Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ανοιχτές άδειες: η συνεργατική οικονομία στο διαδίκτυο
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ανοιχτές άδειες: η συνεργατική οικονομία στο διαδίκτυο

  • A-
  • A+

Ενα εξαιρετικά χρήσιμο, αν και άγνωστο στους περισσότερους, εργαλείο για την ανάπτυξη της συνεργατικής οικονομίας είναι οι λεγόμενες «ανοιχτές άδειες».

H αδειοδότηση αφορά τους όρους υπό τους οποίους διανέμεται ένα προϊόν. Αποτελεί, δηλαδή, έναν νομικό μηχανισμό μέσω του οποίου ο δημιουργός-παραγωγός μπορεί να καθορίσει τους περιορισμούς που επιθυμεί να επιβάλει στους τελικούς χρήστες των προϊόντων του.

Η κατεξοχήν κλειστή άδεια, το γνωστό σε όλους μας copyright, επιτελεί αυτήν ακριβώς τη λειτουργία, καθιστώντας παράνομη την (δίχως άδεια) αναπαραγωγή και αναδιανομή οποιουδήποτε προϊόντος διανέμεται υπό τους όρους του.

Σε αντιδιαστολή με το copyright που, όπως είπαμε, χρησιμοποιείται για να επιβάλλει περιορισμούς στους χρήστες ενός προϊόντος, λειτουργούν οι ανοιχτές άδειες, που επιτρέπουν στον δημιουργό να παραχωρήσει στους τελικούς χρήστες των προϊόντων του την ελευθερία να τα τροποποιήσουν, να τα αναπαραγάγουν και να τα αναδιανείμουν.

Παρότι αρκετοί τις αγνοούν ακόμη και σήμερα, οι ανοιχτές άδειες δεν αποτελούν καινούργια ιδέα.

Οι άδειες αυτές χρησιμοποιούνται ευρύτατα στον χώρο της τεχνολογίας εδώ και τρεις δεκαετίες, υποστηρίζοντας τη συνεχιζόμενη ανάπτυξη πληθώρας τεχνολογικών προϊόντων, όπως το λειτουργικό σύστημα Λίνουξ (που «τρέχει» σε περισσότερες συσκευές από οποιοδήποτε άλλο λειτουργικό σύστημα σήμερα), o κυρίαρχος διακομιστής για ιστοσελίδες στο Ιντερνετ (web server) Apache, το πρωτόκολλο διαμοιρασμού αρχείων (peer-to-peer) bitTorrent, ο τρισδιάστατος εκτυπωτής RepRap, o υπολογιστής (μεγέθους κινητού τηλεφώνου) RasberryPi, ο φορητός υπολογιστής One Laptop Per Child (OLPC), η μητρική πλακέτα-μικροελεγκτής Arduino7 και το αυτοκίνητο Wikispeed.

Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι η χρήση ανοιχτών αδειών περιορίζεται αποκλειστικά σε χάι-τεκ προϊόντα και τεχνολογίες αιχμής.

Το αντίθετο μάλιστα: εξίσου συχνά η χρήση τους περιλαμβάνει πολύ πιο συνηθισμένα προϊόντα, όπως τα γεωργικά μηχανήματα που φτιάχνει το Open Source Ecology στις ΗΠΑ, ο Ολοκληρωμένος Συνεταιρισμός της Καταλονίας ή ο συνεταιρισμός L’Atelier Paysan στη Γαλλία με γνώμονα τις ιδιαίτερες ανάγκες των μικρών παραγωγών του τόπου τους.

Το μεγάλο πλεονέκτημα των ανοιχτών αδειών είναι ότι προάγουν τη συνεργασία, καθιστώντας έτσι εφικτή την αποκεντρωμένη ανάπτυξη και εξέλιξη ενός προϊόντος.

Οποιοσδήποτε μπορεί νόμιμα να «κατεβάσει» μέσω του Ιντερνετ τα σχέδια του αυτοκινήτου Wikispeed, του τρισδιάστατου εκτυπωτή RepRap ή των αγροτικών μηχανημάτων του Open Source Ecology, να τα μελετήσει και να τα αναπαράξει τοπικά.

Συχνά, αποτέλεσμα αυτού είναι η περαιτέρω εξέλιξη ενός προϊόντος ή ακόμη και η ανάπτυξη νέων προϊόντων. Αυτός είναι πρωτίστως ο λόγος που τα συνεταιριστικά εγχειρήματα πρέπει να ασχοληθούν πιο σοβαρά με τις ανοιχτές άδειες. Γιατί να πρέπει το κάθε εγχείρημα να αναπτύσσει «από το μηδέν» τα δικά του εργαλεία;

Οι μικροί αγροτικοί συνεταιρισμοί στην Ελλάδα θα μπορούσαν κάλλιστα να χρησιμοποιήσουν τα σχέδια του Open Source Ecology ή του L’Atelier Paysan ως βάση για την ανάπτυξη των δικών τους γεωργικών μηχανημάτων, μειώνοντας έτσι δραστικά το κόστος κατασκευής τους.

Για να συλλάβουμε ωστόσο την πλήρη σημασία τους, πρέπει να καταλάβουμε ότι τα προϊόντα που διανέμονται υπό ανοιχτές άδειες δεν αποτελούν απλά «ανοιχτές» δεξαμενές πόρων, αλλά και κοινές δομές που ανταποκρίνονται στις κατ’ ανάγκη περιορισμένες (λόγω μεγέθους) παραγωγικές δυνατότητες των περισσότερων μικρών συνεταιριστικών επιχειρήσεων, επιτρέποντάς τους να επωφεληθούν από τις δυνατότητες που προσφέρει η συμμετοχή σε συνεργατικά δίκτυα ανάπτυξης προϊόντων.

Ενα εξίσου σημαντικό επιχείρημα υπέρ της χρήσης ανοιχτών αδειών αφορά τη μορφή της διανομής των προϊόντων που παράγουν τα συνεταιριστικά εγχειρήματα, δηλαδή τη μορφή της ιδιοκτησίας που τα προϊόντα τους αντιπροσωπεύουν.

Για να το πούμε απλά, πολλοί συνεργατιστές θεωρούν ότι τα προϊόντα που παράγουν και εμπορεύονται οι συνεταιρισμοί οφείλουν να αντανακλούν μια διαφορετική ιδιοκτησιακή λογική από αυτή που χαρακτηρίζει τα προϊόντα των ιεραρχικά δομημένων καπιταλιστικών επιχειρήσεων.

Σύμφωνα με αυτή τη θέση, οι συνεταιριστικές επιχειρήσεις δεν πρόκειται να μετεξελιχθούν σ’ ένα όχημα για την υπέρβαση της καπιταλιστικής οικονομίας, αν τα προϊόντα τους δεν διαφέρουν ως προς τον ιδιοκτησιακό τους χαρακτήρα από τα προϊόντα των ανταγωνιστών τους.

Για να επιτελέσουν δηλαδή αυτόν τον σκοπό, οι συνεταιρισμοί δεν πρέπει να είναι μονάχα ένα μέσο εκδημοκρατισμού του χώρου εργασίας και της διαχείρισης της παραγωγής, αλλά επιπλέον κι ένας φορέας εκδημοκρατισμού της πρόσβασης στα προϊόντα της παραγωγής.

Οι ανοιχτές άδειες παρέχουν ένα νομικό πλαίσιο μέσω του οποίου μπορεί να επιτευχθεί ο εκδημοκρατισμός αυτός, προσφέροντας έτσι στα συνεργατικά εγχειρήματα ένα πολύτιμο εργαλείο για την ανάδειξη του κοινωνικού και αλληλέγγυου χαρακτήρα της συνεταιριστικής παραγωγής και οικονομίας.

www.commonslab.gr

ΓΙΑ Κ.ΑΛ.Ο
Οι συνεταιρισμοί είναι πιο υγιείς από τις συμβατικές επιχειρήσεις
Η Ιζαμπελ Χόρχε είναι η υπεύθυνη για την εκπαίδευση και τους οικονομικούς πόρους συνεταιρισμών του οργανισμού URSCOP – περιφερειακό τμήμα της Γενικής Συνομοσπονδίας Συνεταιρισμών της Γαλλίας (CGSCOP). Στη...
Οι συνεταιρισμοί είναι πιο υγιείς από τις συμβατικές επιχειρήσεις
ΓΙΑ Κ.ΑΛ.Ο
Το Αλμα προς μια αλλιώτικη δημοσιογραφία
Είκοσι ΜΜΕ από διαφορετικές περιοχές της Ισπανίας, διαφορετικής θεματικής και μορφής (έντυπο, διαδίκτυο, βίντεο, ραδιόφωνο, φωτογραφία.) ενώνονται και συνεργάζονται καθένα με το δικό του τρόπο για να κάνουν...
Το Αλμα προς μια αλλιώτικη δημοσιογραφία
ΓΙΑ Κ.ΑΛ.Ο
Από τον «κομμουνισμό» του κεφαλαίου, στο «κεφάλαιο» για τα κοινά
Δύο προοδευτικά κοινωνικά κινήματα βρίσκονται αντιμέτωπα με δύο προκλήσεις. Από τη μία πλευρά, παρατηρούμε την ενδυνάμωση του συνεταιριστικού κινήματος, το οποίο, ωστόσο, υποφέρει από κάποιες δομικές...
Από τον «κομμουνισμό» του κεφαλαίου, στο «κεφάλαιο» για τα κοινά
ΓΙΑ Κ.ΑΛ.Ο
Η Κοινωνική Αλληλέγγυα Οικονομία δικτυώνεται πανελλαδικά
Οσο πληθαίνουν τα εγχειρήματα κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας στην Ελλάδα της κρίσης, άλλο τόσο γίνονται εμφανείς η απουσία επικοινωνίας και δικτύωσης μεταξύ τους όσο και η διαμόρφωση ενός διακριτού...
Η Κοινωνική Αλληλέγγυα Οικονομία δικτυώνεται πανελλαδικά
ΓΙΑ Κ.ΑΛ.Ο
Εναλλακτικός τουρισμός διαμέσου συνεταιρισμών
Εδώ και δύο χρόνια άρχισε να λειτουργεί το φιλόδοξο σχέδιο της Cooproute, της Ευρωπαϊκής Διαδρομής Συνεταιριστικής Κουλτούρας. Πρόκειται για πρόγραμμα γνωριμίας μιας περιοχής μέσα από συνεταιριστικά...
Εναλλακτικός τουρισμός διαμέσου συνεταιρισμών
ΓΙΑ Κ.ΑΛ.Ο
Κάθε αρχή... Για ΚΑΛΟ
Ο όρος Κοινωνική και Αλληλέγγυα Οικονομία (Κ.ΑΛ.Ο) έχει μπει για τα καλά στη ζωή μας. Στην Ελλάδα της κρίσης, της ανεργίας και της επισφάλειας, όλο και περισσότεροι άνθρωποι παίρνουν τη δουλειά και την τύχη...
Κάθε αρχή... Για ΚΑΛΟ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας