Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το «κρυμμένο» Ολοκαύτωμα

Βρετανοί στρατιώτες με κρατούμενες στο στρατόπεδο Μπέργκεν-Μπέλσεν. Μάιος 1945

Το «κρυμμένο» Ολοκαύτωμα

  • A-
  • A+

Μεθαύριο Σάββατο (7/12) η «Εφ.Συν.» μοιράζει με την έκδοση των 3,90 ευρώ μια σημαντική ταινία. Πρόκειται για το βραβευμένο ντοκιμαντέρ του Αντρέ Σίνγκερ «Θα πέσει η νύχτα» («Night will fall», 2014), στο οποίο περιγράφεται ο τρόπος που αποτυπώθηκαν στον κινηματογραφικό φακό οι πρώτες εικόνες που αντίκρισαν στα ναζιστικά στρατόπεδα εξόντωσης το 1945 οι συμμαχικές στρατιωτικές δυνάμεις που προέλαυναν στη Γερμανία.

Η ταινία περιγράφει και τους λόγους για τους οποίους αυτό το εξαιρετικής ιστορικής σημασίας υλικό είχε παραμείνει επί επτά δεκαετίες κλειδαμπαρωμένο στα αρχεία του Αυτοκρατορικού Πολεμικού Μουσείου της Βρετανίας, για να προβληθεί πρώτη φορά τον Ιανουάριο του 2015.

Το αρχικό μοντάζ του υλικού είχε ανατεθεί το 1945 στον Αλφρεντ Χίτσκοκ. Σκοπός ήταν να χρησιμοποιηθεί τότε το ντοκιμαντέρ για την «αναδιαπαιδαγώγηση» του γερμανικού πληθυσμού, σε μια περίοδο που η κυρίαρχη αντίδραση των κατοίκων της ηττημένης Γερμανίας ήταν ότι «δεν γνώριζαν». Ο Χίτσκοκ σχεδίασε το μοντάζ, αλλά η ταινία ουδέποτε ολοκληρώθηκε.

Το DVD που δίνει η «Εφ.Συν.» το Σάββατο (7/12)

Οι πολιτικές προτεραιότητες της περιόδου δεν ευνοούσαν την ανάδειξη του ναζιστικού εγκλήματος σε όλη του την έκταση. Μια ημιτελής παραλλαγή του ντοκιμαντέρ παίχτηκε το 1984 στο Κινηματογραφικό Φεστιβάλ του Βερολίνου και μπορεί κανείς να την αναζητήσει στο Διαδίκτυο με τον τίτλο «Memory of the camps». Η ποιότητα ήταν πολύ κακή και έλειπε μία από τις έξι αρχικές μπομπίνες του υλικού.

Στην πραγματικότητα υπήρξε άνωθεν απόφαση για τη μη ολοκλήρωση της ταινίας. Στη θέση της, η αμερικανική πλευρά αξιοποίησε ορισμένες λήψεις για το μικρό ντοκιμαντέρ που ανατέθηκε στον Μπίλι Γουάιλντερ και είχε αρχικά στόχο να προβληθεί στο γερμανικό κοινό, γι’ αυτό και η πρώτη του εκδοχή ήταν στα γερμανικά («Die Todesmühle») και ακολούθησε η αγγλόγλωσση («The Deathmills») που προβλήθηκε τον Ιανουάριο του 1946 και είναι σήμερα προσβάσιμη στο archive.org.

Τελικά μόλις το 2014 ολοκληρώθηκε η ανασύσταση του ντοκιμαντέρ από τα εργαστήρια του Αυτοκρατορικού Πολεμικού Μουσείου, όπως το είχε σχεδιάσει ο Χίτσκοκ. Αλλά ακόμα και τα τελευταία χρόνια η προβολή του προγραμματίζεται με το σταγονόμετρο. Για την ακρίβεια, μόλις στις 17 Απριλίου 2017 δόθηκε προς διάθεση στο εμπόριο η ταινία, όπως έχει αποκατασταθεί και με τίτλο «German Concentration Camps Factual Survey», συνοδευόμενη από πρόλογο και επίλογο. Το ντοκιμαντέρ του Σίνγκερ περιλαμβάνει τις σημαντικότερες σκηνές του υλικού αυτού.

Στις 27 Ιανουαρίου 2015, μέρα που έχει οριστεί από τον ΟΗΕ ως Ημέρα Μνήμης του Ολοκαυτώματος, πολλοί τηλεοπτικοί σταθμοί σε όλη την Ευρώπη αναμετέδωσαν συντονισμένα το ντοκιμαντέρ αυτό. Κανένα ελληνικό κανάλι δεν βρισκόταν ανάμεσά τους και φυσικά το ελληνικό τηλεοπτικό κοινό δεν πληροφορήθηκε καν την ύπαρξη του ντοκιμαντέρ. Ηταν η περίοδος της κλειστής ΕΡΤ και βέβαια η ιδιωτική τηλεόραση δεν προθυμοποιήθηκε. Η προβολή έγινε δυνατή πολλούς μήνες αργότερα, από την ανοιχτή πλέον ΕΡΤ.

Το πλήρες ντοκιμαντέρ προβάλλεται πολύ σπάνια και σε κλειστές αίθουσες. Οι σκηνές που περιέχει είναι τόσο αφόρητες που θεωρείται ακατάλληλο για τηλεοπτική προβολή, ενώ ακόμα και στο πλαίσιο προβολών για «ειδικούς» δεν έλειψαν οι αντιδράσεις. Αλλά το γεγονός ότι επί 70 χρόνια βρισκόταν κρυμμένο στις αποθήκες του Αυτοκρατορικού Μουσείου αποτελεί την καλύτερη απάντηση σε όσους αμφισβητούν το Ολοκαύτωμα ή θέλουν να σχετικοποιήσουν το μέγεθος του ναζιστικού εγκλήματος.

Το βασικό επιχείρημα των αναθεωρητών ιστορικών είναι ότι οι Σύμμαχοι (κυρίως οι Αμερικανοί) και εν συνεχεία οι εβραϊκές οργανώσεις της διασποράς ή το κράτος του Ισραήλ μεγέθυναν ένα υπαρκτό έγκλημα, προκειμένου να αντλήσουν πολιτικά και οικονομικά οφέλη απ’ αυτό. Αλλά εδώ διαπιστώνουμε ότι συνέβη -και εξακολουθεί να συμβαίνει- το εντελώς αντίθετο.

Κινηματογραφιστής του στρατού των ΗΠΑ αποτυπώνει τις πρώτες σκηνές από τα στρατόπεδα του θανάτου

Το «κρυμμένο» ντοκιμαντέρ του Χίτσκοκ είναι εδώ να μας θυμίζει ότι η πρώτη αντίδραση των Συμμάχων ήταν να σκεπάσουν το μέγεθος του εγκλήματος, όσο διαφαινόταν ότι η (Δυτική) Γερμανία θα μεταβαλλόταν σε πυλώνα του μεταπολεμικού δυτικού συνασπισμού. Ασφαλώς υπάρχουν και άλλα σημαντικά ντοκιμαντέρ για το Ολοκαύτωμα. Ορισμένα είναι συγκλονιστικά. Αλλά το ντοκιμαντέρ του Χίτσκοκ έχει την ιδιαιτερότητα να αποτελείται από εκείνες τις πρώτες σκηνές της απελευθέρωσης και γυρίστηκε από ανθρώπους (κινηματογραφιστές αλλά και στρατιώτες) οι οποίοι δεν γνώριζαν καν τι συνέβαινε στα στρατόπεδα. Η άμεση αυτή ματιά το καθιστά μοναδικό τεκμήριο.

Ειδικά στην Ελλάδα, χάρη στην γκροτέσκο ανάδυση του νεοναζισμού στον πυρήνα του πολιτικού συστήματος δεν μπορεί κανείς σήμερα να επικαλεστεί άγνοια και να εισηγηθεί εφησυχασμό. Αλλά θα ήμασταν αφελείς αν περιορίζαμε στην εγκληματική συμμορία που βρίσκεται υπό δικαστική διερεύνηση την επικαιρότητα της μνήμης του Ολοκαυτώματος. Δεν είναι η Χρυσή Αυγή εκείνη που έφερε τον ρατσισμό, τον αντισημιτισμό και την άρνηση του Ολοκαυτώματος στον δημόσιο λόγο. Συνέβη δυστυχώς το αντίστροφο.

Η εδραίωση επί δεκαετίες στα μέσα ενημέρωσης και στην καθημερινή πολιτική αντιπαράθεση μιας ρητορικής που αντλεί επιχειρήματα από την αντιεβραϊκή συνωμοσιολογία και δεν διστάζει να επικαλείται ακόμα και το πιο άθλιο αντισημιτικό πλαστογράφημα, τα «Πρωτόκολλα των Σοφών της Σιών», ήταν εκείνη που άνοιξε τον δρόμο για τους γνήσιους επίδοξους συνεχιστές του εθνικοσοσιαλισμού.

Η μνήμη του Ολοκαυτώματος είναι το σημαντικότερο σύγχρονο αντίδοτο στον ρατσισμό και τον αντισημιτισμό. Γιατί το Ολοκαύτωμα δεν είναι μόνο μία από τις σκληρότερες στιγμές του ανθρώπινου γένους, αλλά η πιο ακραία έκφραση της φρίκης που συνόδευσε τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, η σχεδιασμένη βιομηχανικά παραγωγή της μαζικής εξόντωσης. Ακόμα και σήμερα, δεν έχουμε πάψει να αναζητούμε τρόπους να προσεγγίσουμε αυτή τη φρίκη, ακόμα και λέξεις για να την περιγράψουμε, εξαιτίας ακριβώς της εγγενούς δυσκολίας να δεχτούμε ως αληθινό εκείνο που συνέβη, με τον τρόπο και στην έκταση που συνέβη.

ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Ο εντελώς «άγνωστος» στρατιώτης Κωνσταντίνος Κουκίδης
Επανέφερε χθες ο Μανώλης Δρεττάκης τον μύθο του αδικαίωτου ήρωα Κωνσταντίνου Κουκίδη, φρουρού στην Ακρόπολη, ο οποίος υποτίθεται ότι τη μέρα που μπήκαν οι Γερμανοί κατακτητές στην Αθήνα, τυλίχτηκε με την...
Ο εντελώς «άγνωστος» στρατιώτης Κωνσταντίνος Κουκίδης
MEDIA
Ντοκιμαντέρ για τη σφαγή στο Κομμένο Άρτας από τους ναζί το 1943
Με αφορμή τη συμπλήρωση 76 χρόνων από το ολοκαύτωμα στο Κομμένο Άρτας στις 16 Αυγούστου 1943, όπου 317 κάτοικοι βρήκαν φρικτό θάνατο από τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής, το Αρχείο της ΕΡΤ ψηφιοποίησε και...
Ντοκιμαντέρ για τη σφαγή στο Κομμένο Άρτας από τους ναζί το 1943
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η Αθήνα της Αντίστασης στη μεγάλη οθόνη
Από τα συσσίτια της Εθνικής Αλληλεγγύης, τα χωνιά και τα συνθήματα των ΕΠΟΝιτών στις γειτονιές της Αθήνας, στα φρουραρχεία και τις μάχες του ΕΛΑΣ... Το ντοκιμαντέρ «Oι Παρτιζάνοι των Αθηνών» γίνεται έναυσμα να...
Η Αθήνα της Αντίστασης στη μεγάλη οθόνη
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Η Νυρεμβέργη ήταν μια πολιτισμένη προσέγγιση στις ναζιστικές θηριωδίες»
Τη σημασία της ιστορικής μνήμης σήμερα για τα ναζιστικά εγκλήματα επισημαίνει μιλώντας στην «Εφ.Συν», o καθηγητής Νομικής στο Πανεπιστήμιο του Γουόργουικ Αντριου Γουίλιαμς και εξηγεί τα προβλήματα ενώπιον των...
«Η Νυρεμβέργη ήταν μια πολιτισμένη προσέγγιση στις ναζιστικές θηριωδίες»
ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Είστε ναζί, και φαίνεστε!
Οι χρυσαυγίτες απαρνιούνται τώρα την ιδεολογία τους για να γλιτώσουν, η εμμονή τους όμως στον ναζισμό δεν μπορεί κρυφτεί. Γνωρίζουν ότι ο χαρακτήρας της οργάνωσης αποτελεί, σύμφωνα με το παραπεμπτικό βούλευμα,...
Είστε ναζί, και φαίνεστε!
ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΑ
Επέτειος
Στην τσέπη του παντελονιού/ τσαλακώνουμε τα λάβαρα./ Με μεγάλη ικανοποίηση/ ακούμε να κομματιάζονται/ οι σημαίες στο σκούρο τού/ υφάσματος
Επέτειος

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας