• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    16°C 14.2°C / 17.3°C
    0 BF
    58%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    17°C 12.3°C / 17.7°C
    2 BF
    43%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    17°C 13.0°C / 17.7°C
    3 BF
    58%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    10°C 9.9°C / 10.3°C
    1 BF
    62%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    11°C 10.9°C / 11.3°C
    2 BF
    76%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    14°C 13.5°C / 17.1°C
    2 BF
    51%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    9°C 8.4°C / 10.6°C
    1 BF
    46%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    16°C 14.6°C / 17.4°C
    2 BF
    53%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    19°C 17.7°C / 19.8°C
    4 BF
    66%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    11°C 10.9°C / 10.9°C
    3 BF
    59%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    19°C 18.5°C / 20.2°C
    5 BF
    48%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    14°C 14.0°C / 14.0°C
    0 BF
    41%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    21°C 20.6°C / 20.6°C
    1 BF
    63%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    11°C 10.9°C / 11.5°C
    0 BF
    76%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    12°C 11.5°C / 15.7°C
    0 BF
    62%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 19.8°C / 22.1°C
    4 BF
    35%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    16°C 14.3°C / 17.5°C
    1 BF
    62%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    16°C 12.7°C / 16.0°C
    1 BF
    73%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    15°C 12.7°C / 17.8°C
    2 BF
    53%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    9°C 8.8°C / 8.8°C
    1 BF
    46%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η Επανάσταση του 1821 και ο μαρξισμός

  • A-
  • A+
Η «Εφημερίδα των Συντακτών» Σαββατοκύριακο για πρώτη φορά προσφέρει σε ένα βιβλίο την αντιπαράθεση δύο κορυφαίων Ελλήνων μαρξιστών και ηγετικών στελεχών του κομμουνιστικού κινήματος της χώρας, του Γιάννη Ζεύγου και του Γιάνη Κορδάτου, σχετικά με τον χαρακτήρα της Επανάστασης του 1821 και τη διαμόρφωση της ελληνικής ταξικής κοινωνίας εκείνη την περίοδο.
Ακολουθήστε μας στο Google news

Με το αυριανό φύλλο, η «Εφ.Συν.» προσφέρει σε τόμο για πρώτη φορά την αντιπαράθεση δύο κορυφαίων Ελλήνων μαρξιστών και ηγετικών στελεχών του κομμουνιστικού κινήματος της χώρας μας σχετικά με τον χαρακτήρα της Επανάστασης του 1821 και τη διαμόρφωση της ελληνικής ταξικής κοινωνίας εκείνη την περίοδο. Πρόκειται για επτά κείμενα. Προηγούνται κατά χρονολογική σειρά τέσσερα άρθρα του Γιάννη Ζεύγου στο περιοδικό του ΚΚΕ «Κομμουνιστική Επιθεώρηση» («Κομέπ»), ακολουθούν η απάντηση του Γιάνη Κορδάτου στη «Νέα Επιθεώρηση», η ανταπάντηση του Ζεύγου και πάλι από την «Κομμουνιστική Επιθεώρηση» και το τελικό κλείσιμο του Κορδάτου στη «Νέα Επιθεώρηση».

Τον Απρίλιο και τον Μάιο του 1976 ο ιστορικός Φίλιππος Ηλιού (1931-2004) δημοσίευσε στο περιοδικό «Αντί» αποσπάσματα από αυτήν την πολεμική αντιπαράθεση του Γιάννη Ζεύγου (1897-1947) και του Γιάνη Κορδάτου (1891-1961). Στο συνοδευτικό σχόλιό του με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Η ιδεολογική χρήση της ιστορίας», ο Ηλιού σημείωνε ότι τα κείμενα αυτά «αποτελούν μικρό μέρος της πολεμικής, που θα εκδοθεί, σύντομα ελπίζω, σε τόμο».

Πολλά χρόνια αργότερα, το 2003, ο Ηλιού θα πρόσθετε ένα υστερόγραφο σχετικά με την ιδεολογική χρήση της ιστορίας ως επίμετρο στην επανέκδοση του βιβλίου του «Ιδεολογικές χρήσεις του κοραϊσμού στον 20ό αιώνα» (εκδ. Βιβλιόραμα, Αθήνα 2003). Τα κείμενα αυτά του Ηλιού περιλήφθηκαν στον τόμο «Φίλιππος Ηλιού: Ψηφίδες Ιστορίας και Πολιτικής του Εικοστού Αιώνα» που εκδόθηκε με τη φροντίδα της Αννας Ματθαίου, του Στρατή Μπουρνάζου και της Πόπης Πολέμη από τις εκδόσεις Πόλις το 2007. Και σ’ αυτόν τον τόμο παρατηρείται σε υποσημείωση ότι «η εξαγγελία του Ηλιού δεν πραγματοποιήθηκε».

Ο λόγος που δεν έγινε πράξη αυτή η επιθυμία οφείλεται βέβαια και στην αμηχανία όσων θα επιχειρούσαν μια παρόμοια έκδοση, μπροστά στη σφοδρότητα της πολεμικής μεταξύ Ζεύγου και Κορδάτου που ξεπερνούσε τα όρια του συνήθους επιστημονικού διαλόγου, γιατί αφορούσε γενικότερες ιδεολογικές συγκρούσεις στο εσωτερικό του μεσοπολεμικού εργατικού κινήματος. Τώρα πια, όμως, είναι απαραίτητο να προχωρήσουμε στην έκδοση αυτής της πολεμικής, εφόσον κι αυτή ανήκει πλέον στην ιστορία.

Τα άρθρα αυτά δημοσιεύτηκαν από τον Οκτώβριο του 1933 έως τον Ιανουάριο του 1934. Υπάρχουν, βέβαια, και άλλα σχόλια ή μεγαλύτερα κείμενα –κυρίως από τον Ζεύγο, δημοσιευμένα στην «Κομμουνιστική Επιθεώρηση» αλλά και στους «Νέους Πρωτοπόρους»– αλλά αυτά δεν στόχευαν μόνο τον Κορδάτο, αλλά συνολικά τον κύκλο της «Νέας Επιθεώρησης», δηλαδή τον Αντρέα Ζεβγά (Αιμίλιο Χουρμούζιο), τον Θεοφύλακτο Παπακωνσταντίνου κ.ά.

Σε επίμετρο παραθέτουμε τα δύο σημαντικά κείμενα του Φίλιππου Ηλιού, σχετικά με την πολεμική Ζεύγου-Κορδάτου. Η δημοσίευση των κειμένων αυτών γίνεται με την ευγενική άδεια της Μαρίας Ηλιού.

Ο Ηλιού επιχειρεί να εντάξει την πολεμική αυτή στη μαρξιστική παράδοση και τις δυσκολίες της μαρξιστικής ανάγνωσης της ιστορίας: «Ο Μαρξ, στον καιρό του, επισήμανε την πολλαπλή λειτουργία και χρήση της ιστορίας και με όλο του το έργο προσπάθησε και επέτυχε να απομυθοποιήσει τις κοινωνικές λειτουργίες για να αναδείξει τους αντικειμενικούς παράγοντες που παρεμβαίνουν στις ιστορικές διαδικασίες. Αυτό δεν εμπόδισε πολλούς μαρξιστές και, πάντως, τους φυσικούς φορείς της μαρξιστικής θεωρίας, τα κομμουνιστικά κόμματα, να προσφύγουν στην ιδεολογική χρήση της ιστορίας. Σ’ αυτό συντέλεσε, βέβαια, και η οξύτητα των κοινωνικών αγώνων, που οδηγούσε, αυτόματα σχεδόν, στο μηδενισμό της ιστορικής παράδοσης του αντιπάλου. Αλλά τα σχετικά φαινόμενα πολλαπλασιάστηκαν από την εποχή, κυρίως, που εναλλασσόμενες ιστορικές ερμηνείες ήρθαν, στο πρώτο σοσιαλιστικό κράτος του κόσμου, να υπηρετήσουν βραχυπρόθεσμες πολιτικές σκοπιμότητες».

Αυτό είναι κατά τον Ηλιού που συνέβη και στην περίπτωση της πολεμικής Ζεύγου-Κορδάτου, σχετικά με τον χαρακτήρα της Επανάστασης του 1821:

«Αν αφαιρέσει κανείς την οξύτητά της (που εξηγείται και από τους πολιτικούς λόγους και από την εμπλοκή της με τις διεθνιστικές επιλογές του ελληνικού κομμουνιστικού κινήματος: ο Κορδάτος θεωρήθηκε, εκείνη την εποχή, τροτσκιστής)· αν αφαιρέσει και το υβρεολόγιο (τα κείμενα του Κορδάτου και του Ζεύγου κάθε άλλο παρά αποτελούν εξαίρεση σε σύγκριση με τα κείμενα πολεμικής της εποχής, όσα προέρχονται από τον ελληνικό και τον διεθνή μαρξιστικό χώρο)· αν τα αφαιρέσει κανείς όλα αυτά και σταθεί μόνο στην ουσία της διαφωνίας, θα διαπιστώσει πως, ουσιαστικά, ο λόγος δεν είναι μόνο, και δεν είναι τόσο, για τον κοινωνικό χαρακτήρα της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, αλλά, κυρίως (όσο κι αν αυτό το θέμα δεν εμφανίζεται σε πρώτο επίπεδο), για το χαρακτήρα της κοινωνικής επανάστασης που οραματίζονται οι έλληνες κομμουνιστές στην τρίτη και στην τέταρτη δεκαετία του εικοστού αιώνα».

«Το σχήμα που προτείνει ο Κορδάτος δεν εκφράζει μόνο μια, σχετικά αδέξια, προσπάθεια εφαρμογής της μαρξιστικής θεωρίας στη νεοελληνική ιστορία. Εκφράζει, παράλληλα, και τη στρατηγική σύλληψη των ελλήνων κομμουνιστών της εποχής για τον σοσιαλιστικό χαρακτήρα που θα έχει, “νομοτελειακά”, η κοινωνική επανάσταση στην Ελλάδα, τον εικοστό αιώνα. Ομως, παρά τις σχηματοποιήσεις και τις απλουστεύσεις που περιέχει (και που, μερικές φορές, φτάνουν στα όρια της παρανόησης των πηγών ή, ακόμα, και του βιασμού των γεγονότων για ν’ ανταποκριθούν σ’ ένα προκατασκευασμένο σχήμα)· και παρά τη συστηματική αδιαφορία για μερικούς στοιχειώδεις όρους της τεχνικής της ιστορικής έρευνας, το έργο του Γιάνη Κορδάτου -και ιδιαίτερα το έργο της πρώτης συγγραφικής του περιόδου- σημαδεύει την ιστορία της νεοελληνικής σκέψης, της μαρξιστικής και της υπόλοιπης. [...]

Το έργο του Κορδάτου ανανεώνει, επαναστατικά, την ελληνική ιστοριογραφία, ενώ, παράλληλα, παρέχει στο ελληνικό εργατικό κίνημα μια πρώτη σύνθεση, που του επιτρέπει να διαφοριστεί και να αυτονομηθεί από την ενοποιητική και αφομοιωτική ιδεολογία που απορρέει από την παπαρρηγοπούλεια ιστορική σύνθεση, την οποία αναπαράγουν και επιβάλλουν οι ιδεολογικοί μηχανισμοί των ελληνικών κυρίαρχων τάξεων».

ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Η ελληνοτουρκική διένεξη στη θάλασσα
Αύριο Σάββατο η «Εφ.Συν.» κυκλοφορεί με μια σημαντική προσφορά, το βιβλίο του καθηγητή Σπύρου Λαπατσιώρα «Διεκδικήσεις του ελληνικού και του τουρκικού κράτους στο Αιγαίο και τη Μεσόγειο».
Η ελληνοτουρκική διένεξη στη θάλασσα
ΠΟΛΙΤΙΚΗ
«Γνωριμία με τον Γκορμπατσώφ»
Στο φύλλο της «Εφ.Συν.» του Σαββατοκύριακου, οι αναγνώστες μας θα έχουν την ευκαιρία να αποκτήσουν την ταινία των Βέρνερ Χέρτζογκ και Αντρέ Σίνγκερ «Γνωριμία με τον Γκορμπατσώφ» («Meeting Gorbachev», παραγωγής...
«Γνωριμία με τον Γκορμπατσώφ»
ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΥΠΟΘΕΣΗ
Να ’τανε το (Δίκτυο) ’21
Mε την πρόσφατη δήλωσή του για την ίδρυση αστυνομικών τμημάτων στα πανεπιστήμια την περίοδο της δικτατορίας, ο κ. Συρίγος μού θύμισε το γνωστό ανέκδοτο με τον γελωτοποιό του Λουδοβίκου, από τον οποίο ο...
Να ’τανε το (Δίκτυο) ’21
ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Ο Δεκέμβρης και η ανολοκλήρωτη Επανάσταση του ’21
Μαζί με το αυριανό φύλλο του Σαββατοκύριακου η μελέτη του Γιάννη Ζέβγου «Η Λαϊκή Αντίσταση του Δεκέμβρη και το Νεοελληνικό Πρόβλημα». Γράφτηκε αμέσως μετά τη Βάρκιζα, όταν ο ΕΛΑΣ έχει διαλυθεί κι έχει αρχίσει...
Ο Δεκέμβρης και η ανολοκλήρωτη Επανάσταση του ’21
ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Εμείς τα λέγαμε!
Τα βήματα της κυβέρνησης ήταν στη λάθος κατεύθυνση, αλλά η αλαζονική της διάθεση δεν την άφηνε να δει λίγο παραπέρα. Τα δεδομένα είναι εδώ και δεν μπορεί ο κ. Μητσοτάκης να μας κάνει να τα ξεχάσουμε, όσες...
Εμείς τα λέγαμε!
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
Το μυστικό της γένεσης του καπιταλισμού
Με αφορμή την έκδοση του νέου βιβλίου του «Βενετία: Μια συνάντηση που στέριωσε απρόβλεπτα. Πραγματεία για τον καπιταλισμό και τη διαδικασία γένεσής του» ο καθηγητής Γιάννης Μηλιός εξηγεί τη σημασία που έχει η...
Το μυστικό της γένεσης του καπιταλισμού

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας