Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Η Ευρώπη χρειάζεται δημοκρατική επαναθεμελίωση»

«Η Ευρώπη χρειάζεται δημοκρατική επαναθεμελίωση»

  • A-
  • A+

Η Σαντάλ Μουφ, καθηγήτρια Πολιτικής Θεωρίας στο Πανεπιστήμιο του Γουεστμίνστερ, εκτιμά ότι η σημερινή Ε.Ε. δεν μπορεί να μεταρρυθμιστεί, αλλά ότι χρειάζεται μια ριζική δημοκρατική επαναθεμελίωση στη βάση του αγώνα κατά της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης. Σε κάθε περίπτωση, εξαρτά την όποια αλλαγή σε ευρωπαϊκό επίπεδο από τις συμμαχίες και τις συνέργειες των αριστερών λαϊκίστικων -όπως τα ονομάζει- κινημάτων. 

Συνέντευξη

● Παρότι η άνοδος του δεξιού λαϊκισμού έχει διαπιστωθεί εδώ και πολύ καιρό, ακόμα και η Αριστερά συχνά περιορίζεται σε απλουστευτικές και βολικές απαντήσεις σχετικά με τις αιτίες του φαινομένου. Πώς το εξηγείτε αυτό; 

Πρέπει να κατανοήσουμε την καταγωγή αυτού του δεξιού λαϊκισμού. Είναι αποτέλεσμα αυτού που εγώ αποκαλώ «μετα-πολιτική», δηλαδή του γεγονότος ότι δεν υπάρχει διαφορά μεταξύ Αριστεράς και Δεξιάς, έτσι όπως φάνηκε στο παρελθόν με τον «Τρίτο Δρόμο» και το δόγμα «Δεν Υπάρχει Εναλλακτική» στον νεοφιλελευθερισμό. Αυτό είναι που αποκαλώ «μετα-δημοκρατία».

Οι δύο βασικές αρχές της δημοκρατίας, η ισότητα και η λαϊκή κυριαρχία, εξαλείφονται από τη δημοκρατική αφήγηση. Μετα-δημοκρατία σημαίνει ότι εξακολουθούμε να μιλάμε για «δημοκρατία», αλλά στην πραγματικότητα οι πολίτες χάνουν τη δυνατότητα να έχουν φωνή για μια εναλλακτική με την ψήφο τους.

Δεν υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο πρόγραμμα της Κεντροαριστεράς και εκείνο της Κεντροδεξιάς.

Υπάρχει αυτό που ονομάζουμε δημοκρατικό έλλειμμα και γνώμη μου είναι ότι τα λαϊκίστικα κινήματα είναι απόρροια αυτού του γεγονότος. Ισχυρίζονται ότι υπάρχει εναλλακτική ενάντια στις ελίτ και ότι θα δώσουν πίσω στον λαό την εξουσία που οι ελίτ του κατεστημένου τούς έχει αφαιρέσει. 

● Αρα αυτή η πολιτική έχει μια πραγματική βάση; 

Πρέπει να καταλάβουμε λοιπόν ότι η καταγωγή αυτού του φαινομένου είναι τα δημοκρατικά αιτήματα και συμβαίνει επειδή στη μετα-δημοκρατία ο λαός δεν έχει φωνή.

Το ουσιοκρατικό θέμα βέβαια είναι ότι αυτά τα αιτήματα μπορούν να διατυπωθούν με διάφορους τρόπους που αφορούν την ισότητα. Ο δεξιός λαϊκισμός θέτει όντως δημοκρατικά αιτήματα, αλλά τα διατυπώνει με ένα ξενοφοβικό λεξιλόγιο, ενοχοποιώντας τους μετανάστες.

Αυτή είναι μια ιδιαίτερη άρθρωση των αιτημάτων, μέσω της οποίας ζητούν να ανακτήσουν τη δημοκρατία προκειμένου να την περιορίσουν στο εθνικό πεδίο και όπως αυτοί αντιλαμβάνονται τη λαϊκή κυριαρχία, την ταυτίζουν με την εθνική κυριαρχία. Μ’ αυτόν τον τρόπο βέβαια αφήνουν απ’ έξω το θέμα της ισότητας. 

● Τι δεν κάνει καλά η Αριστερά; 

Κατά την άποψή μου είναι σημαντικό για την Αριστερά να καταλάβει πως αντί να δαιμονοποιεί τον δεξιό λαϊκισμό, πρέπει να επεξεργαστεί μια προοδευτική διατύπωση των δημοκρατικών αιτημάτων.

Ο δεξιός λαϊκισμός εκμεταλλεύεται το κενό που αφήνει η σοσιαλδημοκρατία σε επίπεδο λαϊκών αιτημάτων. Τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα έχουν ενστερνιστεί το δόγμα «Δεν Υπάρχει Εναλλακτική» στη νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση. Ετσι, ο λαϊκός τομέας έχει εγκαταλειφθεί εντελώς. Τα αριστερά κόμματα πρέπει να υπερασπιστούν αυτόν τον τομέα.

Η απάντηση των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων είναι απολύτως ακατάλληλη. Δεν πρέπει να δαιμονοποιούν τον δεξιό λαϊκισμό, μιλώντας για «φασίστες» κ.λπ.

Αυτό που προτείνω ως λύση είναι στην πραγματικότητα να διατυπώσουν τα δημοκρατικά αιτήματα με μια προοδευτική διατύπωση. Να δημιουργήσουν έναν λαό που δεν θα έχει ως επίκεντρο το εθνικό, αλλά θα είναι πιο περιεκτικός, περιλαμβάνοντας και τους μετανάστες.

Διότι ο αντίπαλος δεν είναι ο μετανάστης, αλλά οι μεγάλες επιχειρήσεις και όλο το σύστημα του νεοφιλελευθερισμού. 

● Για να μείνουμε στην Αριστερά: Τρία χρόνια πριν λέγατε ότι βλέπατε την άνοδο ενός επιτυχημένου αριστερού λαϊκισμού, αυτού του ΣΥΡΙΖΑ. Ποια είναι σήμερα η αποτίμησή σας για τη διακυβέρνησή του και ποια είναι η επίδρασή της στην Ευρώπη; 

Ειλικρινά πιστεύω ότι το πρόβλημα με τον ΣΥΡΙΖΑ δεν είναι αυτό που υποστηρίζουν πολλοί στην Ευρώπη, ότι δηλαδή ο Τσίπρας είναι προδότης κ.λπ. Ο Τσίπρας δεν είχε εναλλακτική.

Η αντίδραση της Ε.Ε. ήταν κατά κάποιον τρόπο ένα οικονομικό πραξικόπημα.

Η περίπτωση του ΣΥΡΙΖΑ δείχνει ξεκάθαρα το εξής: η στρατηγική του για την κατάληψη της εξουσίας απέδωσε, διότι μπόρεσε με μια στρατηγική αριστερού λαϊκισμού να την κατακτήσει.

Στη συνέχεια όμως δεν υπήρχαν οι συνθήκες για να εφαρμόσει μια πολιτική κατά της λιτότητας, επειδή η Ε.Ε. αντέδρασε με έναν πολύ σκληρό τρόπο.

Και είναι ουσιώδες να το καταλάβουμε αυτό, διότι η Ε.Ε. δεν ήθελε μια εναλλακτική στη νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση. Δεν θα την επέτρεπε.

Γι’ αυτό αντέδρασε τόσο βίαια απέναντι στον Τσίπρα. Ισως ο ΣΥΡΙΖΑ να υπήρξε πολύ αφελής... 

● Εννοείτε ότι είχαν ψευδαισθήσεις... 

Ναι, ακριβώς. Το μάθημα που πρέπει να πάρουμε απ’ αυτό και το θέμα που εγείρεται είναι το εξής: είναι δυνατό εντός του πλαισίου της Ε.Ε. να ακολουθήσουμε μια πολιτική κατά της λιτότητας;

Ενας αριστερός λαϊκισμός μπορεί να σε φέρει στην εξουσία, αλλά στο πλαίσιο της Ε.Ε. θα μπορέσεις να εφαρμόσεις το πρόγραμμά σου; Η περίπτωση της Ελλάδας είναι πειστική.

Στη Γαλλία ο Μελανσόν λέει ότι δεν θα συνέβαινε το ίδιο, επειδή η χώρα του ή η Ισπανία είναι μεγάλες χώρες, με μεγαλύτερη δύναμη.

Η Ελλάδα είχε μεγάλο χρέος, κακό συσχετισμό δυνάμεων και ελάχιστες δυνατότητες διαπραγμάτευσης. Βρέθηκε απολύτως μόνη μέσα στην Ε.Ε., χωρίς καμία αλληλεγγύη από τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα.

Η περίπτωση της Ελλάδας θέτει ένα πρόβλημα στρατηγικής γα το κίνημα του αριστερού λαϊκισμού στην Ευρώπη. 

● Πιστεύετε ότι η σημερινή Ε.Ε. μπορεί να μεταρρυθμιστεί ώστε να περιλάβει αρχές όπως η κοινωνική δικαιοσύνη και η ισότητα; 

Αυτό είναι ένα ερώτημα που συζητιέται πολύ στο εσωτερικό της Αριστεράς. Δεν θα έλεγα ότι είμαι και πολύ αισιόδοξη. Με την περίπτωση της Ελλάδας έπαθα σοκ. Δεν το περίμενα.

Ζούμε σε μια πραγματικά περίπλοκη κατάσταση. Είμαι όντως εναντίον της Ε.Ε. όπως είναι σήμερα. Δηλαδή νεοφιλελεύθερη.

Τάσσομαι υπέρ μιας δημοκρατικής επαναθεμελίωσης της Ε.Ε. για να το θέσω έτσι, διότι δεν μπορούμε να κάνουμε σήμερα σημαντικές βελτιώσεις.

Χρειαζόμαστε μια Ε.Ε., αλλά μια διαφορετική Ε.Ε. Χρειαζόμαστε διαφορετικές στρατηγικές γι’ αυτήν την επαναθεμελίωση. Χρειαζόμαστε επιτυχείς πολιτικές απέναντι στον νεοφιλελευθερισμό στο πλαίσιο των κρατών.

Αλλά για να το πετύχουμε αυτό, απαιτείται συνέργεια ανάμεσα σε διαφορετικά αριστερά λαϊκίστικα κινήματα.

Για παράδειγμα, εάν υπήρχαν προοδευτικές κυβερνήσεις στη Γαλλία, στην Ισπανία, στην Ιταλία, στην Ελλάδα, τότε θα μπορούσες να αλλάξεις τη φύση της εξουσίας.

Είναι ένα ανοιχτό στοίχημα. Χρειαζόμαστε μια επαναθεμελίωση της Ε.Ε. σε αντι-νεοφιλελεύθερη βάση. 

Ποια ειναι 

Γεννημένη στο Βέλγιο, είναι καθηγήτρια Πολιτικής Θεωρίας στο Πανεπιστήμιο του Γουεστμίνστερ. Εχει διδάξει στα μεγαλύτερα πανεπιστήμια, όπως το Χάρβαρντ, το Πρίνστον, το Κορνέλ, αλλά και στο Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών της Γαλλίας (CNRS). Ορόσημο αποτελεί το βιβλίο που έχει συγγράψει με τον Ερνέστο Λακλάου «Ηγεμονία και σοσιαλιστική στρατηγική». Στα ελληνικά κυκλοφορούν τα βιβλία της «Επί του πολιτικού» (Εκκρεμές) και «Το δημοκρατικό παράδοξο» (Πόλις). 

 Info 

Η Σαντάλ Μουφ θα μιλήσει την Πέμπτη 15 Μαρτίου στις 7 μ.μ. στο Μέγαρο Μουσικής, με θέμα «Δημοκρατία και συναίσθημα», στο πλαίσιο του «Κύκλου Θεωρίας στο Μέγαρο», την επιμέλεια του οποίου έχει ο βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ και διευθυντής του Birkbeck Institute for the Humanities, Κώστας Δουζίνας. 

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
Ιμάνουελ Βαλερστάιν: «Το μέλλον δεν είναι καθορισμένο, το δημιουργούμε καθημερινά»
Ο καθηγητής Κοινωνιολογίας, Ιμάνουελ Βαλερστάιν, κάνει την πρόβλεψη ότι η δομική κρίση του παγκόσμιου συστήματος θα διαρκέσει για τουλάχιστον ακόμα είκοσι με σαράντα χρόνια. Υπογραμμίζει ωστόσο ότι σ’ ένα...
Ιμάνουελ Βαλερστάιν: «Το μέλλον δεν είναι καθορισμένο, το δημιουργούμε καθημερινά»
Η συντονίστρια του αριστερού δικτύου «Transform! Europe» Μπ. Στάινερ
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Ηταν μη ρεαλιστικό να πιστεύουμε ότι ο ΣΥΡΙΖΑ θα άλλαζε την Ευρώπη»
Συντονίστρια του αριστερού δικτύου «Transform! Europe» η Μπ. Στάινερ μιλά στην «Εφ.Συν.» για τις επικείμενες ευρωεκλογές, τη διακυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ και τους ευρωπαϊκούς συσχετισμούς δύναμης.
«Ηταν μη ρεαλιστικό να πιστεύουμε ότι ο ΣΥΡΙΖΑ θα άλλαζε την Ευρώπη»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Ο ΣΥΡΙΖΑ είναι ένα σοσιαλδημοκρατικό κόμμα, με εξυπηρετήσεις στον νεοφιλελευθερισμό»
Καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης ο Φιλίπ Μαρλιέρ αναλύει στην «Εφ.Συν.» τους κινδύνους από την προσπάθεια της Αριστεράς να διεισδύσει σε πολιτικούς χώρους της Δεξιάς και της Ακροδεξιάς (μεταναστευτικό, εθνικά...
«Ο ΣΥΡΙΖΑ είναι ένα σοσιαλδημοκρατικό κόμμα, με εξυπηρετήσεις στον νεοφιλελευθερισμό»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Επείγουσα ανάγκη η οργάνωση της αντιφασιστικής αντίστασης»
Ο καθηγητής Κοινωνιολογίας, Μικαέλ Λεβί μιλά στην «Εφ.Συν.» για τις αιτίες αδυναμίας της Αριστεράς, για την παρακμή της Σοσιαλδημοκρατίας, αλλά και για την άνοδο της Ακροδεξιάς, την οποία, όπως λέει, δεν...
«Επείγουσα ανάγκη η οργάνωση της αντιφασιστικής αντίστασης»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Ο σοσιαλισμός σήμερα δεν είναι ελκυστικός, γιατί απέτυχε να ανανεωθεί»
Ο καθηγητής Φιλοσοφίας Αξελ Χόνετ «βλέπει» την ανανέωση της ιδέας του σοσιαλισμού μέσω αυτού που ονομάζει «πειραματικό μεταρρυθμισμό», ο οποίος ουσιαστικά θα έχει λίγα κοινά με την παραδοσιακή έννοια του...
«Ο σοσιαλισμός σήμερα δεν είναι ελκυστικός, γιατί απέτυχε να ανανεωθεί»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Η Αριστερά πρέπει να υψώσει το ανάστημά της για τη λαϊκή κυριαρχία και τη δημοκρατία»
Ο καθηγητής Δικαίου Πίτερ Ράμσεϊ επικεντρώνει την κριτική του στην αδιαφάνεια που υπάρχει στη λειτουργία της Ε.Ε., ενώ επικρίνει και την Αριστερά γιατί, όπως λέει, η πολιτική της για την ταυτότητα αποξένωσε...
«Η Αριστερά πρέπει να υψώσει το ανάστημά της για τη λαϊκή κυριαρχία και τη δημοκρατία»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας