται με τον σχεδιασμό και την εφαρμογή πολιτικών εσωτερικής ασφάλειας στην Ευρώπη και με την κοινωνική κατασκευή της απειλής. Ερευνητικά πεδία της είναι η ένοπλη πάλη, η μετανάστευση και η οπαδική βία. Ως εισηγήτρια σεμιναρίων για τη ρατσιστική βία στη σχολή αξιωματικών της ΕΛ.ΑΣ, το 2013, κατήγγειλε την ύπαρξη θυλάκων φασιστών ανάμεσα στους δόκιμους.

Συμμετέχει ενεργά σε κινήματα κατά της αστυνομικής αυθαιρεσίας και υπέρ των δικαιωμάτων των κρατουμένων. Διατέλεσε σύμβουλος του πρώην υπουργού Προστασίας του Πολίτη Χρ. Παπουτσή (2010-12) και αντιπρόεδρος του Κέντρου Μελετών Ασφαλείας του υπουργείου Προ.Πο. (2015-2019).

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Οι γυναίκες παραμένουν της Γης οι κολασμένοι»
Διακεκριμένη ακαδημαϊκός, μαχόμενη μαρξίστρια και φεμινίστρια, διεθνούς κύρους ψυχαναλύτρια, η Βρετανίδα Τζούλιετ Μίτσελ μίλησε στην «Εφ.Συν.», σε μια αποκλειστική συνέντευξη για την Ελλάδα.
«Οι γυναίκες παραμένουν της Γης οι κολασμένοι»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Η Δύση πρέπει να σταματήσει την υποστήριξη σε θεοκρατικά και δικτατορικά καθεστώτα»
Ο Ζακ Εμπραχίμ ήταν μόλις επτά χρόνων όταν στις 5 Νοεμβρίου του 1990 ο πατέρας του, ο Ελ-Σέιντ Νοσέρ, σκότωσε τον αρχηγό του Συνδέσμου Εβραϊκής Αμυνας στις ΗΠΑ. Ο Ζακ πέρασε τα παιδικά του χρόνια κυνηγημένος,...
«Η Δύση πρέπει να σταματήσει την υποστήριξη σε θεοκρατικά και δικτατορικά καθεστώτα»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Ο ένοπλος αγώνας γνώρισε μια θλιβερή ήττα»
Ο συγγραφέας Στεφάν Οσμόν, όταν ήταν φοιτητής, επηρεασμένος από τον Μάη του ‘68, συμμετείχε ενεργά στα κινήματα του ένοπλου αγώνα της Ακρας Αριστεράς. Αργότερα, διετέλεσε στέλεχος του υπουργείου Οικονομικών...
«Ο ένοπλος αγώνας γνώρισε μια θλιβερή ήττα»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Ο λαϊκισμός αξιοποιεί την παρακμή του κομματικού συστήματος»
Η Νάντια Ουρμπινάτι μιλά για τη σχέση λαϊκισμού και δημοκρατίας, υποστηρίζει ότι ο ΣΥΡΙΖΑ παραμένει ισχυρός στο πολιτικό παιχνίδι και τονίζει πως, όταν η αντιπολίτευση είναι ισχυρή, τότε αυτό το παιχνίδι είναι...
«Ο λαϊκισμός αξιοποιεί την παρακμή του κομματικού συστήματος»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Είμαι θερμά υπέρ της ποινικοποίησης των πελατών πορνείας»
Η λέξη «ακτιβίστρια» είναι λίγη για να περιγράψει τη ζωή και το έργο της Σουνίθα Κρίσναν, ίσως της πιο δυνατής φωνής ενάντια στη διακίνηση ανθρώπων για σεξουαλική εκμετάλλευση, που έχει γνωρίσει η σύγχρονη...
«Είμαι θερμά υπέρ της ποινικοποίησης των πελατών πορνείας»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Η Ελλάδα κινδυνεύει να παγιδευτεί σε μια χαμηλή πτήση μακράς διάρκειας»
«Ακόμα και αν η Ευρώπη βρει τον δρόμο της στην παγκόσμια αναδιάταξη δυνάμεων που γίνεται, η Ελλάδα μπορεί να μείνει στάσιμη σε χαμηλές θέσεις της παγκόσμιας και ευρωπαϊκής ιεραρχίας». Αυτό είναι, σύμφωνα με...
«Η Ελλάδα κινδυνεύει να παγιδευτεί σε μια χαμηλή πτήση μακράς διάρκειας»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας