Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Ο επιστήμονας είναι η ενσάρκωση της κριτικής στην εξουσία»

«Ο επιστήμονας είναι η ενσάρκωση της κριτικής στην εξουσία»

  • A-
  • A+

Με αφορμή την επανέκδοση του βιβλίου του Πιερ Μπουρντιέ «Αντεπίθεση πυρών – Για ένα ευρωπαϊκό κοινωνικό κίνημα» (εκδ. Πατάκη), ο καθηγητής Κοινωνιολογίας του Τμήματος Επικοινωνίας και ΜΜΕ του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Νίκος Παναγιωτόπουλος, μαθητής, στενός συνεργάτης και φίλος του μεγάλου Γάλλου κοινωνιολόγου, προκαλεί συζήτηση με αντικείμενο τον πολιτικό ρόλο των διανοουμένων, καθώς στο βιβλίο αυτό ο Γάλλος επιστήμονας προτείνει (ταυτόχρονα με τις αναλύσεις για το πώς ο νεοφιλελευθερισμός επικράτησε στην Ευρώπη) έναν νέο πολιτικό ρόλο ως μορφή παρέμβασης των διανοουμένων.

● Στον πρόλογο του βιβλίου αναφέρετε ότι ένας από τους λόγους της επανέκδοσης είναι η αναγκαιότητα να λαμβάνονται υπόψη τα κεκτημένα των κοινωνικών επιστημών στην άσκηση της δημοκρατικής διακυβέρνησης. Πώς στέκεται ο σημερινός κοινωνικός επιστήμονας απέναντι στον τρόπο με τον οποίο λαμβάνονται οι αποφάσεις;

Η πολιτική σήμερα έχει εγκλωβιστεί στο διάζευγμα μεταξύ της τεχνοκρατικής έπαρσης και της δημαγωγικής αδιαφορίας.

Αυτοί οι δύο κυρίαρχοι τρόποι πολιτικής πρακτικής παράγουν έναν καθημερινό πολιτικό θόρυβο μέσω του οποίου διαχέονται κυρίως ιδέες δίχως σκέψη και σκέψεις δίχως ιδέες, επιβάλλονται πλαστά ή κακώς διατυπωμένα προβλήματα.

Ακριβώς αυτό το διάζευγμα οφείλουμε να υπερβούμε.

Εκεί οι κοινωνικοί επιστήμονες έχουν έναν σημαντικό ρόλο να παίξουν.

Με το έργο τους συμβάλλουν στην κριτική των κοινωνικών ψευδαισθήσεων, που είναι μία από τις προϋποθέσεις για μια δημοκρατική επιλογή.

Βέβαια, ένας τέτοιος ρόλος για να επιτελεστεί αποτελεσματικά προϋποθέτει την αμφισβήτηση του μονοπωλίου της διάδοσης της πληροφορίας σχετικά με το έργο των επιστημόνων, μονοπώλιο που κατέχουν τα μίντια.

Οπότε πρέπει οι ίδιοι οι επιστήμονες να συμβάλουν ώστε όλοι να έχουν τα μέσα για την πρόσβαση σ’ αυτά τα οικουμενικά κεκτημένα.

Δυστυχώς, εξαιτίας όλων αυτών, δεν έχει αναπτυχθεί ακόμα στο εσωτερικό του κόσμου της διανόησης ένας γόνιμος προβληματισμός.

● Ο Μπουρντιέ θέτει το ζήτημα ότι και οι επιστήμονες πρέπει να δράσουν πολιτικά και να τοποθετηθούν απέναντι στα φλέγοντα τοπικά και οικουμενικά ζητήματα. Πώς μπορεί να γίνει αυτό, χωρίς ο επιστήμονας να μιλήσει ως πολιτικός;

Ο Μπουρντιέ υπερασπιζόταν πως δεν υπάρχει πραγματική δημοκρατία χωρίς πραγματική κριτική της εξουσίας.

Ο επιστήμονας (γενικότερα ο διανοούμενος) αποτελεί την ενσάρκωση μιας τέτοιας κριτικής.

Πίστευε πως θα είχαμε πολλά να κερδίσουμε αν η λογική που διέπει τον πνευματικό κόσμο, η λογική της ορθολογικής επιχειρηματολογίας και αναίρεσης επεκτεινόταν και στη δημόσια ζωή.

Ο,τι δηλαδή ακριβώς δεν συμβαίνει σήμερα στην πολιτική ζωή.

Για να συμβεί αυτό θα πρέπει να αυξηθεί η κοινωνική ισχύς των αυτόνομων διανοουμένων, καθώς και η αναγνώριση του έργου τους από τον ίδιο τους τον χώρο.

Ενας από τους δείκτες αυτής της ισχύος θα ήταν λ.χ. ο βαθμός απονομιμοποίησης των φαινομενικών επιστημόνων των φαινομένων, όπως άρεσε στον Μπουρντιέ να λέει, που έχουν κατακλύσει τη δημόσια σφαίρα.

● Σε ποιους αναφέρεστε ακριβώς;

Σε όλους αυτούς τους επιστήμονες χωρίς επιστήμη, σε όλα αυτά τα διφορούμενα πρόσωπα που έχουν το ένα πόδι στην επιστήμη και το άλλο στο αντικείμενο της επιστήμης και που, με τις περισσότερο ή λιγότερο φενακισμένες αναλύσεις τους, μ’ αυτές τις όμορφες, σχεδόν λογοτεχνικές εκφράσεις που τοποθετούν τα πάντα μέσα στα πάντα κατορθώνουν να σωρεύουν, με ελάχιστο κόστος, τα κέρδη της «επιστημονικότητας» και όσα συνδέονται με το status του τεχνοκράτη-συμβούλου-δοκιμιογράφου κ.λπ.

Ολοι αυτοί δηλαδή που κατέχουν μόνιμες και αποδοτικές θέσεις στην εργασία διαμόρφωσης της δημόσιας προβληματικής, όλοι αυτοί που ως «μόνιμοι προσηλυτιστές» προσπαθούν να μας κάνουν να πιστεύουμε πως ο «λαός» δεν σταματά να μιλά και να ενδιαφέρεται για όλα αυτά τα σοβαρά ζητήματα που οι ίδιοι εκφωνούν δημοσίως και επισήμως, χρησιμοποιώντας μια γλώσσα η οποία σπανίως τους επιτρέπει να πουν πραγματικά κάτι.

● Στο πρώτο μέρος του βιβλίου ο Μπουρντιέ επισημαίνει κάποιες από τις λειτουργίες του φονταμενταλιστικού παγκοσμιοποιημένου κεφαλαίου, όπως η άλωση των κοινωνικών σχέσεων και των πολιτισμικών πρακτικών. Μπορείτε να μας δώσετε κάποια παραδείγματα;

Πολλά. Ας περιοριστώ στο επίπεδο των επιπτώσεων της γενικευμένης επιβολής της λογικής της αγοράς στις πολιτισμικές πρακτικές: ας θυμηθούμε τις διάφορες, επιβαλλόμενες, λίστες των πρωταγωνιστών του πολιτισμού κάθε τέλος χρονιάς.

Στις περισσότερες απ’ αυτές, τα ασαφή κριτήρια επιλογής των προσωπικοτήτων και των έργων συμβάλλουν συχνά στην απόκρυψη της πιο απειλητικής μορφής εξάρτησης.

Αυτής, δηλαδή, που απορρέει από τη γενικευμένη επιβολή της εμπορικής λογικής και του μάρκετινγκ στον χώρο του πολιτισμού, εκπροσωπούμενης από τα ποσοστά τηλεθέασης, ακροαματικότητας και πώλησης.

Ας αναρωτηθούμε: Πόσα γραπτά σημαντικών συγγραφέων δεν καταδικάζονται στη σιωπή και την αφάνεια, στο όνομα του πληκτικού γραψίματος και της ανικανότητάς τους να συνοψίσουν σε 2 λεπτά την απάντησή τους για την «εκπαιδευτική μεταρρύθμιση» ή για το «φορολογικό νομοσχέδιο»; Και τόσα άλλα…

● Στις μέρες μας επανέρχεται με σφοδρότητα η αντίληψη που είχε κυριαρχήσει με τα Ριγκανόμικς (1980), όπου οι δωρεάν κοινωνικές παροχές ταυτίζονταν με την έννοια του ευτελούς. Ετσι φτάσαμε να ρωτάμε πλέον πώς μπορεί να δικαιολογηθεί η ύπαρξη κοινωνικού κράτους.

Παρ’ όλο που ζούμε σε μια εποχή που κυριαρχεί η άποψη πως κάθε προσπάθεια εξουδετέρωσης ή μείωσης των ανισοτήτων ενδέχεται να αποβεί σε βάρος της ελευθερίας, συνεπώς το κοινωνικό κράτος αποτελεί εχθρό προς εξολόθρευση, το κράτος εξακολουθεί να είναι το μόνο ικανό να συμβάλει στη μείωση της αποτελεσματικότητας των μηχανισμών παραγωγής ανισοτήτων.

Στη σημερινή κρίση, η ύπαρξη και διεύρυνση του κοινωνικού κράτους διεθνώς, ως αυτό που μετουσιώνει τις αρχές των αγώνων, πέρα από τον εγωισμό, τον ανταγωνισμό και την ανομία, σε μορφές συμφερόντων ευρύτατης συλλογικής τάξης, παραμένει απολύτως αναγκαία.

 Info:

Η σχετική εκδήλωση με θέμα «Πολιτική, επιστήμη και τέχνη στην εποχή της κρίσης» είναι σήμερα, στις 20.30, στον «Ιανό».

Συμμετέχουν οι: Γιάννης Δραγασάκης, Γιώργος Δρίβας, Νίκος Παναγιωτόπουλος και Χρήστος Σταϊκούρας.

Τη συζήτηση συντονίζει ο Δημήτρης Χαραλάμπης.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Ο ελεύθερος χρόνος να γίνει κυρίαρχος και να είναι το μέτρο του πλούτου»
Ο γνωστός αγωνιστής-διανοητής της Αριστεράς, καθηγητής Πολιτικής Θεωρίας, Γιώργος Ρούσης, απαντά μέσα από το τελευταίο του, πολυαναμενόμενο βιβλίο «Ο ελεύθερος χρόνος μέτρο του πλούτου - Αντί να χάνουμε τη ζωή...
«Ο ελεύθερος χρόνος να γίνει κυρίαρχος και να είναι το μέτρο του πλούτου»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Κι όμως, υπάρχει άλλος δρόμος από τις πολιτικές λιτότητας»
Η συγγραφέας του βιβλίου «Το επιχειρηματικό κράτος», Μαριάνα Ματσουκάτο, μιλά στην «Εφ.Συν.». «Είναι “πορνεία” να δίνουμε τα δημόσια αγαθά έτσι απλά, χωρίς αυστηρούς κανόνες υπέρ του κράτους. Δυστυχώς, οι...
«Κι όμως, υπάρχει άλλος δρόμος από τις πολιτικές λιτότητας»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Να τελειώνουμε με τους “σιδερένιους νόμους” της Ιστορίας»
Ο Ευτύχης Μπιτσάκης, ζώσα ιστορία της Αριστεράς, μιλά για την ιστορική μνήμη, τα ελλείμματα των προοδευτικών δυνάμεων, για την ανάγκη μιας πολιτικής οικολογίας, αλλά και αποτιμά τους πρώτους μήνες...
«Να τελειώνουμε με τους “σιδερένιους νόμους” της Ιστορίας»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Ο Χίτλερ ήταν το ιδανικό τζάνκι για τους Γερμανούς»
«Είστε όλοι τρελοί οι Ελληνες. Και οι Γερμανοί είναι. Διαφορετικά όμως. Πιο... παράλογα τρελοί. Προσωπικά, δεν μπορώ πλέον ούτε να συνυπάρξω καλά καλά με τη ράτσα μου. Σκέφτομαι σοβαρά να φύγω για πάντα από τη...
«Ο Χίτλερ ήταν το ιδανικό τζάνκι για τους Γερμανούς»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Ο Μίκης είναι ένα παθιασμένο, άναρχο, ελευθεριακό “εγώ”»
Αφορμή για τη συνάντησή μας με τον Μίμη Ανδρουλάκη υπήρξε το βιβλίο του «Σαλός Θεού, ο μυστικός Μίκης». Ο Μίκης ήταν το επίκεντρο της κουβέντας μας. Κάπου, όπως και στο βιβλίο, εμπλέκονται οι «συνομιλητές» του...
«Ο Μίκης είναι ένα παθιασμένο, άναρχο, ελευθεριακό “εγώ”»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Ο Τσίπρας είναι εδώ για να μείνει - είναι δρομέας αντοχής»
Ο γνωστός πολιτικός αναλυτής και επικοινωνιολόγος Γιάννης Λούλης το μόνο που δεν κάνει είναι να κρύβεται. Είναι συγκεκριμένος, ειλικρινής, χαρακτηρίζει άμεσα πρόσωπα και καταστάσεις και αναλύει την πολιτική...
«Ο Τσίπρας είναι εδώ για να μείνει - είναι δρομέας αντοχής»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας