Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Η δωρεάν ενημέρωση ενέχει τον κίνδυνο μιας κοινωνίας της επιτήρησης»

«Η δωρεάν ενημέρωση ενέχει τον κίνδυνο μιας κοινωνίας της επιτήρησης»

  • A-
  • A+

Ο Ιθαν Ζούκερμαν, καθηγητής θεωρίας των ΜΜΕ, ένας άνθρωπος που γνωρίζει όσο λίγοι τον χώρο του διαδικτύου και των μίντια, εκφράζει τις ανησυχίες του για τη δύναμη που έχουν αποκτήσει οι μεσάζοντες του ίντερνετ, όπως η Google και το facebook, οι οποίοι μπορούν και χειραγωγούν αποτελεσματικά την προσοχή του κοινού.

Μιλά, στην «Εφ.Συν» και για την επιτήρηση στο διαδίκτυο και την ανάγκη για εγρήγορση των πολιτών.

● Το facebook παρεμβαίνει ως πλατφόρμα στη μετάδοση της ενημέρωσης από προοδευτικούς ιστότοπους και ακτιβιστές, κλείνοντας λογαριασμούς και περιορίζοντας την πρόσβαση σ’ αυτούς. Η Google έχει αλλάξει τους αλγόριθμούς της με τρόπο ώστε η κατάταξη από τις μηχανές αναζήτησης να τοποθετεί δημοφιλείς αριστερούς ιστότοπους στον πάτο. Τι σημαίνουν αυτά για την ελευθερία της ενημέρωσης;

Τα ακούω όλα αυτά από διάφορες πηγές και από κάποιους αριστερούς ιστότοπους στις ΗΠΑ. Ομως είναι δύσκολο να τα διασταυρώσεις.

Είναι πολύ δύσκολο να διαπιστώσεις εάν οι αλγόριθμοι της Google αλλάζουν την κατάταξη σε προοδευτικά ΜΜΕ. Ισως υπάρχει μια αλήθεια σ’ αυτό.

Το πρώτο που ξέρουμε είναι ότι το facebook κάνει αλλαγές στην παρουσίαση των ειδήσεων (news feed). Οτι δεν θα προωθεί τόσο ειδήσεις που προέρχονται από ειδησεογραφικές πηγές όσο από πηγές που επιλέγουν οι χρήστες και θα προέρχονται κυρίως από ιδιωτικές αναρτήσεις από τους φίλους και την οικογένεια του χρήστη.

Αυτό που είδαμε στις έξι χώρες όπου η facebook έκανε το σχετικό πείραμα, είναι ότι την πλήρωσαν τα ανεξάρτητα ΜΜΕ. Είναι λοιπόν πιθανό, καθώς η παρουσίαση των ειδήσεων αλλάζει, να συμβεί το ίδιο και στον υπόλοιπο κόσμο. Ισως τα ΜΜΕ στην Ελλάδα να βιώνουν το ίδιο φαινόμενο.

Αυτό που δεν είναι ξεκάθαρο είναι εάν υπάρχουν αλλαγές στους αλγόριθμους της Google, αλλά και, εάν όντως υπάρχουν, τι είδους είναι αυτές. Και αυτό γιατί η Google δεν θα μας πει τι αλλαγές έκανε.

Είναι πιθανό η Google να δίνει προτεραιότητα στα συστημικά ΜΜΕ, προσπαθώντας να αποφύγει τη μετάδοση πολιτικών ειδήσεων από την Αριστερά και τη Δεξιά.

Ομως δεν το ξέρουμε και είναι δύσκολο να μάθουμε. Και αυτό γιατί απαιτείται τεράστια δουλειά για να ελέγξεις ένα μόνο Μέσο για μια ολόκληρη χρονική περίοδο.

Και όσον αφορά τις ΗΠΑ, είναι και παράνομο να έχεις πρόσβαση, να παρακολουθήσεις και να ελέγξεις όλα αυτά τα συστήματα.

Αρα το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν έχεις το νόμιμο συμφέρον να ελέγξεις το πώς παρουσιάζουν τις ειδήσεις η Google και το facebook. Εάν μπορούμε να αποδείξουμε ότι όντως κάτι συμβαίνει και τι θα μπορούσαμε να κάνουμε για να το αντιμετωπίσουμε.

● Στις ΗΠΑ ψηφίστηκε πρόσφατα η κατάργηση της αρχής της ουδετερότητας του ίντερνετ, της Net Neutrality. Ποιες είναι οι συνέπειες;

Αυτό είναι ένα διαφορετικό θέμα σε σχέση με όσα συζητούσαμε προηγουμένως. Οι πάροχοι ίντερνετ είναι ιδιωτικές εταιρείες που ταυτόχρονα είναι δημιουργοί και κάτοχοι περιεχομένου.

Ετσι αυτές οι εταιρείες έχουν πρόσβαση στο περιεχόμενο του διαδικτύου, όπως και στο δίκτυο της δορυφορικής τηλεόρασης. Παρέχουν πρόσβαση στο διαδίκτυο και στην τηλεόραση.

Προσφέροντάς σου γρήγορη πρόσβαση στο δικό τους περιεχόμενο, επιβραδύνουν την πρόσβαση σε άλλους χρήστες.

Σύμφωνα με όσα προέβλεπε η αρχή της ουδετερότητας του διαδικτύου, δεν μπορεί να δίνει προτεραιότητα στο δικό της περιεχόμενο, αλλά πρέπει να παρέχει ίσους όρους σε όλους τους χρήστες.

Τώρα όμως αυτό μπορεί να αλλάζει και έτσι πολλοί, όπως και εγώ, ανησυχούμε πολύ.

Δεν έχουμε πολλές αποδείξεις ακόμα ότι μέσω της κατάργησης της ουδετερότητας περιορίζεται ο πολιτικός λόγος, αλλά σίγουρα αποτελεί μια δυνατότητα. Γι’ αυτό οι πολίτες πρέπει να είναι σε εγρήγορση.

● Ζούμε σε μια εποχή παραπληροφόρησης, καχυποψίας και σύγχυσης. Αυτό όμως είναι εύφορο έδαφος για τον απολυταρχισμό και την ανάπτυξη ακροδεξιών κινημάτων. Ποιος είναι ο ρόλος των ΜΜΕ σ’ αυτό το πλαίσιο;

Τα ΜΜΕ παραδοσιακά είχαν έναν ξεχωριστό και πανίσχυρο ρόλο στην ανάπτυξη ολοκληρωτικών κινημάτων. Αυτό φάνηκε και στον Μεσοπόλεμο και ιδιαίτερα στον έλεγχο που επέβαλαν οι ναζί στη Γερμανία.

Το ενδιαφέρον είναι ότι τώρα πια δεν είμαστε στην εποχή των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης. Η ικανότητά τους συνίσταται στο ότι μπορούν να τους κάνουν όλους να επικεντρώνονται ταυτόχρονα στο ίδιο περιεχόμενο.

Το ίντερνετ όμως έχει μεγάλη ποικιλία περιεχομένων. Το ιδιαίτερο είναι ότι οι άνθρωποι επικεντρώνονται κυρίως στο περιεχόμενο με το οποίο συμφωνούν και τους ικανοποιεί.

Αυτό φαίνεται στο facebook, όπου οι χρήστες δεν επικεντρώνονται σ’ αυτό που είναι ακριβές, αλλά πιο πολύ στο παρανοϊκό και στις θεωρίες συνωμοσίας. Μ’ αυτόν τον τρόπο μετατοπιζόμαστε στο κέντρο –στον μέσο όρο– και έτσι χαμηλώνει η προτεραιότητα σε ό,τι βρίσκεται αριστερά ή δεξιά.

Αυτό που παρατήρησαν κάποιοι θεωρητικοί στις εκλογές του 2016 είναι ότι η Ακρα Αριστερά και η Ακρα Δεξιά δεν έχουν την ίδια σχέση με την αλήθεια.

Αυτό που είναι σίγουρο είναι ότι σήμερα η Ακρα Δεξιά είναι πολύ πιο ακραία απ’ ό,τι η Ακρα Αριστερά και γι’ αυτό εγείρονται κάποια πολύ ενδιαφέροντα ερωτήματα.

● Η επιτήρηση είναι το επιχειρηματικό μοντέλο της ψηφιακής εποχής, καθώς οι κινήσεις μας και τα αισθήματά μας καταγράφονται διαρκώς και κάποιοι τα εκμεταλλεύονται για εμπορικούς σκοπούς. Οδεύουμε άραγε προς μια κοινωνία του Πανοπτικού; Υπάρχει τρόπος να βγούμε απ’ αυτόν τον λαβύρινθο;

Το πρόβλημα είναι ότι έχουμε υιοθετήσει ένα πολύ επικίνδυνο επιχειρηματικό μοντέλο, το οποίο εκμεταλλεύεται τις επιθυμίες μας. Για όσο λαμβάνουμε ενημέρωση και περιεχόμενο δωρεάν, θα οδεύουμε σε ένα επιχειρηματικό μοντέλο του καπιταλισμού της επιτήρησης. Και αυτό είναι ουσιώδες.

Αυτό το μοντέλο λέει: «Δεν σε χρεώνουμε για το περιεχόμενο που σου παρέχουμε και αντ’ αυτού σε παρακολουθούμε και πουλάμε τις πληροφορίες που αποκομίζουμε από την παρακολούθηση».

Ενα ενδιαφέρον ερώτημα είναι το πώς επιδρά η επιτήρηση επάνω μας ως πολίτες. Είναι πιθανό κάποιοι από εμάς (να θέλουμε) να αγνοούμε την επιτήρηση, αλλά έτσι διαμορφώνονται οι απόψεις μας για την πραγματικότητα και τα αισθήματά μας για το τι θέλουμε να δούμε.

Ετσι, αυτό που με ανησυχεί είναι ότι τα μίντια δεν είναι πλέον απαραιτήτως μια αξιόπιστη αναπαράσταση του κόσμου στον οποίο ζούμε.

Είναι μια αναπαράσταση που έχει σχεδιαστεί για να μας αποπλανήσει και να μας μαγέψει. Γι’ αυτό είναι δύσκολο να είσαι ένας ευαίσθητος κριτής των μίντια, αφού αυτά σε παρακολουθούν και ξέρουν με ποια πράγματα συμφωνείς.

Αυτό αποτελεί μια πολύ ενοχλητική δυνατότητα που έχουν.

● Οι άνθρωποι στις μέρες μας διαβάζουν όλο και λιγότερα βιβλία, ενώ όλο και περισσότερο ενημερώνονται από πηγές αμφίβολης αξιοπιστίας. Ποιες είναι οι μακροπρόθεσμες συνέπειες;

Δεν τρελαίνομαι όπως κάποιοι άλλοι επειδή υπάρχει μετατόπιση από τα βιβλία σε άλλα μέσα.

Η πραγματική μετατόπιση συνέβη με την εμφάνιση της τηλεόρασης και έχει γίνει εδώ και πολύ καιρό. Αυτό που νομίζω ότι τώρα έχει πολύ ενδιαφέρον είναι ότι ο κόσμος διαβάζει πολύ στο ίντερνετ και έχει εμφανιστεί μια δημοσιογραφία εκτεταμένης μορφής.

Οι άνθρωποι γράφουν μεγάλες ιστορίες και βρίσκουν ένα μεγάλο κοινό, το οποίο δεν υπήρχε παλιότερα.

Ετσι, νομίζω ότι το διάβασμα αλλάζει ως προς τη μορφή, κάτι που είχε γίνει και με το μυθιστόρημα στην έντυπη μορφή. Σήμερα έχουμε μακροσκελή άρθρα και δεν νομίζω ότι το ίδιο το διάβασμα απειλείται.

● Τα τελευταία χρόνια της κρίσης στην Ελλάδα βλέπουμε πολλά συστημικά ΜΜΕ να αλλάζουν ιδιοκτήτες και ταυτόχρονα να υπάρχει υπερσυγκέντρωση σε χέρια λίγων. Τι δυνατότητες υπάρχουν για μιαν εναλλακτική ενημέρωση από ανεξάρτητα ΜΜΕ, όπως η «Εφημερίδα των Συντακτών»;

Κατά τη γνώμη μου βρισκόμαστε σε μια παράδοξη περίοδο. Από τη μία είναι πολύ εύκολο να γράψεις και να μεταδώσεις τη γνώμη σου στους ανθρώπους.

Μπορείτε να έχετε την εφημερίδα σας, μπορείτε να γράφετε στο διαδίκτυο. Αυτό συνιστά μια τεράστια αλλαγή σε σχέση με κάποιες δεκαετίες πριν, μια αλλαγή στην οποία ήλπιζαν όλα τα ανεξάρτητα μέσα.

Το πρόβλημα είναι ότι συμβαίνει για όλους ταυτόχρονα. Και επειδή τώρα έχουμε πρόσβαση όλοι σε μεγάλα κοινά, υπάρχει όλο και μεγαλύτερος ανταγωνισμός για την απόσπαση της προσοχής τους. Και υπό αυτές τις συνθήκες, οι ισχυρότεροι παίκτες γίνονται οι μεσάζοντες γι’ αυτή την προσοχή.

Η Google είναι ένας τέτοιος πανίσχυρος μεσάζων. Οταν είσαι στο διαδίκτυο και ψάχνεις κάτι, τότε η Google αποφασίζει πού θα κατευθύνει την προσοχή σου.

Το facebook είναι επίσης ένας πανίσχυρος μεσάζων, αφού αποφασίζει ότι θα τραβήξει την προσοχή σου σ’ αυτήν και όχι στην άλλη ανάρτηση. Γι’ αυτό λέω ότι πρέπει να ανησυχούμε για τη συγκέντρωση της προσοχής. Και πολύ ισχυροί γίνονται εκείνοι που βρίσκουν τρόπο να υπερσυγκεντρώνουν την προσοχή του κόσμου.

Και ιδιαίτερα η Google και το facebook έχουν βρει τους τρόπους να το κάνουν και δυνητικά μπορούν να δίνουν κατευθύνσεις.

Ποιος είναι

Γεννημένος το 1973 στις ΗΠΑ, έχει σπουδάσει Φιλοσοφία και Εθνομουσικολογία. Σήμερα διευθύνει το Center of Civic Media του διάσημου Πανεπιστημίου ΜΙΤ (Τεχνολογικό Ινστιτούτο Μασαχουσέτης), όπου διδάσκει Θεωρία των ΜΜΕ.
Διατηρεί το δικό του μπλογκ και είναι ο συγγραφέας του βιβλίου «Rewire: Digital Cosmopolitans in the Age of Connection». Θεωρείται «γκουρού» του διαδικτύου.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
Άντριου Φίνμπεργκ: «Ανησυχητική η άνοδος της ρατσιστικής τακτικής του αποδιοπομπαίου τράγου»
Ο Αντριου Φίνμπεργκ αποδίδει ευθύνες στην τεχνοκρατική εκπαίδευση για την αποδυνάμωση της κριτικής σκέψης, η οποία, όπως λέει, περιορίζεται κυρίως σε κλισέ. Καιι υποστηρίζει ότι η αποδυνάμωση του εργατικού...
Άντριου Φίνμπεργκ: «Ανησυχητική η άνοδος της ρατσιστικής τακτικής του αποδιοπομπαίου τράγου»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Πηγή έμπνευσης ο αγώνας των αντιφασιστών στην Ελλάδα ενάντια στη Χρυσή Αυγή»
Ο Μπρέι, με οργανωτική εμπειρία από το κίνημα Occupy Wall Street, αλλά και με αντιφασιστική δράση, ορίζει την έννοια του αντιφασισμού, μελετά τη μετάλλαξη της σύγχρονης Ακροδεξιάς και ορίζει τα καθήκοντα του...
«Πηγή έμπνευσης ο αγώνας των αντιφασιστών στην Ελλάδα ενάντια στη Χρυσή Αυγή»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Η δημοκρατία στην Πολωνία αμφισβητείται από το κυβερνών κόμμα»
Από τις πλέον διαπρεπείς νομικούς της Πολωνίας η καθηγήτρια Εύα Λέτοφσκα διεκτραγωδεί τη δεινή θέση των μη προνομιούχων στρωμάτων στη χώρα της, την απογοήτευση που κυριάρχησε μετά την πτώση του Τείχους του...
«Η δημοκρατία στην Πολωνία αμφισβητείται από το κυβερνών κόμμα»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Ο κόσμος χρειάζεται ανεξάρτητους δημοσιογράφους για να γνωρίζει την αλήθεια»
Ο Κριστόφ Ντελουάρ, γενικός γραμματέας των Δημοσιογράφων Χωρίς Σύνορα, μιλά για τους κινδύνους και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα η δημοσιογραφία σε όλο τον κόσμο, αλλά και για την πρωτοβουλία να...
«Ο κόσμος χρειάζεται ανεξάρτητους δημοσιογράφους για να γνωρίζει την αλήθεια»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Το έξυπνο τηλέφωνο είναι η πιο αξιόπιστη συσκευή επιτήρησης»
Η καθηγήτρια Κοινωνικής Ψυχολογίας, Σοσάνα Ζούμποφ, λέει ότι οι χρήστες του ίντερνετ μοιάζουν με τα ινδικά χοιρίδια στον λαβύρινθο, στα οποία δίνεται ένα ερέθισμα και, με βάση την αντίδρασή τους, οι ιδιωτικές...
«Το έξυπνο τηλέφωνο είναι η πιο αξιόπιστη συσκευή επιτήρησης»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Ο νεοφιλελευθερισμός επιτίθεται στην εργασιακή αλληλεγγύη»
Ο καθηγητής Κοινωνιολογίας Σερζ Πογκάμ ασχολείται με τις αλλαγές στις εργασιακές σχέσεις και ειδικότερα με την αποδιάρθρωση της αγοράς εργασίας που επιβάλλει παντού ο νεοφιλελευθερισμός, καθώς και με τις...
«Ο νεοφιλελευθερισμός επιτίθεται στην εργασιακή αλληλεγγύη»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας