Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Μικαέλ Λεβί: Το μέλλον είναι στοίχημα
facebook / Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς

Μικαέλ Λεβί: Το μέλλον είναι στοίχημα

  • A-
  • A+

Το ιστορικό δίλημμα «Σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα» που έθεσε η Ρόζα Λούξεμπουργκ, με έμφαση στο διαζευκτικό «ή», ήταν το αντικείμενο της δωδέκατης ετήσιας διάλεξης του Ινστιτούτου Νίκος Πουλαντζάς, με ομιλητή τον Γαλλοβραζιλιάνο κοινωνιολόγο και φιλόσοφο, Μικαέλ Λεβί, στο Ινστιτούτο Γκαίτε και θέμα «Το μέλλον ως ανοιχτό ερώτημα στην Ρόζα Λούξεμπουργκ: Σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα, διεθνισμός ή εθνικισμός». 

Ο σημαντικός στοχαστής τόνισε ότι η επιλογή του για το θέμα καθορίστηκε από τρεις λόγους: ότι σε λίγες εβδομάδες συμπληρώνονται τα εκατό χρόνια από τη δολοφονία της μεγάλης επαναστάτριας, δεύτερον ότι με τον Νίκο Πουλαντζά τον συνέδεε το κοινό ενδιαφέρον για τη Ρόζα και, τέλος, ότι η Λούξεμπουργκ του άνοιξε ένα προσωπικό δρόμο, όταν σε ηλικία δεκαέξι ετών ανακάλυψε τα «Γράμματα από τη φυλακή», κάτι που για τον ίδιο ήταν μια «βαθιά φώτιση» (Μπένγιαμιν). 

Ο ομιλητής τοποθέτησε το κλασικό ερώτημα «σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα» εντός του ιστορικού του πλαισίου και κυρίως στο σταδιακό «σπάσιμο» της Ρόζας από τις απόψεις του Κάουτσκι και στη συνέχεια στην αντιπαράθεση μαζί του για το θέμα του «αναπόφευκτου» του σοσιαλισμού, άποψη που κατέρρευσε θεαματικά με το ξέσπασμα του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου το 1914. Μέχρι τότε και η ίδια θεωρούσε ότι καθήκον των επαναστατών ήταν απλώς να «επιταχύνουν» το ιστορικό προτσές και να επιφέρουν πιο σύντομα τη σοσιαλιστική επανάσταση. 

facebook / Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς

Το 1915, όντας στη φυλακή για την αντίθεσή της στον πόλεμο, γράφει την «Κρίση της σοσιαλδημοκρατίας», έργο στο οποίο διατυπώνει για πρώτη φορά το δίλημμα «σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα», το οποίο αποδίδει λανθασμένα στον Ένγκελς. Ωστόσο, αυτό αποτελεί ένα σημείο καμπής, καθώς στο συγκεκριμένο έργο δεν υπάρχει μόνο ένας δρόμος, αυτός της αναπόφευκτης κατάρρευσης του καπιταλισμού υπό το βάρος των αντιφάσεών του, αλλά μπαίνει και το στοιχείο της ενδεχομενικότητας, αφού το μέλλον πλέον γίνεται αντιληπτό ως κάτι ανοιχτό στην πολιτική και κοινωνική δράση των καταπιεσμένων. Δηλαδή το μέλλον δεν είναι κάτι που μπορεί να προβλεφθεί, ούτε είναι κάτι προκαθορισμένο, αλλά ο σοσιαλισμός είναι κάτι που εν δυνάμει απορρέει από τις αντιφάσεις της αντικειμενικής πραγματικότητας. 

Σε αντίθεση με τον Κάουτσκι, ο οποίος δεν έβλεπε τον λόγο επαναστατικής δράσης, αφού το πέρασμα στον σοσιαλισμό ήταν κάτι τελεολογικά καθορισμένο, η Ρόζα αντιλαμβάνεται ότι για να υλοποιηθεί η αντικειμενική δυνατότητα χρειάζεται ο υποκειμενικός παράγοντας: η ταξική συνείδηση. Όχι για να «επιταχύνει» μια προκαθορισμένη εξέλιξη, αλλά για να της δώσει συγκεκριμένη κατεύθυνση. 

Παράλληλα, ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος δείχνει ότι η «βαρβαρότητα» διεξάγεται εν ονόματι του έθνους, επομένως η Λούξεμπουργκ ασκεί σφοδρή κριτική στην σοσιαλδημοκρατία και εξηγεί ότι «η πατρίδα του προλεταριάτου είναι ο διεθνισμός». Υποστηρίζει παράλληλα ότι άμεσο καθήκον είναι η απελευθέρωση του προλεταριάτου από την εθνικιστική ιδεολογία. Γι' αυτήν ο εθνικισμός είναι αυτός που βάζει το έθνος πάνω από τα υπόλοιπα: Uber Alles, «Πρώτα η Αμερική» κλπ. 

facebook / Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς

Ο Λεβί τόνισε ότι η επικαιρότητα αυτής της συζήτησης για το σήμερα είναι προφανής, όπως και η αναγκαιότητα για διεθνισμό σε μια εποχή που η παγκοσμιοποίηση αυξάνει δραματικά τις ανισότητες και επιβάλλει σε όλο τον πλανήτη τον νεοφιλελευθερισμό και την ταξική καταπίεση. Παράλληλα, και σαν αντίδραση, υπάρχει θεαματική άνοδος ξενοφοβικών, ρατσιστικών και ακροδεξιών ή μισοφασιστικών κινημάτων και κυβερνήσεων σε όλο τον πλανήτη, οι οποίες χρησιμοποιούν σαν αποδιοπομπαίο τράγο τους μετανάστες ή τις κάθε είδους μειονότητες. Άρα ο κίνδυνος επιστροφής στη βαρβαρότητα (όχι με την πρωτόγονη μορφή, αλλά με τα μέσα ενός νέου φονικού πολέμου) είναι μια πραγματικότητα. 

Τέλος, μίλησε για την απειλή που πρεσβεύει η κλιματική αλλαγή, η οποία απαιτεί μια παγκόσμια απάντηση: μια οικολογική μετάβαση σε αντίθεση με την ολιγαρχία των ορυκτών καυσίμων, η οποία καθορίζει την παγκόσμια οικονομία. Όπως είπε, η άρνηση να ληφθούν τα επείγοντα μέτρα που απαιτούνται οφείλεται στην απροθυμία της κυρίαρχης τάξης να αντιμετωπίσει το πρόβλημα στο όνομα του «εθνικού συμφέροντος» και της «ανταγωνιστικότητας». 

«Φυσικά η Ρόζα δεν έχει όλες τις απαντήσεις, αλλά η σκέψη και το προσωπικό της παράδειγμα, η ζωή και ο θάνατός της, αποτελούν μια ισχυρή έμπνευση για όλους μας», κατέληξε ο Γάλλος στοχαστής. 

ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Ενας συνεπής και μαχητικός στοχαστής
Την τελευταία του πνοή άφησε στο Παρίσι, την Κυριακή το απόγευμα, ο σημαντικός μαρξιστής οικονομολόγος και ακτιβιστής Σαμίρ Αμίν, έπειτα από μάχη με τον καρκίνο. Υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους...
Ενας συνεπής και μαχητικός στοχαστής
ΤΑΣΟΣ ΤΣΑΚΙΡΟΓΛΟΥ
Το ζώο που διαλέγει
«Είμαστε το επιλέγον ζώο και καμιά ποσότητα πίεσης, όσο εξαναγκαστική, σκληρή και άκαμπτη κι αν είναι, δεν έχει καταφέρει ποτέ να καταπιέσει εντελώς τις επιλογές μας και συνεπώς να καθορίσει ξεκάθαρα και...
Το ζώο που διαλέγει
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Το “δυτικό” βρίσκεται στο τέλος του, ένα τέλος παγκόσμιο»
Ο Ζαν-Λικ Νανσί ιχνηλατεί τις αλλαγές σε παγκόσμιο επίπεδο και συγκρίνει τη σημερινή περίοδο με το τέλος της Ρώμης ή τις απαρχές του καπιταλισμού, διαπιστώνοντας μιλώντας στην «Εφ.Συν» ότι «Κάτι άλλο θα...
«Το “δυτικό” βρίσκεται στο τέλος του, ένα τέλος παγκόσμιο»
ΙΔΕΕΣ - ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ
Αλήθεια και πολιτική
Ο τρόπος με τον οποίο χαλκευμένες ή εντελώς ψευδείς ειδήσεις διαδίδονται στο διαδίκτυο, επηρεάζοντας πολλούς ανθρώπους, προκαλεί σοβαρές ανησυχίες για την υγεία της δημοκρατίας. Η Ιταλίδα φιλόσοφος Φράνκα ντ’...
Αλήθεια και πολιτική
ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Πολίτες κομμένοι και ραμμένοι στα μέτρα τους
​Η εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ στις ΗΠΑ και η ψήφος υπέρ του Brexit θεωρήθηκαν οι δύο μεγαλύτερες πολιτικές εκπλήξεις των τελευταίων χρόνων ● Η καταναλωτική και πολιτική χειραγώγηση των ανθρώπων από τα διεθνή...
Πολίτες κομμένοι και ραμμένοι στα μέτρα τους
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ
«Σκοπός ζωής για τον Σόιμπλε οι τιμωρητικοί κανόνες για τους Ελληνες»
Κλάους Όφε: «Τα πολιτικά κόμματα της Γερμανίας απέτυχαν να εξηγήσουν στους ψηφοφόρους αυτό το απλό γεγονός: ότι δηλαδή η συνέχιση της λιτότητας στην Ελλάδα θα επιδεινώσει την κρίση και θα την κάνει μόνιμη. Και...
«Σκοπός ζωής για τον Σόιμπλε οι τιμωρητικοί κανόνες για τους Ελληνες»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας