Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Εχουμε λαϊκιστικές ελίτ, όχι λαϊκιστικά κινήματα»

Αλμπένα Αζμάνοβα, αναπλ. καθηγήτρια Πολιτικής και Κοινωνικής Θεωρίας στο Πανεπιστήμιο του Κεντ

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Εχουμε λαϊκιστικές ελίτ, όχι λαϊκιστικά κινήματα»

  • A-
  • A+

Κατάγεται από τη Βουλγαρία και είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια Πολιτικής και Κοινωνικής Θεωρίας στο Πανεπιστήμιο του Κεντ. Η Αλμπένα Αζμάνοβα μιλά σήμερα στο Μέγαρο Μουσικής (στις 19.00, στο πλαίσιο του κύκλου «Θεωρία στο Μέγαρο», με ελεύθερη είσοδο) για τον «λαϊκισμό και τη μεταμόρφωση του καπιταλισμού». Δύο δύσκολοι όροι, για τους οποίους μας μιλά αναλυτικά και με παραδείγματα.

• Πώς μπορεί να μιλά κάποιος για «αριστερό λαϊκισμό» όταν, εκτός από την Ελλάδα, δεν υπάρχει αριστερή κυβέρνηση πουθενά αλλού στην Ευρώπη;

Η σημερινή ελληνική κυβέρνηση είναι η μόνη στην Ευρώπη που δεν της ταιριάζει η ετικέτα «λαϊκιστική». Ο όρος «λαϊκισμός» συνήθως χρησιμοποιείται για φαύλους πολιτικούς ηγέτες που δίνουν κενές υποσχέσεις για να ανεβούν στην εξουσία. Και επειδή γνωρίζω την αντίθετη άποψη, εξηγώ: Ο ΣΥΡΙΖΑ (στις δεύτερες εκλογές, τις οποίες και πάλι κέρδισε) έδωσε την υπόσχεση ότι, στο πλαίσιο της αυστηρής ατζέντας που επέβαλε η τρόικα, θα αγωνιστεί για την κοινωνική δικαιοσύνη.

Πράγματι! Ενέκρινε ένα τέτοιο πρόγραμμα (δωρεάν υγειονομική περίθαλψη για 2 εκατ. ανασφάλιστους, ελάχιστο εισόδημα αλληλεγγύης προς τους φτωχούς κ.ά.). Ταυτόχρονα χειρίστηκε τη μαζική ανθρωπιστική/προσφυγική κρίση, χωρίς να υποκύψει στα ξενοφοβικά συναισθήματα που εκφράζουν ακόμη τα λεγόμενα «κυρίαρχα» κόμματα. Αντίθετα, κινητοποίησε την κοινωνία για να τους αγκαλιάσει αντί να τους καταστρέψει. Στην άλλη πλευρά, το κεντροαριστερό και το κεντροδεξιό πολιτικό κατεστημένο πωλούν τις τελευταίες τρεις δεκαετίες την ιδέα της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης με υποσχέσεις άνευ αντικρίσματος για τη βελτίωση της ζωής όλων - μια κλασική λαϊκιστική κίνηση.

• Οταν κάποιος μιλά και για δεξιό και για αριστερό λαϊκισμό, δεν στηρίζει τη θεωρία των δύο άκρων;

Πράγματι, γι’ αυτό και προτιμώ να μη χρησιμοποιώ τον όρο παρά μόνο όταν μιλάω για την αντίθεση κατά των θεσμών που ξέσπασε ήδη στα τέλη του 1990, πολύ πριν από την οικονομική κρίση του 2008! Ο «λαϊκισμός» είναι ένας εύκολος όρος, που ακριβώς μας απομακρύνει από την πραγματική φύση αυτής της «κρίσης».

Η σημερινή ελληνική κυβέρνηση είναι η μόνη στην Ευρώπη που δεν της ταιριάζει η ετικέτα «λαϊκιστική»

Κινήματα από το Tea Party στις ΗΠΑ μέχρι το Pym Fortuyn List στην Ολλανδία, τη συμμαχία Margherita στην Ιταλία ή το Bloco de Esquerda στην Πορτογαλία, ενώ ξεκίνησαν ως διαμαρτυρία ενάντια στην κοινωνικά ανεύθυνη πολιτική κεντροδεξιών και κεντροαριστερών ελίτ, τελικά αποκρυσταλλώθηκαν σε κόμματα. Πλέον έχουμε δύο πόλους: Ενας τυπικός εκπρόσωπος του «οπορτουνιστικού πόλου» είναι ο Μακρόν στη Γαλλία. Ενώ τα «κίτρινα γιλέκα» είναι το αντίθετο - ο «πόλος διακινδύνευσης». Επίσης, πρέπει να προσέξουμε πως ούτε καν η ξενοφοβία δεν ανήκει αποκλειστικά πλέον στη Δεξιά! Μην ξεχνάμε πως το σύνθημα «Βρετανικές θέσεις εργασίας για Βρετανούς εργάτες» σχεδιάστηκε από τον Γκόρντον Μπράουν ως αρχηγό του βρετανικού Εργατικού Κόμματος το 2007.

• Στην Ελλάδα πάντως για λαϊκισμό μιλάνε κυρίως όσοι είχαν για χρόνια την εξουσία, είναι μπλεγμένοι σε σκάνδαλα κ.ά.

Η ετικέτα «λαϊκισμός» είναι υποτιμητική, τουλάχιστον στη γλώσσα της ευρωπαϊκής πολιτικής. Αυτή η ετικέτα χρησιμοποιήθηκε για να δυσφημήσει κοινωνικά κινήματα και να καταστρέψει προπαγανδιστικά τη δυναμική τους. Ακόμα και οι αυτοαποκαλούμενες «προοδευτικές» δυνάμεις είναι απασχολημένες με την καταπολέμηση του λαϊκισμού, αντί να κάνουν κάτι ενάντια στα παράπονα των «λαϊκιστών» (φτώχεια και επισφάλεια). Παρατηρήστε πόση υπεροψία, πόση αλαζονεία υπάρχει στην αποκαλούμενη «προοδευτική» πτέρυγα! Τι μας λένε; Οτι όσοι διαφωνούν μαζί μας είναι κακοί άνθρωποι, ο εχθρός! Πως είναι στη λάθος πλευρά της Ιστορίας - αυτή είναι μια λαϊκιστική κίνηση. Ναι, έχουμε λαϊκιστικές ελίτ, δεν έχουμε λαϊκιστικά κινήματα.

• Τι εννοείτε όταν μιλάτε για «κρίση της κρίσης του καπιταλισμού;»

Συνήθως, όταν μιλάμε για «κρίση» υπάρχουν τρεις επιλογές: η επίλυση της κρίσης και η επιστροφή στην πρότερη υγιή κατάσταση · η εύρεση νέας λύσης ή ο «θάνατος». Είμαστε σε μια πολύ περίεργη ιστορική στιγμή, καθώς καμία από τις τρεις αυτές επιλογές δεν ισχύει. Οι διαμαρτυρίες κατά των θεσμών από τους Ισπανούς Indignados και τα κινήματα Occupy στη Νέα Υόρκη το 2011, η άνοδος του ΣΥΡΙΖΑ στην εξουσία το 2015 και πιο πρόσφατα οι διαμαρτυρίες των «κίτρινων γιλέκων» στη Γαλλία, αλλά και η αντισυμβατική, αντικαθεστωτική ψήφος που προώθησε τον πολιτικό κλόουν Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία των ΗΠΑ όλα αυτά έδωσαν ένα πλήγμα στη νεοφιλελεύθερη πολιτική συναίνεση.

Αυτό είναι καλό! Ωστόσο, η νεοφιλελεύθερη πολιτική εξακολουθεί να κυριαρχεί. Ετσι, ακόμα και όταν η οικονομία έχει πάρει τα πάνω της και δεν υπάρχει πλέον λόγος για κρίση, έχουμε το ξεχωριστό συναίσθημα ότι τα πράγματα δεν είναι καλά. Κανείς, όμως, δεν κάνει μια σοβαρή προσπάθεια να τα αλλάξει. Αποτέλεσμα; Η ίδια η κρίση βρίσκεται σε κρίση. Ο νεοφιλελευθερισμός δεν είναι ακριβώς «νεκρός»: Δεν κυριαρχεί μεν πλήρως, αλλά ούτε αντικαθίσταται από ένα εναλλακτικό μοντέλο.

• Τέλος, μπορεί κανείς να μιλά σήμερα για «επανάσταση» και υπό ποιους όρους;

Νομίζω ότι είναι ανόητο να αναμένουμε ότι μια επανάσταση, που θα επιτρέψει την απελευθέρωσή μας από τα χέρια της μαζικής κουλτούρας, θα λύσει το πρόβλημα. Ούτε υπάρχει η πιθανότητα να συμβεί μια τέτοια δημοκρατική επανάσταση, ούτε και χρειάζεται να συμβεί. Τέτοιες επαναστάσεις είναι συχνά δυσάρεστες.

Συμμετείχα σε μία (ως αντιφρονούσα τη δεκαετία του 1980 στη Βουλγαρία) και πήρε τη λανθασμένη στροφή, αντικαθιστώντας την παλαιά οιονεί σοσιαλιστική δικτατορία με τον καπιταλισμό. Το μόνο που χρειαζόμαστε είναι να οικοδομήσουμε έναν ευρύ συνασπισμό δυνάμεων ενάντια στον νεοφιλελευθερισμό, με βάση μια νέα κοινή λογική για το τι είναι επιθυμητό και τι είναι εφικτό... Μια αλλαγή σε αυτό που είναι πολιτικά αντιληπτό!

Αυτό έχει ήδη ξεκινήσει με την Πράσινη Νέα Συμφωνία (Green New Deal) από δημοκρατικούς Σοσιαλιστές στις ΗΠΑ, την οποία απαιτούν πολλοί νέοι στην Ευρώπη - σας θυμίζω πως το σύνθημα μαθητών Λυκείου που διαδήλωσαν στις τελευταίες προεδρικές εκλογές ήταν: «Ούτε τον πατριώτη, ούτε τον προϊστάμενο: αξίζουμε καλύτερα!». Οσο για τους όρους... Στα πρώιμα γραπτά του ο Μαρξ ανέπτυξε την, όχι και πολύ γνωστή, ιδέα της επαναστατικής καθημερινής πρακτικής – κάτι που υιοθετώ και αναπτύσσω περαιτέρω στο νέο μου βιβλίο (σ.σ. «Ο καπιταλισμός στο μεταίχμιο: ριζική αλλαγή χωρίς κρίση ή ουτοπία», εκδ. Columbia).

Πρόκειται για κοινωνικές πρακτικές (πολύ κοσμικά πράγματα), όπως ο τρόπος που παράγουμε, καταναλώνουμε, παίζουμε και αγαπάμε. Ταυτόχρονα πρέπει και η Αριστερά να κινηθεί σε αυτό που ονομάζω «πολιτική οικονομία εμπιστοσύνης» και όχι μόνο να μιλά για «ταξική πάλη». Ισως έτσι μπορέσουμε να ξεριζώσουμε πράγματι την παλιά τάξη.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Ο ένοπλος αγώνας γνώρισε μια θλιβερή ήττα»
Ο συγγραφέας Στεφάν Οσμόν, όταν ήταν φοιτητής, επηρεασμένος από τον Μάη του ‘68, συμμετείχε ενεργά στα κινήματα του ένοπλου αγώνα της Ακρας Αριστεράς. Αργότερα, διετέλεσε στέλεχος του υπουργείου Οικονομικών...
«Ο ένοπλος αγώνας γνώρισε μια θλιβερή ήττα»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Τραπεζίτες και κεφαλαιοκράτες ανεβοκατεβάζουν κυβερνήσεις»
O Λίο Πάνιτς, καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης, τονίζει: «Το καλύτερο που έχει να κάνει η κυβέρνησή σας είναι να σταματήσει να νοιάζεται τόσο για τους “έξω”, και να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στον ίδιο τον κόσμο. Να...
«Τραπεζίτες και κεφαλαιοκράτες ανεβοκατεβάζουν κυβερνήσεις»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Σήμερα οι δημοκρατίες μας είναι πολύ εύθραυστες»
Ο Ολιβιέ Γκεζ, στο νέο του βιβλίο «Η εξαφάνιση του Γιόζεφ Μένγκελε», ιχνηλατεί την ηθική διαδρομή του περίφημου ναζιστή εγκληματία πολέμου. Χαρακτηρίζει εύθραυστες τις σημερινές δημοκρατίες και μας καλεί να...
«Σήμερα οι δημοκρατίες μας είναι πολύ εύθραυστες»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Η Ευρώπη χρειάζεται δημοκρατική επαναθεμελίωση»
Η σημερινή Ε.Ε. δεν μπορεί να μεταρρυθμιστεί, εκτιμά η καθηγήτρια Πολιτικής Θεωρίας Σαντάλ Μουφ, αλλά χρειάζεται ριζική δημοκρατική επαναθεμελίωση στη βάση του αγώνα κατά της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης....
«Η Ευρώπη χρειάζεται δημοκρατική επαναθεμελίωση»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Η Ευρώπη κινείται χωρίς τους λαούς της»
Είναι κάτοχος του Μεγάλου Βραβείου Φιλοσοφίας της Γαλλικής Ακαδημίας, διευθυντής σπουδών στη Σχολή Ανωτάτων Σπουδών Κοινωνικών Επιστημών (EHESS) και ιδεολογικός σύντροφος του Κ. Καστοριάδη στην ομάδα...
«Η Ευρώπη κινείται χωρίς τους λαούς της»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Ο μαχόμενος άνθρωπος είναι η αντικειμενική αναγκαιότητα των καταπιεσμένων»
Ο Χόρχε Αλταμίρα είναι αδιαπραγμάτευτα υπέρ της εθνικοποίησης των τραπεζών . Τον ρωτήσαμε τι ήταν αυτό που τον κράτησε ζωντανό και επέζησε τριών δικτατοριών. «Δύσκολο να απαντήσω», μας είπε, «καθώς η προσωπική...
«Ο μαχόμενος άνθρωπος είναι η αντικειμενική αναγκαιότητα των καταπιεσμένων»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας