Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Το Brexit δεν είναι καθόλου εύκολο, όπως ευαγγελίζονταν οι υπέρμαχοί του»

«Το Brexit δεν είναι καθόλου εύκολο, όπως ευαγγελίζονταν οι υπέρμαχοί του»

  • A-
  • A+

Ενάμιση μήνα πριν από την καταληκτική ημερομηνία αποχώρησης του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση, ο αναπληρωτής καθηγητής Δημόσιου Διεθνούς Δικαίου του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, Αντώνης Τζανακόπουλος, σε μια συνέντευξη εφ΄ όλης της ύλης στην «Εφημερίδα των Συντακτών», εξηγεί τα σημαντικότερα νομικά ζητήματα που προκύπτουν ενόψει Brexit.

Αναφερόμενος στο ενδεχόμενο να μην υπάρξει συμφωνία έως τις 29 Μαρτίου, τονίζει ότι κάθε μέρα που περνάει αυτό γίνεται όλο και πιο πιθανό, δεδομένου ότι το Ηνωμένο Βασίλειο επιχειρεί να επαναδιαπραγματευτεί τη συμφωνία αποχώρησης, προκειμένου να συγκεντρωθεί η απαραίτητη πλειοψηφία για να περάσει η συμφωνία από τη Βουλή των Κοινοτήτων.

Ακόμα, ξεκαθαρίζει ότι δεν υπάρχει η νομική βάση προκειμένου να διενεργηθεί δεύτερο δημοψήφισμα περί παραμονής στην Ευρωπαϊκή Ένωση τη δεδομένη χρονική στιγμή, καθώς απαιτείται νέα νομοθεσία. Όσον αφορά τις επιπτώσεις που θα έχει το Brexit στη ζωή των Ελλήνων φοιτητών, ο κ. Τζανακόπουλος επισημαίνει ότι η συμφωνία αποχώρησης προβλέπει ότι θα εξακολουθήσουν να ισχύουν όσα ισχύουν και σήμερα έως και το τέλος του 2020, - η συμφωνία όμως είναι στον αέρα- γεγονός που δημιουργεί σοβαρή αβεβαιότητα για το στάτους των Ελλήνων-Ευρωπαίων φοιτητών μετά την έξοδο.

• Κύριε Τζανακόπουλε, καθώς πλησιάζουμε προς την 29η Μαρτίου, ημερομηνία - ορόσημο για την έξοδο του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση, εκτιμάτε ότι είναι ορατό το ενδεχόμενο ενός Brexit χωρίς συμφωνία;

Να ξεκαθαρίσουμε πρώτα ότι η διαδικασία έχει ως εξής: σύμφωνα με το ά. 50 παρ. 2 της Συνθήκης ΕΕ, το κράτος που αποφασίζει να αποχωρήσει συνάπτει μια «συμφωνία αποχώρησης» με την ΕΕ, η οποία ρυθμίζει τις λεπτομέρειες αποχώρησης, «λαμβάνοντας υπόψη το πλαίσιο των μελλοντικών του σχέσεων με την Ένωση». Σε περίπτωση όμως που τέτοια συμφωνία δεν επιτευχθεί, τότε σύμφωνα με την παρ. 3 του ίδιου άρθρου, οι Συνθήκες της ΕΕ παύουν να ισχύουν για το κράτος αυτό αυτόματα με την παρέλευση 2 ετών από τη γνωστοποίηση στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της απόφασης του κράτους να αποχωρήσει.

Το Ηνωμένο Βασίλειο γνωστοποίησε αυτή την απόφαση στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις 29 Μαρτίου 2017. Ως εκ τούτου, αν δεν επιτευχθεί «συμφωνία αποχώρησης», το ΗΒ θα βρεθεί εκτός ΕΕ στις 29 Μαρτίου 2019.

Το ΗΒ προσήλθε στη διαπραγμάτευση θέλοντας να πετύχει δύο συμφωνίες: μια για την αποχώρησή του, και μια για το πλαίσιο των μελλοντικών του σχέσεων με την ΕΕ. Η ΕΕ αρνήθηκε και πήρε τη θέση ότι πρώτα πρέπει να επιτευχθεί συμφωνία αποχώρησης και μετά συμφωνία για τις μελλοντικές σχέσεις. Δέχτηκε μόνο να συζητήσει μια γενική κοινή δήλωση περί του πλαισίου μελλοντικών σχέσεων («πολιτική διακήρυξη), η οποία φυσικά δεν είναι νομικά δεσμευτική. Η συμφωνία αποχώρησης μεταξύ ΗΒ και ΕΕ υπογράφηκε στο τέλος του Νοέμβρη του 2018, αλλά δεν «κυρώθηκε» από τη Βουλή των Κοινοτήτων (σημειώνω παρενθετικά ότι τέτοια διαδικασία κύρωσης δεν απαιτείται συνταγματικά στο ΗΒ, αλλά την υποσχέθηκε εν προκειμένω η Πρωθυπουργός, λέγοντας ότι η Βουλή των Κοινοτήτων θα κληθεί να αποφασίσει με «meaningful vote», μια ψηφοφορία δηλαδή που θα έχει αντίκτυπο στους μετέπειτα χειρισμούς). Ως εκ τούτου, το ΗΒ δεν μπορεί να την επικυρώσει και άρα να τη θέσει σε ισχύ.

Το ΗΒ επιχειρεί τώρα να επαναδιαπραγματευτεί τη συμφωνία αποχώρησης, προκειμένου να συγκεντρωθεί η απαραίτητη πλειοψηφία για να περάσει η συμφωνία από τη Βουλή των Κοινοτήτων. Αν κάτι τέτοιο δεν επιτευχθεί, και αν δεν μεσολαβήσει άλλη πρωτοβουλία, τότε οδηγούμαστε αυτόματα σε έξοδο χωρίς συμφωνία στις 29 Μαρτίου 2019, όπως περιγράφει η Συνθήκη.

Όπως καταλαβαίνετε, με κάθε μέρα που περνάει, το ενδεχόμενο αποχώρησης χωρίς συμφωνία γίνεται και πιο πιθανό.

• Ποιες θα είναι οι πολιτικές και νομικές συνέπειες για το Ηνωμένο Βασίλειο σ’ αυτή την περίπτωση;

Η βασική νομική συνέπεια είναι ότι θα πάψουν να ισχύουν οι Συνθήκες της ΕΕ και όλο το νομικό πλαίσιο που απορρέει από αυτές, συμπεριλαμβανομένων όλων των Κανονισμών κλπ., χωρίς κάποιο άλλο νομικό πλαίσιο να τις αντικαθιστά, πέραν του νομικού πλαισίου του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου σε ό,τι αφορά προϊόντα και υπηρεσίες, και του γενικού εθιμικού διεθνούς δικαίου κατά τα λοιπά. Φυσικά καταλαβαίνετε ότι αυτό είναι μια τεράστια αλλαγή, δύσκολα περιγράψιμη. Το νομικό πλαίσιο που έχει δημιουργηθεί κάτω από την ομπρέλα της ΕΕ είναι χαώδες και αφορά σχεδόν κάθε λεπτομέρεια της καθημερινής μας ζωής, από το πώς ταξιδεύουμε, υπό ποιες συνθήκες εργαζόμαστε, πώς εξάγουμε και εισάγουμε προϊόντα και υπηρεσίες, τι προδιαγραφές πρέπει αυτά τα προϊόντα να πληρούν κλπ.

Εν συντομία, λοιπόν, σε ό,τι αφορά το εμπόριο και τις υπηρεσίες, τα προϊόντα και οι υπηρεσίες δεν θα ανήκουν πια σε μια κοινή αγορά, και θα ρυθμίζονται από το σχετικό νομικό πλαίσιο του ΠΟΕ. Αυτό σημαίνει π.χ. ότι θα πρέπει να γίνονται τελωνειακοί έλεγχοι σε προϊόντα προκειμένου να εισπράττονται δασμοί, αλλά και να βεβαιώνεται ότι πληρούνται οι σχετικές προδιαγραφές για εισαγωγή στην αγορά της Ένωσης. Φυσικά αυτό είναι μόνο ένα παράδειγμα, αλλά ήδη από αυτό καταλαβαίνετε για τι τεράστιες συνέπειες μιλάμε.

Σε ό,τι αφορά τη μετακίνηση των πολιτών, αυτή θα πάψει να είναι ελεύθερη και θα πρέπει να υπαχθεί σε καθεστώς θεώρησης διαβατηρίων, καθώς και σε περιορισμούς ως προς τη διάρκεια παραμονής. Θα χρειάζεται ξεχωριστή διαδικασία για την παροχή άδειας εργασίας. Επίσης, θα πρέπει να γίνουν καινούργιες συμφωνίες αεροπορικών υπηρεσιών για να μπορούν τα αεροσκάφη να εισέρχονται στους εκατέρωθεν εναέριους χώρους κλπ.

Αντίστοιχες νομικές συνέπειες θα υπάρχουν και σε πολλούς άλλους τομείς, όπως της έρευνας, της τεχνολογίας, της συνεργασίας σε επίπεδο ασφάλειας, κλπ.

Οι πολιτικές συνέπειες συναρτώνται άμεσα με τις νομικές αυτές συνέπειες, και είναι δύσκολο να κάνω εκτίμηση αυτή τη στιγμή.

• Θεωρείτε ότι ήταν στρατηγικό λάθος του Ηνωμένου Βασιλείου το γεγονός ότι προχώρησε στην ενεργοποίηση του Άρθρου 50 της Συνθήκης της Λισαβόνας χωρίς να έχει ουσιαστικά ένα σχέδιο;

Το ΗΒ σύρθηκε σε μια διαδικασία αποχώρησης, που στην ουσία δεν είχε προβλεφθεί, προκειμένου να ενεργοποιηθεί πραγματικά, αφού η διαδικασία αποχώρησης προστέθηκε στη Συνθήκη ΕΕ με τη Συνθήκη της Λισαβόνας. Σκοπός ήταν σε ένα βαθμό να ικανοποιήσει το ΗΒ ότι υπάρχει τρόπος αποχώρησης, χωρίς όμως να φαντάζεται κανείς ότι όντως θα φτάναμε σε σημείο να εφαρμοστεί. Ως εκ τούτου, το ΗΒ είχε το δύσκολο έργο να σχεδιάσει τι θα ήθελε να επιτύχει σε μια χωρίς προηγούμενο διαδικασία. Το στρατηγικό λάθος ήταν ότι δεν καθορίστηκαν κανενός είδους ρεαλιστικοί στόχοι για τη διαδικασία αποχώρησης. Αυτό έγινε γιατί το κυβερνόν συντηρητικό κόμμα είναι παντελώς διχασμένο, και η Πρωθυπουργός προσπαθούσε συνεχώς να μεταθέσει την οριστική ρήξη, παίρνοντας μια πολύ σκληρή θέση ως προς την έξοδο, την οποία ακόμη και οι σύμβουλοί της ήξεραν ότι δεν θα μπορούσε να επιτύχει χωρίς να προκαλέσει τεράστια προβλήματα στη χώρα. Μετακινήθηκε πολλές φορές τα τελευταία χρόνια, από τον Ιούνιο του 2016, ως προς τους τελικούς της στόχους, όταν έφερε μια συμφωνία αποχώρησης που ήταν στην ουσία ό,τι καλύτερο θα μπορούσε να επιτύχει. Δεδομένων των διακηρύξεών της περί εξόδου από την κοινή αγορά και την τελωνειακή ένωση, χωρίς ταυτόχρονη καταστροφή της οικονομίας του ΗΒ, δεν πετύχαινε φυσικά τα ουτοπικά που φαντασιώνονταν οι σκληροπυρηνικοί της αποχώρησης. Έτσι, δεν κατάφερε να τους πείσει, αποξενώνοντας ταυτόχρονα και τους μετριοπαθείς. Στην ουσία, η συμφωνία αποχώρησης είναι το χειρότερο και των δύο κόσμων για τις δύο αυτές αντιμαχόμενες ομάδες των συντηρητικών: ούτε καθαρή έξοδο πετυχαίνει, ούτε φυσικά προφυλάσσει το ΗΒ από τους σοβαρούς κλονισμούς που θα προκαλέσει η αποχώρηση από ένα νομικό πλαίσιο εντός του οποίου λειτουργεί 40 χρόνια τώρα.

Αυτό συνέβη γιατί το ΗΒ προσπάθησε να «σεβαστεί» το αποτέλεσμα ενός δημοψηφίσματος που αφενός είχε σχετικά μικρή διαφορά υπέρ της εξόδου (52-48), αφετέρου δεν ξεκαθάριζε με κανέναν τρόπο τι είδους έξοδος ήταν αυτή που ζήτησαν οι πολίτες: «ήπια» ή «σκληρή». Η Πρωθυπουργός ερμήνευσε την ψήφο ως απαίτηση σκληρής εξόδου αλλά χωρίς επιπτώσεις—μια ερμηνεία όμως που αφενός ήταν αυθαίρετη, αφετέρου ανεδαφική. Τα στρατηγικά λάθη ξεκίνησαν από εκεί και παράγουν τις συνέπειές τους από τότε.

• Αν το Ηνωμένο Βασίλειο υποβάλει αίτημα για επέκταση του άρθρου 50 μέχρι τις 29 Μαρτίου, θα διενεργηθούν κανονικά οι Ευρωεκλογές στη χώρα; Τι προβλέπεται σ’ αυτή την περίπτωση;

Το αίτημα για επέκταση του χρόνου που προβλέπει το ά. 50 παρ. 3, δηλαδή της διετίας, κατά την οποία το ΗΒ εξακολουθεί να είναι μέλος της ΕΕ και συνεχίζει τις διαπραγματεύσεις αποχώρησης, θα πρέπει πρώτα από όλα να εγκριθεί από την ΕΕ, δηλαδή τελικά από όλα τα κράτη-μέλη. Η ΕΕ έχει διαμηνύσει ότι δεν πρόκειται να δεχτεί σοβαρή επέκταση του χρόνου που προβλέπεται από το ά. 50 παρ. 3, ει μη μόνον προκειμένου να διεξαχθεί κάποια σημαντική δημοκρατική διαδικασία, όπως για παράδειγμα πρόωρες εκλογές ή δεύτερο δημοψήφισμα.

Το ζήτημα του τι επέκταση μπορεί να δοθεί στην προθεσμία του ά. 50 παρ. 3 συναρτάται άμεσα με τις επικείμενες ευρωεκλογές. Η ΕΕ έχει αποφασίσει να μειώσει τον αριθμό των ευρωβουλευτών και ευρωβουλευτριών ενόψει της αποχώρησης του ΗΒ, και να ανακατανείμει κάποιες από τις έδρες που κατείχε το ΗΒ μεταξύ των υπολοίπων κρατών μελών. Ως εκ τούτου, φαντάζομαι ότι είναι σχετικά εύκολο να δοθεί μια παράταση ως τις ευρωεκλογές του Μαΐου, θα είναι όμως πολύ δύσκολο να πάει η παράταση πέρα από το καλοκαίρι. Εκεί θα βρισκόμαστε σε αχαρτογράφητα νερά, χωρίς να σημαίνει ότι δεν μπορεί να συμφωνηθεί π.χ. μεταβατικά να παραμείνουν στις θέσεις τους οι ευρωβουλευτές και ευρωβουλεύτριες του ΗΒ, να συμμετέχουν ως παρατηρητές, ή ακόμη να ζητηθεί από το ΗΒ να ορίσει εθνικούς αντιπροσώπους στη νέα ευρωβουλή ως τη λήξη της προθεσμίας του ά. 50 παρ. 3 (όπως είχαν κάνει π.χ. η Ρουμανία και η Βουλγαρία ως τη διενέργεια των επόμενων ευρωεκλογών στις οποίες μπορούσαν να συμμετάσχουν).

Γενικά, η ΕΕ μπορεί να βρει μεταβατικές λύσεις αν υπάρχει καλή θέληση και καλή πίστη εκατέρωθεν, πράγμα όμως που το τωρινό κλίμα μεταξύ ΕΕ-ΗΒ δεν ευνοεί. Σε κάθε περίπτωση, αν το ΗΒ ζητήσει μεγάλη παράταση (κάποιων ετών) και η ΕΕ θελήσει να τη δεχτεί, μπορεί ακόμη και να διεξαχθούν κανονικά ευρωεκλογές στο ΗΒ.

• Υπάρχουν τα νομικά θεμέλια για τη διεξαγωγή ενός δεύτερου δημοψηφίσματος;

Εξαρτάται πώς το εννοείτε. Αν εννοείτε γενικώς, ναι· υπάρχει νόμος που προβλέπει πώς λαμβάνεται η απόφαση για διεξαγωγή δημοψηφίσματος. Αν εννοείτε αν υπάρχει νομική βάση για τη διεξαγωγή δεύτερου δημοψηφίσματος περί παραμονής στην ΕΕ, αυτή τη στιγμή όχι, δεν υπάρχει: απαιτείται νόμος προκειμένου να διεξαχθεί δεύτερο δημοψήφισμα. Η διαδικασία για νομοθέτηση είναι αναγκαστικά σχετικά μακρά, αφού ο σχετικός νόμος περί δημοψηφισμάτων προβλέπει τόσο μια σχετικά μακρά περίοδο «δοκιμασίας της ερώτησης» που πρόκειται να τεθεί, όσο και μια προεκλογική περίοδο πέραν του διμήνου. Και φυσικά η ίδια η διαδικασία της νομοθέτησης απαιτεί περίπου δύο μήνες, και θα πρέπει να προβλέπει ποιο θα είναι το ερώτημα, ποιοι θα μπορούν να ψηφίσουν, πώς θα καταμετρηθούν οι ψήφοι αν υπάρχουν περισσότερες των δύο επιλογών, κλπ. Άρα, συνολικά απαιτούνται τέσσερις μήνες από τη λήψη της απόφασης για την έναρξη της σχετικής διαδικασίας για τη διεξαγωγή δεύτερου δημοψηφίσματος.

• Πώς κρίνετε τη νομικά δεσμευτική πολιτική ασφαλείας του backstop, που διασφαλίζει ότι δεν θα υπάρξουν «σκληρά» σύνορα μεταξύ Βόρειας Ιρλανδίας και Ιρλανδίας;

Είναι μια πολύ λογική κίνηση διασφάλισης: εκ μέρους μεν της ΕΕ της ενιαίας αγοράς της, εκ μέρους δε της Δημοκρατίας της Ιρλανδίας, της ειρηνευτικής Συμφωνίας της Μεγάλης Παρασκευής, που απαιτεί τη μη ύπαρξη σκληρών συνόρων στο νησί της Ιρλανδίας. Είναι όμως μια διασφάλιση που, αν εφαρμοστεί, κατ’ ουσία κρατάει το Ηνωμένο Βασίλειο εντός κανονιστικού πλαισίου της ΕΕ σε πολύ σημαντικά ζητήματα!

Για να το εξηγήσω λίγο περισσότερο, η ειρήνευση στο νησί της Ιρλανδίας επετεύχθη εν μέρει και λόγω της ύπαρξης της ΕΕ, η οποία στην ουσία καθιστούσε δυνατή την κατάργηση του σκληρού συνόρου μεταξύ Δημοκρατίας της Ιρλανδίας και ΗΒ (Βόρειας Ιρλανδίας) πάνω στο νησί, αφού δεν υπήρχε ανάγκη για έλεγχο εμπορευμάτων, διαβατηρίων κλπ. Αυτός ο συμβιβασμός ήταν σημαντικός, καθώς τα συνοριακά φυλάκια ήταν συχνότατος στόχος επιθέσεων κατά τη διάρκεια των «Ταραχών», όπως ονομάζεται η περίοδος έντασης μεταξύ των αντιμαχόμενων πλευρών στη Βόρεια Ιρλανδία—αυτών δηλαδή που αποζητούσαν την ένωση με τη Δημοκρατία της Ιρλανδίας, και αυτών που επιθυμούσαν να παραμείνουν μέρος του ΗΒ.

Φυσικά, με τη «σκληρή» έξοδο που απεργάζεται το ΗΒ, την έξοδο δηλαδή όχι μόνο από την Ένωση γενικά, αλλά και από την κοινή αγορά και την τελωνειακή ένωση, ξαναγεννιέται η ανάγκη για συνοριακούς ελέγχους προϊόντων τουλάχιστον πάνω στο νησί. Αυτό θα σημάνει την επαναφορά του σκληρού συνόρου, με φυλάκια κλπ., πράγμα που όχι μόνο αντιβαίνει στη Συμφωνία της Μεγάλης Παρασκευής του 1998, αλλά ουσιαστικά δημιουργεί τις προϋποθέσεις για μια επανεκκίνηση των «Ταραχών» με επιθέσεις κλπ.

Ούτε η ΕΕ, ούτε η Ιρλανδία, ούτε όμως το ΗΒ επιθυμεί σκληρό σύνορο εκεί. Το θέμα είναι ότι με την έξοδο που θέλει να επιτύχει το ΗΒ, θα πρέπει να υπάρχει κάποιο σύνορο προκειμένου να γίνονται οι απαραίτητοι έλεγχοι, μέχρι και τη θέση σε ισχύ της μελλοντικής συμφωνίας μεταξύ ΕΕ και ΗΒ για τη σχέση τους, μια συμφωνία που μπορεί να πάρει χρόνια μέχρι να επιτευχθεί. Το backstop στην ουσία προβλέπει το εξής: αν μέχρι τη λήξη της μεταβατικής περιόδου που προβλέπει η συμφωνία αποχώρησης δεν έχει επιτευχθεί συμφωνία για τη σχέση ΗΒ-ΕΕ, προκειμένου να αποφευχθεί το σκληρό σύνορο, ολόκληρο το ΗΒ θα πρέπει να είναι σε καθεστώς «κανονιστικής σύγκλισης» με την ΕΕ, στην ουσία δηλαδή να ακολουθεί το σχετικό κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ σε πολύ σημαντικούς τομείς. Το άμεσο αποτέλεσμα είναι ότι το ΗΒ εξακολουθεί να είναι προσδεδεμένο σε μια τέτοια περίπτωση στην ΕΕ, και μάλιστα χωρίς να συμμετέχει στη λήψη σχετικών αποφάσεων για το κανονιστικό πλαίσιο, και χωρίς δυνατότητα να απεμπλακεί έως ότου επιτύχει κάποια συμφωνία που δεν θα απαιτεί σκληρό σύνορο.

Η μοναδική άλλη λύση θα ήταν να μεταφερθεί το σκληρό σύνορο εκτός νησιού, δηλαδή στην Ιρλανδική θάλασσα που χωρίζει το νησί της Ιρλανδίας από τη Μεγάλη Βρετανία, κάτι που όμως θα σήμαινε εκ των πραγμάτων διχοτόμηση του Ηνωμένου Βασιλείου και που, άρα, δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό.

• Ποιο, κατά τη γνώμη σας, είναι το σημαντικότερο αγκάθι στις διαπραγματεύσεις για το Brexit;

Το σημαντικότερο αγκάθι αυτή τη στιγμή είναι το backstop που περιέγραψα πιο πάνω. Χωρίς αυτό η ΕΕ δεν μπορεί να εγγυηθεί την ενιαία αγορά χωρίς σκληρό σύνορο στο νησί της Ιρλανδίας. Η δε Δημοκρατία της Ιρλανδίας και το ΗΒ δεν μπορούν να αποφύγουν το σκληρό σύνορο που μπορεί να οδηγήσει σε νέες «Ταραχές» και κατάρρευση της ειρηνευτικής Συμφωνίας της Μεγάλης Παρασκευής. Ταυτόχρονα, όμως, το ΗΒ παραμένει κατ’ ουσίαν εντός ΕΕ χωρίς δικαίωμα συμμετοχής στις αποφάσεις ή αναγκάζεται να ρισκάρει ντε φάκτο διχοτόμηση.

• Τι προβλέπεται νομικά σχετικά με το λογαριασμό του διαζυγίου που θα κληθεί να πληρώσει το Ηνωμένο Βασίλειο μετά την αποχώρησή του από την Ευρωπαϊκή Ένωση;

Η συμφωνία αποχώρησης προβλέπει ότι το Ηνωμένο Βασίλειο θα εκπληρώσει όλες τις οικονομικές υποχρεώσεις που έχει αναλάβει με βάση τον προϋπολογισμό της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των εισφορών του, έως και το τέλος του 2020, που είναι και το τέλος της μεταβατικής περιόδου που προβλέπει η συμφωνία. Η Πρωθυπουργός, άλλωστε, είχε δεσμευτεί ότι η χώρα θα εκπληρώσει αυτές τις οικονομικές υποχρεώσεις της προς την Ένωση. Η συμφωνία αποχώρησης, λοιπόν, καθορίζει με λεπτομέρειες ποιες είναι αυτές οι υποχρεώσεις, καθώς και τους τρόπους υπολογισμού των ποσών που πρέπει να πληρωθούν εκ μέρους του ΗΒ (το μερίδιο συμμετοχής του), χωρίς όμως να προβλέπει συγκεκριμένο συνολικό ποσό. Το ποσό αυτό παρ’ όλα αυτά έχει υπολογισθεί και συμφωνηθεί προσωρινά, και ανέρχεται περίπου σε 42 δισεκατομμύρια ευρώ, δηλαδή περίπου 39 δισεκατομμύρια λίρες. Το τελικό αυτό ποσό μπορεί να αλλάξει.

Φυσικά, όλα αυτά προβλέπονται στη συμφωνία αποχώρησης, η οποία μετά την άρνηση της Βουλής των Κοινοτήτων να την κυρώσει, είναι στον αέρα. Αν το ΗΒ αποχωρήσει χωρίς συμφωνία, οι υποχρεώσεις αυτές δεν εξαφανίζονται, αλλά είναι προφανές ότι θα προκύψει δυσεπίλυτη διεθνής διαφορά μεταξύ ΕΕ και ΗΒ.

• Το Ηνωμένο Βασίλειο, ενεργοποιώντας το άρθρο 50 της Συνθήκης της Λισαβόνας, γνωστοποίησε πριν δύο χρόνια στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο την πρόθεσή του να αποχωρήσει από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Προβλέπεται από το δίκαιο της Ένωσης η μονομερής ανάκληση της γνωστοποίησης αυτής;

Ναι, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε πρόσφατη απόφασή του επιβεβαίωσε τη θέση ότι μονομερής γνωστοποίηση πρόθεσης (ή απόφασης) αποχώρησης από την ΕΕ κατ’ ά. 50 παρ. 2 Συνθ. ΕΕ μπορεί να ανακληθεί μονομερώς και χωρίς όρους έως και την ημερομηνία που αυτή παράγει το έννομο αποτέλεσμα της αποχώρησης κατ’ ά. 50 παρ. 3, μέχρι δηλαδή και τις 29 Μαρτίου 2019 στην περίπτωσή μας. Εν ολίγοις, το Ηνωμένο Βασίλειο μπορεί να ανακαλέσει τη γνωστοποίησή του όποτε θέλει έως και την ημερομηνία αυτή.

• Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης, ποιες είναι οι προϋποθέσεις και ποιες οι συνέπειες αναφορικά με την παραμονή του κράτους μέλους στην Ευρωπαϊκή Ένωση;

Σε περίπτωση ανάκλησης της γνωστοποίησης μέχρι και τις 29 Μαρτίου 2019, το Ηνωμένο Βασίλειο θα παραμείνει κανονικά μέλος της ΕΕ όπως είναι μέχρι σήμερα, και με το ίδιο ακριβώς νομικό καθεστώς, συμπεριλαμβανομένων των διαφόρων εξαιρέσεων που έχει επιτύχει κατά καιρούς από πτυχές της διαδικασίας ευρωπαϊκής ενοποίησης.

• Θεωρείτε ότι η λύση για ένα ''Μοντέλο Νορβηγίας'', με την οποία το Ηνωμένο Βασίλειο θα γίνει μέλος των χωρών EFTA, είναι πολύ πιθανή τη δεδομένη χρονική στιγμή;

Πολύ πιθανή δεν είναι καμία εκδοχή. Κατ’ αρχάς, το μοντέλο Νορβηγίας δεν λύνει το σημαντικό πρόβλημα του σκληρού συνόρου, και απαιτεί παραμονή στην τελωνειακή ένωση. Άρα, το μόνο σχετικά πιθανό θα ήταν ένα μοντέλο Νορβηγίας-πλας, δηλαδή μοντέλο Νορβηγίας συν τελωνειακή ένωση. Όμως ακόμη και αυτή η λύση απαιτεί χρόνο, και σίγουρα δεν μπορεί να επιτευχθεί ως τις 29 Μαρτίου 2019.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα αυτή τη στιγμή είναι ότι δεν υπάρχει συμφωνία εντός του Ηνωμένου Βασιλείου για καμία από τις πιθανές λύσεις, που είναι πολλές: έξοδος χωρίς συμφωνία, αποδοχή της συμφωνίας αποχώρησης όπως είναι ή με μικρές αλλαγές και πάντως σίγουρα με μπάκστοπ, δεύτερο δημοψήφισμα, πρόωρες εκλογές, παραμονή σε τελωνειακή ένωση, Νορβηγία-πλας, ακόμη πλήρης παραμονή στην ΕΕ με ανάκληση της γνωστοποίησης. Δεν συγκεντρώνουν, όμως, αυτή τη στιγμή πλειοψηφία στη Βουλή των Αντιπροσώπων, ενώ κύριος οίδε τι συμβαίνει στην κοινωνία.

• Πώς θα καθοριστεί η δικαιϊκή σχέση ανάμεσα στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ευρωπαϊκή Ένωση στη μετά-Brexit εποχή; Θα υπάρξει τροποποίηση του European Communities Act 1972;

Να ξεκαθαρίσουμε ότι το European Communities Act 1972 ρυθμίζει τη σχέση ΗΒ-ΕΕ κατά το εθνικό δίκαιο του Ηνωμένου Βασιλείου. Η σχέση ΗΒ-ΕΕ κατά το διεθνές δίκαιο ρυθμίζεται αυτή τη στιγμή από τις Συνθήκες της ΕΕ και το σχετικό ενωσιακό δίκαιο. Το European Communities Act 1972 από την άποψη του διεθνούς/ενωσιακού δικαίου απλά επιτρέπει την πραγμάτωση/εφαρμογή αυτών που οι Συνθήκες και το ενωσιακό δίκαιο προβλέπουν στο εθνικό δίκαιο.

Αυτή τη στιγμή, έχει νομοθετηθεί το European Union (Withdrawal) Act 2018, το λεγόμενο και «Great Repeal Act». Ο νόμος αυτός στην ουσία προβλέπει ότι την ημέρα εξόδου από την ΕΕ παύει να ισχύει το European Communities Acts 1972, και φυσικά, επειδή αυτό θα δημιουργούσε τεράστιο κενό στο κανονιστικό πλαίσιο του ΗΒ σε μια σειρά από θέματα, ο νόμος επιπλέον «μεταγράφει» στο εθνικό δίκαιο το σύνολο του ενωσιακού δικαίου που ισχύει (και) στο ΗΒ την ημέρα της εξόδου. Δεν θα μπω στις λεπτομέρειες του πολύπλοκου αυτού νομοθετήματος, θα πω όμως ότι παρά τη συνολική «μεταγραφή» του ενωσιακού δικαίου ως εθνικό δίκαιο, αφήνει αναγκαστικά πολλά κενά που θα χρειαστεί αρκετός χρόνος να πληρωθούν με νομοθετικό έργο.

Η σχέση ΗΒ-ΕΕ μετά την έξοδο θα ρυθμίζεται από το γενικό διεθνές δίκαιο έως ότου επιτευχθεί μια συμφωνία μεταξύ τους για κάποιο ειδικό νομικό πλαίσιο που θα διέπει τις σχέσεις του κράτους με την ΕΕ.

• Πώς αφουγκράζεστε την καθημερινότητα στο Ηνωμένο Βασίλειο; Έχουν αλλάξει γνώμη οι πολίτες; Θα ψήφιζαν υπέρ της παραμονής της χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση σε περίπτωση ενός δεύτερου δημοψηφίσματος;

Πραγματικά είναι πολύ δύσκολο να κάνω μια τέτοια εκτίμηση. Μην ξεχνάτε ότι εγώ μένω στο κεντρικό Λονδίνο και δουλεύω στην Οξφόρδη, δυο πόλεις που ψήφισαν αναφανδόν υπέρ της παραμονής στην ΕΕ. Οπότε αυτά που ακούει κανείς γύρω του εδώ δεν είναι απαραίτητα αντιπροσωπευτικά του τι συμβαίνει στην υπόλοιπη χώρα. Υπάρχει η εκτίμηση, ήδη από την επομένη του δημοψηφίσματος, ότι πολύς κόσμος θα ψήφιζε αλλιώς σε δεύτερο δημοψήφισμα, αφού δεν περίμενε πραγματικά να κερδίσει η έξοδος και έριξε στην ουσία ψήφο διαμαρτυρίας στο πολιτικό σύστημα. Αυτή η τάση μπορεί να έχει ενταθεί από το γεγονός ότι πολύς κόσμος συνειδητοποίησε ότι η έξοδος δεν είναι καθόλου εύκολη, όπως ευαγγελίζονταν οι υπέρμαχοι της εξόδου, ότι θα έχει σοβαρές συνέπειες στην οικονομία και στη ζωή των πολιτών, όπως αρνούνταν οι ίδιοι, κλπ. Από την άλλη, υπάρχει και η εκτίμηση ότι η στάση της ΕΕ θα σπρώξει πολλούς να ψηφίσουν και πάλι για έξοδο, και πάλι εν είδει διαμαρτυρίας.

• Με ποιον τρόπο θα επηρεάσει το Brexit τη ζωή των Ελλήνων φοιτητών; Έχει λάβει κάποιες πρωτοβουλίες το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, όπου διδάσκετε, αλλά και γενικότερα η ακαδημαϊκή κοινότητα, προκειμένου να διασφαλιστούν τα προνόμια των Ευρωπαίων φοιτητών στη μετά-Brexit εποχή;

Τα ίδια τα Πανεπιστήμια δεν έχουν τη δυνατότητα να διασφαλίσουν τα προνόμια των Ευρωπαίων, άρα και Ελλήνων, φοιτητών, τουλάχιστον όχι στο σύνολό τους. Θα πρέπει να γίνει ρύθμιση στο εθνικό δίκαιο του ΗΒ που θα είναι σύμφωνη με τα ισχύοντα κατά το γενικό διεθνές δίκαιο. Αυτό σημαίνει ότι η Οξφόρδη δεν μπορεί μόνη της να εγγυηθεί ότι οι Έλληνες φοιτητές θα μπορούν να εισέρχονται στη χώρα προκειμένου να σπουδάσουν στο πανεπιστήμιο όπως γίνεται σήμερα, χωρίς προϋποθέσεις, ούτε ότι θα πληρώνουν τα ίδια δίδακτρα με τους ντόπιους φοιτητές και όχι τα πολύ αυξημένα που πληρώνουν πολίτες τρίτων χωρών. Η συμφωνία αποχώρησης προβλέπει ότι θα εξακολουθήσουν να ισχύουν όσα ισχύουν και σήμερα έως και το τέλος του 2020, αλλά όπως είπαμε η συμφωνία αυτή είναι στον αέρα.

Ως εκ τούτου, υπάρχει αυτή τη στιγμή σοβαρή αβεβαιότητα για το στάτους των Ελλήνων-Ευρωπαίων φοιτητών μετά την έξοδο, η οποία άλλωστε δεν ξέρουμε υπό ποιες συνθήκες θα γίνει. Αυτό φυσικά έχει ήδη επιπτώσεις στις αιτήσεις από χώρες της ΕΕ, οι οποίες έχουν μειωθεί σημαντικά. Η Οξφόρδη όμως, όπως και πολλά άλλα πανεπιστήμια, πιέζουν την κυβέρνηση να ξεκαθαρίσει το συντομότερο δυνατόν την κατάσταση που πρόκειται να επικρατήσει σε σχέση με τους Ευρωπαίους φοιτητές. Επίσης, η Οξφόρδη και άλλα πανεπιστήμια έχουν λάβει πρωτοβουλίες για την προστασία των εργαζομένων τους που προέρχονται από χώρες της ΕΕ, βοηθώντας τους να πάρουν άδειες παραμονής και αναλαμβάνοντας τα σχετικά έξοδα (τα οποία πρόσφατα ανακάλεσε η κυβέρνηση), καθώς και για την προστασία των ερευνητικών της προγραμμάτων.

 

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Στήριξα το Brexit για να διευρύνω τους ορίζοντες της εξωτερικής πολιτικής του Ηνωμένου Βασιλείου»
Ο αντισυμβατικός Βρετανός υπουργός, εκ των πρωτεργατών του Brexit και πετυχημένος πρώην δήμαρχος Λονδίνου, μίλησε αποκλειστικά στην «Εφ.Συν.» για τους λόγους που οδήγησαν τους Βρετανούς στην έξοδο από την...
«Στήριξα το Brexit για να διευρύνω τους ορίζοντες της εξωτερικής πολιτικής του Ηνωμένου Βασιλείου»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Εγιναν λάθη, αλλά η Ευρώπη συνεχίζει το ταξίδι της»
Ο Ιρλανδός υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων, Ντάρα Μέρφι, εκλέγεται βουλευτής από το 2011, ανήκει στο κεντροδεξιό Φίνε Γκάελ και αυτές τις ημέρες πραγματοποιεί περιοδεία σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες προκειμένου να...
«Εγιναν λάθη, αλλά η Ευρώπη συνεχίζει το ταξίδι της»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Brexit, αλλά με πρόσβαση στην κοινή αγορά»
«Δεν θα ήταν υπερβολικό να λέγαμε ότι στις 23 Ιουνίου η Βρετανία πήρε μια πολύ σημαντική απόφαση για μια ριζική - ιστορική αλλαγή. Παρ’ όλα αυτά, έξι μήνες μετά, οι συνολικές επιπτώσεις της επιλογής αυτής δεν...
«Brexit, αλλά με πρόσβαση στην κοινή αγορά»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Η Τερέζα Μέι θα χαϊδέψει τα αυτιά της λαϊκίστικης, ξενοφοβικής Δεξιάς»
Στα Βόρεια, όπου η ψήφος υπέρ του Brexit ήταν ισχυρή, οι άνθρωποι νιώθουν εγκαταλειμμένοι από την εποχή της Θάτσερ και παραπεταμένοι από τους Μπλερ-Κάμερον. Η ψήφος τους ήταν κραυγή διαμαρτυρίας στην κυρίαρχη...
«Η Τερέζα Μέι θα χαϊδέψει τα αυτιά της λαϊκίστικης, ξενοφοβικής Δεξιάς»
ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Τσίπρας: Ισορροπημένη η συμφωνία για το Brexit
Για μία δύσκολη αλλά ιστορική καμπή για την Ευρωπαϊκή Ένωση έκανε λόγο ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας, αναφερόμενος στη συμφωνία για την αποχώρηση της Βρετανίας από την Ε.Ε. και την πολιτική διακήρυξη με τους...
Τσίπρας: Ισορροπημένη η συμφωνία για το Brexit
ΑΝΤΙΠΟΛΙΤΕΥΣΗ
Γεννηματά: Το Brexit να μην επηρεάσει τη λειτουργία της Ευρώπης
Ως μία «δύσκολη κατάσταση» χαρακτήρισε η πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ και επικεφαλής της Δημοκρατικής Συμπαράταξης, την έξοδο της Βρετανίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Επίσης, η κ. Γεννηματά σχολίασε την τουρκική...
Γεννηματά: Το Brexit να μην επηρεάσει τη λειτουργία της Ευρώπης

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας