Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Είναι δυνατόν να πιστεύεις στον Θεό και να μελετάς Μαρξ»

Ο Τζον Μίλμπανκ είναι ομότιμος καθηγητής Θεολογίας, Πολιτικής και Ηθικής στο Πανεπιστήμιο του Νότιγχαμ

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Είναι δυνατόν να πιστεύεις στον Θεό και να μελετάς Μαρξ»

  • A-
  • A+

Είναι ομότιμος καθηγητής Θεολογίας, Πολιτικής και Ηθικής στο Πανεπιστήμιο του Νότιγχαμ. Ερχεται στην Ελλάδα για να μιλήσει με θέμα «Μεταφιλελευθερισμός, λαϊκισμός και Αριστερά». Ιδιαίτερο θέμα, σύγχρονο, ωστόσο το πιο ιδιαίτερο είναι ο ίδιος ο ομιλητής.

Ο Τζον Μίλμπανκ είναι γνωστός παγκοσμίως ως θεολόγος, με τεράστια γνώση της κοινωνικής θεωρίας. Το βιβλίο του «Θεολογία και Κοινωνική Θεωρία» θεωρείται ένα από τα πλέον σημαντικά συγγράμματα και ο ίδιος είναι ο εμπνευστής του ρεύματος που ονομάζεται «Ριζοσπαστική Ορθοδοξία». Υπό αυτό το πνεύμα, μας μιλάει για το πόσο κοντά είναι ο ορθόδοξος ριζοσπαστισμός με τον σοσιαλισμό, αλλά και για το κατά πόσον η Αριστερά έχει αφήσει χώρο για την άνοδο όχι μόνο του λαϊκισμού αλλά και του νεοφασισμού.

• Ας ξεκινήσουμε από τα βασικά: γιατί οι άνθρωποι έχουν έως σήμερα ανάγκη τη θρησκευτική πίστη;

«Καθώς οι περισσότεροι πολιτισμοί φέρουν στοιχεία θρησκευτικής πίστης, ας συμφωνήσουμε πως η ερώτηση θα μπορούσε να είναι: γιατί είμαστε ακόμα τόσο... ανώμαλοι; Το να μην πιστεύεις δεν είναι το αντεπιχείρημα. Ισα ίσα. Ακριβώς γιατί για να προχωρήσουμε ως άτομα και ως κοινωνικά όντα χρειάζεται να έχουμε μία καθολική εικόνα της πραγματικότητας, ακόμη κι αν αυτή φέρει στοιχεία συμβολικά, μυθικά ή θρησκευτικά και όχι μόνο θεωρητικά. Ενας πολιτισμός υπάρχει ακριβώς για να αναπαριστά το μη υπαρκτό και να πραγματώνει το μη πραγματοποιήσιμο. Πλέον, ούτε ο πολιτισμός είναι ικανός να μας κρατήσει ενωμένους.

Ο διαχωρισμός ανθρώπων με βάση τη θρησκευτική τους ταυτότητα, αν και ρηχός και παράλογος, υφίσταται, ανεξάρτητα αν ο άλλος είναι Δεξιός ή Αριστερός. Οι πιο ευαισθητοποιημένοι αναγνωρίζουν στη θρησκεία στοιχεία υγιούς κοινωνικότητας που τα χρειαζόμαστε όσο ποτέ σήμερα. Γι’ αυτό και λέω πως η θεμελιώδης ερώτηση είναι: πώς μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε αυτά τα στοιχεία ενωτικά και όχι ως πηγή βίας;

• Πώς απαντά η Ριζοσπαστική Ορθοδοξία (Ρ.Ο.) στα σύγχρονα προβλήματα;

Η θεωρία αυτή υπερασπίζεται το ότι ο παραδοσιακός χριστιανισμός φαντάζει ακόμη πιο ριζοσπαστικός σήμερα απ’ ό,τι οι όποιες, πιο «ανάλαφρες» παραλλαγές του. Το να πιστεύεις ότι ο Θεός είναι κοινός για όλους και ξεχωρίζει κάθε ανθρώπινη ύπαρξη ως μοναδική οντότητα είναι πολύ πιο ενωτικό και αντι-ατομικιστικό από ό,τι ο φονταμενταλιστικός Προτεσταντισμός κ.ά.

Η Ρ.Ο. υποστηρίζει ότι χρειάζεται να επαναοραματιστούμε πάνω στην Ιστορία και την Υπαρξη υπό αυτές ακριβώς τις έννοιες της ενότητας, του μη ατομικισμού. Για μας, η πίστη στον Θεό δεν είναι ένα σεβάσμιο υποκατάστατο του ανθρωπισμού. Αντίθετα, αυτή η πίστη, πως όλοι ανήκουμε σε μία θεϊκή ολότητα και προς τα εκεί βαδίζουμε (όταν πεθάνουμε), αυτή ακριβώς μας κάνει να συμμετέχουμε ριζοσπαστικά και αληθινά ως κοινωνικά όντα και εδώ, στη Γη.

• Απαντά ακόμη και σε ζητήματα όπως η φτώχεια, η κλιματική αλλαγή ή η άνοδος της Ακροδεξιάς;

Για μας, η κοινωνία έρχεται πριν από το κράτος και τις αγορές. Αρα μιλάμε για έναν «σοσιαλισμό» που απορρίπτει τόσο τον καπιταλισμό όσο και τη γραφειοκρατία. Είναι ένα είδος προ-δημοκρατικό, με βάση την ιεραρχική εκπαιδευτική και ηγετική καθοδήγηση, σε αντίθεση με την ψευδοκαθοδήγηση του χρήματος και της εξουσίας. Μην ξεχνάμε πως οι ίδιες οι λέξεις «ιεραρχία» και «ιεράρχηση» είναι και ελληνικές και χριστιανικές. Επιπλέον, για μας, η ακροαριστερή ελευθεριότητα και ο δεξιός οικονομικός φιλελευθερισμός είναι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος.

Απορρίπτουμε και τους δύο, στο όνομα της κυριαρχίας του ατόμου (ως καθολική ύπαρξη με ανάγκες και δικαιώματα), της οικογένειας και της κοινότητας. Αυτά τα τρία είναι δημιουργήματα του Θεού, όπως και όλα τα άλλα πλάσματα. Αρα πιστεύουμε ότι πρέπει να είμαστε σε αρμονία και με το περιβάλλον και κάθε πλάσμα πάνω στον πλανήτη.

Οχι ως ανώτερα εμείς όντα και αυτά κατώτερα, αλλά ως «ένα». Υπό αυτή την έννοια, ο άνθρωπος πρέπει ως ον με νόηση να δρα προστατευτικά και προς τον άλλο άνθρωπο και προς τα υπόλοιπα όντα -όχι εγωιστικά ή μισανθρωπικά. Νομίζω κάλυψα τους τομείς που αναφέρετε.

• Χρησιμοποιείτε τον όρο «μεταφιλελευθερισμός» και όχι «νεοφιλελευθερισμός». Γιατί;

Δεν έρχονται σε αντίθεση. Ο «μεταφιλελευθερισμός» είναι ακριβώς το «μετά» του φιλελευθερισμού. Ο φιλελευθερισμός έχει αποτύχει ακριβώς εξαιτίας της τεράστιας, σχεδόν καθολικής εξάπλωσής του. Εχουμε φτάσει πλέον στο σημείο του «πόλεμος όλων εναντίον όλων».

Ολοι ανταγωνίζονται (βίαια μάλιστα) όλους και όλα. Γι’ αυτό και εμείς της Ριζοσπαστικής Ορθοδοξίας δεν απαιτούμε μόνο τον μετασχηματισμό του φιλελευθερισμού, αλλά την πλήρη υπέρβασή του, ακόμη κι αν φέρει κάποια νομιμοποίηση. Δηλώνω εναντίον του καπιταλισμού. Δηλώνω χριστιανός σοσιαλιστής. Η προτεσταντική ηθική (γενικότερα αλλά και στον τρόπο σκέψης και την εργασία) δεν μου ταιριάζει. Το ίδιο και η νεοφιλελεύθερη, ως η έσχατη μορφή του σύγχρονου καπιταλισμού.

• Τελικά φταίει η Αριστερά; Με το να αφήνει «χώρο» στην Ακροδεξιά;

Το νέο ρήγμα μεταξύ λαϊκισμού και φιλελευθερισμού ήρθε να αντικαταστήσει την παλαιότερη τομή μεταξύ Δεξιάς και Αριστεράς, ακόμη και όταν αυτό δεν είναι εντελώς φανερό. Τα νέα ή τα ανανεωμένα δεξιά κόμματα στην Ελλάδα, την Ιταλία και τη Μεγάλη Βρετανία συνιστούν μια παράταιρη μίξη σοσιαλδημοκρατικής νοσταλγίας, πολιτικά ορθού εναλλακτικού φιλελευθερισμού και λαϊκισμού. Ενίοτε συμμαχούν με τους ακροδεξιούς λαϊκιστές.

Αυτό φαίνεται να ισχύει και στη χώρα σας, με τη δεξιά πτέρυγα. Δυστυχώς, ο δεξιός λαϊκισμός έναντι του αριστερού κερδίζει συνεχώς έδαφος. Η Αριστερά έχει αποτύχει στο να συνειδητοποιήσει πως οι εργάτες δεν μάχονται μόνο για υλικά αγαθά, αλλά και για πνευματικά -για την ύπαρξή τους ως ολότητες. Γι’ αυτό και θεωρώ πως πιο σημαντική τώρα είναι μια κατεύθυνση προς τον μεταφιλελεύθερο σοσιαλισμό, που θα αναγνωρίζει ότι ο αυθεντικός σοσιαλισμός δεν ήταν ποτέ «δεξιός» και ότι η πραγματική εναλλακτική του καπιταλισμού ενέχει και μια ριζοσπαστική στιγμή. Είναι δυνατόν και να πιστεύεις στο Θεό και να μελετάς Μαρξ.

info: Ο Τζον Μίλμπανκ θα μιλήσει αύριο (28/11) στις 19.00, στο Μέγαρο Μουσικής, στο πλαίσιο «Θεωρία στο Μέγαρο». Επιμέλεια: Κώστας Δουζίνας. Η είσοδος στη διάλεξη είναι ελεύθερη με δελτία προτεραιότητας (διανομή από τις 17.30)

  

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Είμαστε καταναλωτικά και νωθρά όντα, καιρός να αλλάξουμε»
Ο Αυστραλός καθηγητής Εφαρμοσμένης Ηθικής του Πανεπιστημίου του Πρίνστον, Πίτερ Σίνγκερ, ένας από τους λίγους ηθικούς φιλοσόφους της εποχής μας, βρέθηκε στην Ελλάδα και μίλησε στην «Εφ.Συν.», λίγο μετά την...
«Είμαστε καταναλωτικά και νωθρά όντα, καιρός να αλλάξουμε»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Ο Μαρξ δεν φτάνει...»
Η Σούζαν Μπακ - Μορς από τις πλέον ρηξικέλευθες Αμερικανές φιλοσόφους, διανοούμενη και θεωρητικός, έρχεται για να μιλήσει για κάτι... άλλο. Ισως σε πολλούς να ακουστεί σχεδόν «εξωγήινο». Θα δώσει διάλεξη με...
«Ο Μαρξ δεν φτάνει...»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Να τελειώνουμε με τους “σιδερένιους νόμους” της Ιστορίας»
Ο Ευτύχης Μπιτσάκης, ζώσα ιστορία της Αριστεράς, μιλά για την ιστορική μνήμη, τα ελλείμματα των προοδευτικών δυνάμεων, για την ανάγκη μιας πολιτικής οικολογίας, αλλά και αποτιμά τους πρώτους μήνες...
«Να τελειώνουμε με τους “σιδερένιους νόμους” της Ιστορίας»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Ο σύγχρονος νεοφιλελευθερισμός μιλάει μόνο για οικονομική ελευθερία»
Θεωρείται το «νέο αίμα» στη Φιλοσοφία. Οχι μόνο γιατί ο Μικαέλ Φεσέλ είναι μόλις 44 ετών, αλλά γιατί κατορθώνει να μιλά με σύγχρονους όρους για θεμελιώδη φιλοσοφικά ζητήματα, όπως η έννοια της ελευθερίας αλλά...
«Ο σύγχρονος νεοφιλελευθερισμός μιλάει μόνο για οικονομική ελευθερία»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Η Ευρώπη κινείται χωρίς τους λαούς της»
Είναι κάτοχος του Μεγάλου Βραβείου Φιλοσοφίας της Γαλλικής Ακαδημίας, διευθυντής σπουδών στη Σχολή Ανωτάτων Σπουδών Κοινωνικών Επιστημών (EHESS) και ιδεολογικός σύντροφος του Κ. Καστοριάδη στην ομάδα...
«Η Ευρώπη κινείται χωρίς τους λαούς της»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Σχολεία και πανεπιστήμια είναι επιχειρήσεις που πουλάνε πτυχία»
Ο διακεκριμένος ακαδημαϊκός, καθηγητής φιλολογίας και συγγραφέας, Νούτσιο Ορντινε, μας συστήνεται εκ νέου, σχεδόν στα ελληνικά, μέσω του τελευταίου του βιβλίου «Οι κλασικοί στη ζωή - μια μικρή ιδανική...
«Σχολεία και πανεπιστήμια είναι επιχειρήσεις που πουλάνε πτυχία»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας