• Αθήνα
    Θύελλα με ασθενείς βροχοπτώσεις
    18°C 15.9°C / 20.1°C
    4 BF
    85%
  • Θεσσαλονίκη
    Αραιές νεφώσεις
    17°C 13.8°C / 18.1°C
    5 BF
    73%
  • Πάτρα
    Αραιές νεφώσεις
    22°C 19.0°C / 22.1°C
    2 BF
    63%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    20°C 15.9°C / 19.9°C
    2 BF
    45%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 9.9°C / 9.9°C
    2 BF
    87%
  • Βέροια
    Σποραδικές νεφώσεις
    17°C 16.8°C / 17.3°C
    1 BF
    50%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 13.4°C / 13.4°C
    1 BF
    72%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    19°C 18.5°C / 18.5°C
    2 BF
    82%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    20°C 19.4°C / 19.8°C
    0 BF
    83%
  • Μυτιλήνη
    Θύελλα
    19°C 13.5°C / 18.9°C
    3 BF
    88%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    21°C 20.8°C / 21.4°C
    4 BF
    83%
  • Σκόπελος
    Βροχοπτώσεις μέτριας έντασης
    13°C 12.9°C / 12.9°C
    8 BF
    86%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 19.9°C / 19.9°C
    2 BF
    100%
  • Λάρισα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    17°C 16.9°C / 16.9°C
    4 BF
    94%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    18°C 14.5°C / 18.3°C
    2 BF
    81%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 19.9°C / 20.8°C
    2 BF
    83%
  • Χαλκίδα
    Θύελλα με βροχοπτώσεις
    17°C 16.7°C / 18.2°C
    3 BF
    90%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 12.3°C / 14.4°C
    4 BF
    61%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    18°C 15.1°C / 18.1°C
    4 BF
    81%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 10.3°C / 10.3°C
    2 BF
    68%

Ο τελευταίος πρόεδρος της ΕΣΣΔ, Μιχαήλ Σεργκέγεβιτς Γκορμπατσόφ

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο μοιραίος «Γκόρμπι»

  • A-
  • A+
Αφού προσπάθησε να ξαναδώσει πνοή στην ΕΣΣΔ με τα προγράμματά του «περεστρόικα» και «γκλάσνοστ» και απέτυχε, ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ έγραψε, τέτοιες μέρες πριν από 30 χρόνια, το τέλος του μεγαλύτερου πειράματος πολυεθνικού κράτους στην ιστορία της ανθρωπότητας.

Στον Σολζενίτσιν αποδίδεται η φράση: «Για μας στη Ρωσία ο κομμουνισμός είναι ένα ψόφιο σκυλί. Για πολλούς στη Δύση είναι ακόμη ένα ολοζώντανο λιοντάρι». Ανεξάρτητα από το τι προσδιόριζε ως «κομμουνισμό» ο δημοφιλέστερος αντιφρονών της ΕΣΣΔ, η παρατήρησή του αποδείχθηκε ακριβής: η ταχύτητα κατάρρευσης του 70χρονου καθεστώτος –και μεγαλύτερου πειράματος πολυεθνικού κράτους στην ιστορία της ανθρωπότητας– ήταν αντιστρόφως ανάλογη των εντυπώσεων που είχαν οι ηγεσίες της Δύσης για τη στερεότητα και τη συνοχή του.

Ο «Γκόρμπι», όπως είναι το υποκοριστικό που απέδωσε η Δύση στον τελευταίο ηγέτη της ΕΣΣΔ, είναι βέβαιο ότι στις πολλές δεκαετίες πολιτικής αναρρίχησης στη μετασταλινική κλίμακα εξουσίας, αντιλήφθηκε την οσμή αποσύνθεσης που ανέδυαν κρίσιμοι αρμοί του περίπλοκου συστήματος διακυβέρνησης της μεγαλύτερης χώρας στον κόσμο, πριν καταλήξει στη διάλυση σε μια επταετία (1985-1991) οδυνηρών ακρωτηριασμών. Αλλωστε, οι δυο βασικές καινοτομίες που εισήγαγε, η «γκλάσνοστ» (διαφάνεια) και η «περεστρόικα» (ανασυγκρότηση), είχαν στόχο να της δώσουν μια δεύτερη ευκαιρία, μια ευκαιρία να διαψεύσει τη φιλοσοφική ανοησία του Φουκουγιάμα για «Το τέλος της Ιστορίας» και το μοιρολατρικό κλισέ ότι οι μεγάλες «αυτοκρατορίες» κυβερνώνται μόνο με συγκεντρωτισμό και ωμή βία.

Πίστευε αληθινά σ’ αυτό ο Γκορμπατσόφ; Δεν υπάρχει ένδειξη για το αντίθετο, παρά τις θεωρίες συνωμοσίας που τον θέλουν είτε πρακτορίσκο δυτικών μυστικών υπηρεσιών με αποστολή την υπονόμευση του ΚΚΣΕ είτε αφελή προσωπικότητα που, θαμπωμένος από την παγκόσμια δημοφιλία του, έγινε ανδρείκελο των ηγεσιών της Δύσης. Πιθανότατα ο Γκόρμπι ήταν απόλυτα ειλικρινής όταν πέρσι δήλωνε στους βρετανικούς «Times» ότι «ο κόσμος θα ήταν πολύ πιο δίκαιος και ασφαλής αν σήμερα υπήρχε η Σοβιετική Ενωση».

Πολλοί το πιστεύουν αυτό σήμερα, κι όχι λόγω αφοσίωσης στον κομμουνισμό. Το πιστεύουν είτε με τον τρόπο που πάνω από το 50% των Ρώσων δηλώνουν νοσταλγοί της ενιαίας ΕΣΣΔ –προφανώς με μια γερή δόση πληγωμένου εθνικού γοήτρου– είτε γιατί ο κόσμος της αμερικανικής μονοκρατορίας, του οικουμενικού καπιταλισμού και των αδιάκοπων περιφερειακών συρράξεων κάνει το ψυχροπολεμικό δίπολο ΗΠΑ - ΕΣΣΔ να φαντάζει όαση ασφάλειας και ειρήνης.

Ο Γκόρμπι είναι πλέον 90 ετών. Γεννημένος στο Πριβόλνογε της Σταυρούπολης, στη νοτιοδυτική Ρωσία, ως νήπιο έζησε τον Μεγάλο Λιμό του 1932-1933, που αφάνισε εκατομμύρια πολίτες της ΕΣΣΔ. «Εκείνη την τρομερή χρονιά (1933) σχεδόν ο μισός πληθυσμός του χωριού μου πέθανε από την πείνα, ανάμεσά τους τρία αδέλφια των γονιών μου», αναφέρει ο Γκόρμπι στο βιβλίο του «Μανιφέστο για τη Γη» (2006). Το «Γολοντομόρ», όπως είναι γνωστός ο Μεγάλος Λιμός, είναι μια από τις πιο αμφιλεγόμενες σελίδες της ιστορίας. Κατά την ουκρανική εθνική μυθολογία –κρατούσα πια– ήταν αποτέλεσμα της βίαιης κολεκτιβοποίησης που επέβαλε ο Στάλιν και τελικά μια γενοκτονία εις βάρος του ουκρανικού λαού, παρότι επηρέασε πολλές άλλες περιοχές της χώρας, συμπεριλαμβανομένης της γενέτειρας του Γκορμπατσόφ, λίγο νοτιότερα της Ουκρανίας.

Ο Γκόρμπι, Ουκρανός από την πλευρά της μητέρας του, δεν έχει πάρει σαφή θέση γι’ αυτή τη γκρίζα ζώνη, αν και το προσωπικό βίωμα πείνας φαίνεται να εξηγεί γιατί ασχολήθηκε ιδιαίτερα με την αγροτική οικονομία. Είτε βοηθώντας την αγροτική οικογένειά του, κατά τις καλοκαιρινές διακοπές από τις σπουδές Νομικής στη Μόσχα, δουλεύοντας ατέλειωτες ώρες πάνω σε μια θεριζοαλωνιστική μηχανή. Είτε παίρνοντας δεκαπέντε χρόνια αργότερα (1964) ένα δεύτερο πτυχίο Αγροτικών Σπουδών.

Μια άλλη γκρίζα ζώνη της ιστορίας, οι «μεγάλες εκκαθαρίσεις» που εξαπέλυσε η υπό τον Στάλιν ηγεσία του ΚΚΣΕ από το 1934, είναι σίγουρο ότι τον επηρέασαν. Και οι δυο παππούδες του συνελήφθησαν, εξορίστηκαν και βασανίστηκαν, σύμφωνα με όσα εκμυστηρεύτηκαν στον νεαρό Μιχαήλ. Αυτό, πάντως, δεν τον απέτρεψε από το να ενταχθεί στην Κομσομόλ, τη σοβιετική Κομμουνιστική Νεολαία, από τα 15 χρόνια του. Ισχυρό ρόλο σ’ αυτό έπαιξε ο Μεγάλος Πατριωτικός Πόλεμος, η ναζιστική θηριωδία, η κατοχή του χωριού του από τη Βέρμαχτ.

Εξι χρόνια μετά τον Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο, το φτωχό αγροτόπαιδο από το Πριβόλνογε της Σταυρούπολης ταξίδεψε στη Μόσχα, για να σπουδάσει στο σημαντικότερο Πανεπιστήμιο της χώρας. Εκεί «αναβαθμίστηκε» σε μέλος του ΚΚΣΕ. Χωρίς να καταγραφεί ως «αντισταλινικός», φαίνεται ότι είχε το σθένος να υπερασπιστεί θύματα των εκστρατειών του καθεστώτος, όπως της αντισημιτικής καμπάνιας του 1950, αλλά και την ευφυΐα να εκπληρώνει παραπλανητικά τα κομματικά «καθήκοντα» παρακολούθησης συμφοιτητών του. Αυτά τα προσόντα ήταν λογικό να τον οδηγήσουν επί Χρουστσόφ και «αποσταλινοποίησης» σε μια υπηρεσία «αποκατάστασης θυμάτων εκκαθαρίσεων» στη Σταυρούπολη.

Εκεί έμεινε με τη γυναίκα της ζωής του Ραΐσα μέχρι το 1978, οπότε έκανε το μεγάλο άλμα για την Κ.Ε. του ΚΚΣΕ και τη Μόσχα, καρδιά ορατών και αόρατων διεργασιών της ΕΣΣΔ. Δυο χρόνια μετά έγινε το νεότερο μέλος του Πολιτικού Γραφείου και το 1985, καθώς η φύση έκανε τη δουλειά της ξεπαστρεύοντας σε τρία χρόνια δυο γενικούς γραμματείς (Αντρόποφ και Τσερνιένκο), ο Γκόρμπι βρέθηκε στην κορυφή. Και άνοιξε το Κουτί της Πανδώρας.

Στα επτά χρόνια θητείας του, το πείραμα εκδημοκρατισμού, αγοράς και σταδιακής αυτονόμησης των 15 Σοβιετικών Δημοκρατιών, αυτό που φιλοδοξούσε να γίνει δεύτερη ευκαιρία της ΕΣΣΔ, εξελίχθηκε σε μια αλυσίδα αιματηρών αποσχίσεων μέχρι και την τυπική διάλυσή της. Ο Σοβιετικός ηγέτης που λάτρεψε η Δύση, ο κάτοχος του Νόμπελ Ειρήνης (1990) που έγινε κομπάρσος διαφημίσεων της Luis Vuitton και της Pizza Hut, πέντε χρόνια μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ, της οποίας ήταν μάλλον έκπληκτος παρατηρητής παρά πραγματικός ενορχηστρωτής, κατέληξε να πάρει μόλις το 0,5% των ψήφων στις τελευταίες εκλογές στις οποίες πήρε μέρος. Sic transit gloria mundi ή την προδοσία πολλοί ηγάπησαν, τον προδότη ουδείς. Επιλέξτε τέλος.

Γιατί τoν επιλέξαμε

Γιατί αυτό τον μήνα συμπληρώνονται τριάντα χρόνια από τη διάλυση της ΕΣΣΔ και ο Γκορμπατσόφ ήταν ο καταλύτης αυτής της τεράστιας ιστορικής ανατροπής.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΥΠΟΘΕΣΗ
Ο χρυσός «μετασχηματιστής»
Ο Γιώργος Στάσσης έγινε το πρώτο πραγματικό golden boy στην ιστορία των ελληνικών ΔΕΚΟ, με την αμοιβή των 360.000 τον χρόνο και τα δικαιώματα προαίρεσης μετοχών ύψους 6 εκατ. ευρώ (16 εκατ. για όλη τη...
Ο χρυσός «μετασχηματιστής»
ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΥΠΟΘΕΣΗ
«Μάτσο», πολυπράγμων και... σκανδαλιάρης
Ο Ζοζέπ Μπορέλ είναι ο ύπατος εκπρόσωπος της Ε.Ε. σε θέματα Εξωτερικής Πολιτικής. Τα τελευταία δύο χρόνια έχει κληθεί να διαχειριστεί κρίσιμα ζητήματα: από την πυρηνική συμφωνία του Ιράν μέχρι την κρίση στο...
«Μάτσο», πολυπράγμων και... σκανδαλιάρης
ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΥΠΟΘΕΣΗ
Ο αντι-πλανητάρχης που δεν χόρτασε ποτέ εξουσία
Εχοντας ήδη συμπληρώσει μια εικοσαετία επικεφαλής της Ρωσίας και προσβλέποντας σε... άλλο τόσο, ο Βλαντίμιρ Πούτιν δεν σταματάει να βάζει μπελάδες στη Δύση.
Ο αντι-πλανητάρχης που δεν χόρτασε ποτέ εξουσία
ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ «ΕΦ.ΣΥΝ.»
Ουτοπία που γέρασε απότομα
Η ιστορική αποτίμηση οφείλει να είναι αυστηρή από τη σκοπιά της δημοκρατίας και της χειραφέτησης. Ταυτόχρονα, ισχύει και ότι η κύρια επίπτωση της κατάρρευσης του 1989-1991 είναι πως «οι πλούσιοι έπαψαν να...
Ουτοπία που γέρασε απότομα
ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ «ΕΦ.ΣΥΝ.»
Κρατικός αντικαπιταλισμός
Η Σοβιετική Ενωση, μαζί με τα συναφή καθεστώτα που στήριζε, ως σταλινισμός ή κρατικός αντικαπιταλισμός, αποτέλεσε το μοναδικό, τεράστιο, ανεπανάληπτο άλλοθι για την ιδεολογική, πολιτική και οικονομική ασυδοσία...
Κρατικός αντικαπιταλισμός

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας