Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Χαμένη στο… επενδυτικό κενό η ανάπτυξη της οικονομίας
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Χαμένη στο… επενδυτικό κενό η ανάπτυξη της οικονομίας

  • A-
  • A+
Η Ελλάδα θα χρειαζόταν πρόσθετες επενδύσεις τουλάχιστον 7 δισ. ευρώ για τη διετία 2020-2021 ώστε να επιτευχθεί η –«εξαιρετικά μη ρεαλιστική»– κυβερνητική υπόσχεση για ανάπτυξη 4% ● Μια σημαντική αύξηση των επενδύσεων, με ετήσιο ρυθμό τουλάχιστον 15%-17%, και μια σημαντική ενίσχυση της ιδιωτικής κατανάλωσης που παραμένει ισχνή μπορεί να επισπεύσουν την αποκατάσταση του εισοδήματος και της απασχόλησης στα προ κρίσης επίπεδα.

Η ελληνική οικονομία θα παραμείνει σε αναπτυξιακή χρονιά φέτος και το 2021, αλλά με ρυθμούς που δεν πρόκειται να υπερβούν το 2% του ΑΕΠ, εφόσον η ιδιωτική κατανάλωση παραμένει αναιμική και, κυρίως, όσο δεν αυξάνονται σημαντικά οι επενδύσεις.

Η κυβερνητική φιλοδοξία για ετήσια ανάπτυξη 4% θα απαιτούσε αύξηση των συνολικών επενδύσεων τουλάχιστον κατά 15% φέτος και 17% του ΑΕΠ το 2021, πράγμα που με τα σημερινά δεδομένα κρίνεται «εξαιρετικά μη ρεαλιστικό». Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα της μελέτης του Levy Institute υπό τον τίτλο «Ελλάδα: Ζητούνται επενδυτές», της οποίας οι συγγραφείς (Δημήτρης Παπαδημητρίου, πρώην υπουργός Οικονομίας και πρόεδρος του ινστιτούτου, Μιχάλης Νικηφόρος και Gennaro Zezza) υπέβαλαν σε μελέτη τα πιο πρόσφατα στοιχεία για τις δυναμικές της ελληνικής οικονομίας.

Σημειώνεται ότι τα ευρήματα της μελέτης, που παρουσιάζει η «Εφ.Συν.», δεν είχαν «προλάβει» τις εκτιμήσεις για τις επιπτώσεις της επιδημίας COVID-19, πράγμα που σημαίνει ότι η επικαιροποίησή τους θα καταλήξει σε ακόμη δυσμενέστερες προβλέψεις για την ανάπτυξη.

Πολύ περισσότερο που το 2019, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, έκλεισε με ανάπτυξη 1,9%, έναντι πρόβλεψης για 2%, έπειτα από τη σημαντική επιβράδυνση που καταγράφηκε το τελευταίο τρίμηνο του έτους.

Οι βασικότερες επισημάνσεις της μελέτης τού Levy Institute συνοπτικά είναι οι εξής:

«Συστατικά» της ανάκαμψης: Το 2019 ήταν η τρίτη συνεχόμενη χρονιά ανάκαμψης (από 1,4% το 2017 έως 2% το 2019), ενώ το ποσοστό ανεργίας μειώθηκε στο 16,6%. Οι βελτιούμενες συνθήκες της ελληνικής οικονομίας αναγνωρίστηκαν από τις χρηματοπιστωτικές αγορές, όπως αποδεικνύεται από τη μεγάλη πτώση των επιτοκίων των ελληνικών ομολόγων. Κατά σειρά σημαντικότητας, οι καθαρές εξαγωγές, η δημόσια και ιδιωτική κατανάλωση και οι επενδύσεις συνέβαλαν στην αύξηση του ΑΕΠ. Η συνεισφορά των καθαρών εξαγωγών στην ανάπτυξη το τρίτο τρίμηνο του 2019 ήταν 1,08%, με κύριους παράγοντες φυσικά τον τουρισμό και τη ναυτιλία. Η δημόσια κατανάλωση συνεισέφερε 0,62% στην αύξηση του ΑΕΠ, η ιδιωτική κατανάλωση 0,14% και οι ακαθάριστες πάγιες επενδύσεις μόλις 0,11%. Η ανάπτυξη των επενδύσεων –έπειτα από μια δεκαετία «εξάντλησης» του πάγιου κεφαλαίου– παραμένει πολύ κάτω από τις προσδοκίες και αυτό θέτει σε αμφισβήτηση την ικανότητα της ελληνικής οικονομίας να πυροδοτήσει μια ισχυρή ανάκαμψη, ιδιαίτερα στα επίπεδα που υποσχέθηκε η νέα κυβέρνηση.

Οι εξαγωγές και ο τουρισμός:Κύριος μοχλός της ανάκαμψης μέχρι στιγμής ήταν οι εξαγωγές. Αυτή η ανάκαμψη, όμως, είναι όχι μόνον ασταθής αλλά και εξαιρετικά εύθραυστη, δεδομένης της αργής ανάπτυξης της παγκόσμιας οικονομίας και ιδιαίτερα των βασικών εμπορικών εταίρων της Ελλάδας (Γερμανία, Ιταλία, Γαλλία και Τουρκία). Η παγκόσμια επιβράδυνση δεν επηρεάζει μόνο τις εξαγωγές, αλλά μπορεί να επιδεινώσει τις γεωπολιτικές εντάσεις που επηρεάζουν την Ελλάδα και, συνεπώς, τον τουρισμό και τις μεταφορές, που είναι οι βασικές συνιστώσες των ελληνικών εξαγωγών.

Ιδιωτική κατανάλωση: Η αποκατάσταση της ιδιωτικής κατανάλωσης είναι απαραίτητη για την εξασφάλιση βιώσιμης επιτάχυνσης της ανάπτυξης. Η ιδιωτική κατανάλωση, όμως, το τρίτο τρίμηνο του 2019 επιβραδύνθηκε στο 0,2% (σε σύγκριση με τον μέσο όρο 1% στη διετία 2017-18), παρά την αύξηση της απασχόλησης, τη σχετική μείωση των φόρων, την αύξηση του κατώτατου μισθού και την αύξηση του πραγματικού διαθέσιμου εισοδήματος κατά 4,5% το πρώτο εξάμηνο του 2019. Ενας παράγοντας επιβράδυνσης της ιδιωτικής κατανάλωσης είναι οι υψηλές υποχρεώσεις αποπληρωμής του χρέους των ελληνικών νοικοκυριών. Από τον Νοέμβριο 2017 έως τον Νοέμβριο 2019 πραγματοποιήθηκαν 31.481 ηλεκτρονικές κατασχέσεις, πολύ περισσότερες προγραμματίζονται φέτος, με αποτέλεσμα περίπου 1,8 εκατομμύριο ιδιώτες οφειλέτες να ενταχθούν σε αυστηρά χρονοδιαγράμματα πληρωμών καθυστερημένων φόρων και δανείων. Πράγμα που δεν επιτρέπει σημαντική αύξηση της ιδιωτικής κατανάλωσης ούτε το 2020.

Οι επενδύσεις: Παρά το βελτιούμενο χρηματοπιστωτικό και επιχειρηματικό περιβάλλον και τις φοροελαφρύνσεις, οι ακαθάριστες πάγιες επενδύσεις μειώθηκαν από 14,2% του ΑΕΠ το 2017 σε 11,3% το 2019, τη στιγμή που στην ευρωζώνη υπάρχει αυξητική τάση (από 20,4% του ΑΕΠ το 2017 σε 22% το 2019). Καθώς, λοιπόν, οι εγχώριες ιδιωτικές επενδύσεις παραμένουν αδύναμες και οι δημόσιες επενδύσεις πολύ κάτω από τα επίπεδα του 2010, η προσοχή στρέφεται στην προσέλκυση άμεσων ξένων επενδύσεων (ΑΞΕ), οι οποίες αυξάνονται μεν, αλλά με τάση επιβράδυνσης από το 2017. Επιπλέον το αυξανόμενο μερίδιο ΑΞΕ που κατευθύνεται προς την αγορά ακινήτων, περιορίζει τη δυνατότητα να ενισχύσουν την παραγωγική βάση της οικονομίας.

Τα σενάρια

Η «Στρατηγική Ανάλυση» του Levy Institute για τις προοπτικές ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας συμπυκνώνεται στον Πίνακα, που περιλαμβάνει ένα σενάριο βάσης (Business–As–Usual ή BAU) και ένα «εναλλακτικό» που ενσωματώνει τις κυβερνητικές προσδοκίες για ανάπτυξη 4%.

Οπως επισημαίνουν οι συντάκτες της μελέτης, «το οικονομετρικό μοντέλο μας έχει οικοδομηθεί... για την αξιολόγηση της επίπτωσης των πολιτικών, λαμβάνοντας υπόψη τις κύριες οικονομικές μεταβλητές που χαρακτηρίζουν τις πραγματικές και χρηματοπιστωτικές αγορές».

Το μοντέλο του Levy βασίζεται στις δημοσιονομικές προβλέψεις της κυβέρνησης, τις εκτιμήσεις του ΔΝΤ για την εξωτερική ζήτηση και τις προβλέψεις ΔΝΤ, ΟΟΣΑ, Ε.Ε. για την εξέλιξη του ΑΕΠ.

Με βάση αυτές τις υποθέσεις η μελέτη επισημαίνει τα εξής:

◾ Η ελληνική οικονομία θα παραμείνει σε ένα «μετριοπαθές» αναπτυξιακό μονοπάτι, οδηγούμενη κυρίως από τις εξαγωγές. Κατά το βασικό σενάριο, το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών της Ελλάδας θα επιστρέψει σε θετικό έδαφος και η κυβέρνηση θα υπερβεί τον στόχο του πρωτογενούς πλεονάσματος του 2019, επομένως, η κυβέρνηση θα διαθέτει κάποιον δημοσιονομικό χώρο.

◾ Για την επίτευξη ανάπτυξης 4% το 2020 και το 2021, το μοντέλο του Levy Institute υποδεικνύει ότι, σε σχέση με το βασικό σενάριο, οι επενδύσεις θα πρέπει να αυξηθούν επιπλέον κατά 3 δισ. ευρώ το 2020 και κατά 4 δισ. ευρώ το 2021. Με δεδομένο ότι οι επενδύσεις παγίων τα τρία πρώτα τρίμηνα του 2019 δεν έχουν αυξηθεί σε σχέση με το 2018, ενώ οι συνολικές επενδύσεις τα τελευταία τέσσερα τρίμηνα ανέρχονται σε 20,4 δισ. ευρώ, οι επενδύσεις θα έπρεπε να αυξηθούν κατά 15% το 2020 και 17% το 2021. «Είναι πολύ απίθανο να υλοποιηθεί μια τέτοια ώθηση στην εμπιστοσύνη των επενδυτών, δεδομένων των σημερινών δυσμενών τάσεων στην ευρωζώνη και την αβεβαιότητα στη Μέση Ανατολή, τη Λιβύη και την Τουρκία», καταλήγει η μελέτη του Levy.

◾ Το συμπεράσματα της μελέτης συμπυκνώνονται στα εξής: Η ελληνική οικονομία συνεχίζει τη μεγέθυνσή της, αν και με μέτριο ρυθμό, και το 2020–2021, με καθοριστική τη συμβολή των εξαγωγών υπηρεσιών, κυρίως του τουρισμού και της ναυτιλίας. Ομως, η βελτίωση της επιχειρηματικής και καταναλωτικής εμπιστοσύνης, ο δείκτης αγορών των διαχειριστών (ΡΜΙ), η δραματική μείωση των επιτοκίων των ομολόγων και άλλοι θετικοί δείκτες δεν είχαν αξιοσημείωτη επίδραση στην ιδιωτική κατανάλωση και στις επενδύσεις, που είναι κρίσιμες για μια ισχυρή αύξηση του ΑΕΠ και σημαντική μείωση της ανεργίας.

Η ανάλυση του Levy δείχνει ότι ούτε η ιδιωτική κατανάλωση ούτε οι επενδύσεις θα βελτιωθούν σημαντικά το 2020-2021. Επομένως, η επαναφορά της κατάστασης του ελληνικού λαού στα προ κρίσης επίπεδα απασχόλησης και εισοδήματος, κατά το σενάριο βάσης, θα απαιτήσει πολλά χρόνια ακόμη.

Αντίθετα, επισημαίνει η μελέτη, οι προσομοιώσεις του εναλλακτικού σεναρίου προσφέρουν αποδείξεις ότι, πράγματι, μια σημαντική αύξηση των επενδύσεων θα προκαλέσει ισχυρή ανάπτυξη και θα αποκαταστήσει πολύ ταχύτερα την παραγωγή και την απασχόληση που χάθηκαν στη δεκαετία της κρίσης. Ωστόσο, το ύψος των επενδύσεων που απαιτούνται για την επίτευξη αύξησης 4% του ΑΕΠ, όπως η σημερινή κυβέρνηση διακήρυξε προεκλογικά, την καθιστά «εξαιρετικά μη ρεαλιστική και προορίζεται να χαρακτηριστεί ως ακόμη μία ανεκπλήρωτη πολιτική υπόσχεση».

Επενδύσεις και αποθέματα κεφαλαίου

Στο γράφημα καταγράφονται τα επίπεδα επενδύσεων σε σταθερές τιμές του 2010 και ως ποσοστό του ΑΕΠ. Με ορισμένες βραχύβιες «αναλαμπές» κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2017, οι επενδύσεις δεν ανέκαμψαν ποτέ, και παραμένουν πολύ μακριά από τα επίπεδα της κορυφαίας επίδοσης που επιτεύχθηκε πριν από την κρίση του 2009 και κυμαίνονταν γύρω στα 20-23 δισ. ευρώ.

Εξαγωγές υπηρεσιών

Παρά το γεγονός ότι η ανταγωνιστικότητα των τιμών έχει πάψει να βελτιώνεται, οι εξαγωγές υπηρεσιών αυξάνονται σταθερά από το 2014, και μάλιστα με ταχύτερο ρυθμό από το 2016. Κύρια πηγή αυτών των εξαγωγών, εκτός από τη ναυτιλία, είναι φυσικά ο τουρισμός, στον οποίο η Ελλάδα επωφελήθηκε από την αστάθεια σε χώρες όπως η Τουρκία και η Αίγυπτος, παραδοσιακοί ανταγωνιστές της ως τουριστικοί προορισμοί. Θα συνεχιστεί, όμως, αυτή η ευνοϊκή τάση, δεδομένης της αναταραχής στη Μέση Ανατολή και της κορύφωσης της έντασης με την Τουρκία, με τον αναπόφευκτο αντίκτυπο στις ροές μεταναστών και των προσφύγων;

Ενεργητικό και παθητικό νοικοκυριών

Στο γράφημα αποτυπώνεται η εξέλιξη των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεων των νοικοκυριών. Αντανακλά τις διακυμάνσεις των αγοραίων τιμών των περιουσιακών στοιχείων. Οπως φαίνεται στο διάγραμμα, κατά τη δεκαετία του 2000 στην Ελλάδα, όπως και άλλες χώρες, εντείνεται το φαινόμενο της χρηματιστικοποίησης, οδηγώντας σε αύξηση της αξίας τόσο των στοιχείων ενεργητικού όσο και των υποχρεώσεων στα χαρτοφυλάκια των νοικοκυριών.

Σχηματισμός παγίου κεφαλαίου

Η χρηματοδότηση της κατανάλωσης και των επενδύσεων των νοικοκυριών με δανεισμό το 2009 διακόπηκε βίαια. Εκτοτε τα νοικοκυριά χρηματοδοτούν ένα αυξανόμενο μερίδιο των δαπανών τους από συσσωρευμένα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία. Με δεδομένη τη στασιμότητα των μισθών και του εισοδήματος, είναι απίθανο να προκύψουν πρόσθετες συνεισφορές στη συνολική ζήτηση από την κατανάλωση. Στο διάγραμμα καταγράφεται η δραματική πτώση των επενδύσεων στις βασικές συνιστώσες τους: η επένδυση στις κατοικίες, που κορυφώθηκε το 2007 ως το μεγαλύτερο συστατικό του Ακαθάριστου Σχηματισμού Κεφαλαίου, σήμερα έχει πέσει σε 1 δισ. ευρώ, κάτω από το 1% του ΑΕΠ. Στα μηχανήματα η τάση ήταν παρόμοια, αλλά όχι τόσο δραματική, ενώ φαίνεται να ανακάμπτει αργά τα τελευταία τρίμηνα.

Γίνεται σαφές, επίσης, ότι η πτώση των επιτοκίων –η οποία, κατά την κυρίαρχη οικονομική θεωρία, θα έπρεπε να αποτελέσει σημαντική κινητήρια δύναμη της επένδυσης– δεν είχε καμία απολύτως επίδραση. Ενα τόσο χαμηλό επίπεδο ακαθάριστων επενδύσεων συνεπάγεται ένα αρνητικό επίπεδο καθαρών επενδύσεων και τελικά μείωση του αποθέματος κεφαλαίου. Χωρίς αντιστροφή αυτής της τάσης, είναι αδύνατη η ταχύτερη ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
Αντεγκλήσεις για την ανάπτυξη
Εντονο προβληματισμό έχουν προκαλέσει στο οικονομικό επιτελείο τα στοιχεία για την εξέλιξη της ανάπτυξης στο δεύτερο εξάμηνο, και ιδιαίτερα για τη σημαντική επιβράδυνση στο τελευταίο τρίμηνο.
Αντεγκλήσεις για την ανάπτυξη
Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ)
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
Κάτω του στόχου και των προβλέψεων η ανάπτυξη το 2019
Ανάπτυξη της τάξης του 1,9% για το έτος 2019 κατέγραψε η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ), με το Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν να ανέρχεται σε 194,4 δισ. ευρώ έναντι από 190,8 δισ. ευρώ το 2018. Το ποσοστό αυτό...
Κάτω του στόχου και των προβλέψεων η ανάπτυξη το 2019
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
Φρένο στις δημόσιες επενδύσεις
Από τα στοιχεία φαίνεται ότι η κυβέρνηση της Ν.Δ. στο εξάμηνο της θητείας της αντέστρεψε μια προσπάθεια επιστροφής των δημόσιων επενδύσεων σε κάποια «κανονικότητα», που ξεκίνησε το 2018.
Φρένο στις δημόσιες επενδύσεις
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
Σε καθεστώς εξυγίανσης η Euromedica
Την ανάταξη της εταιρείας, ώστε να καταστεί εκ νέου βιώσιμη, με διασφάλιση και των θέσεων εργασίας, υπόσχονται η διοίκηση και ο στρατηγικός επενδυτής, Healthcare Investors.
Σε καθεστώς εξυγίανσης η Euromedica
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
Εύθραυστη κι ευάλωτη η οικονομία
Η ανάκαμψη της οικονομίας δεν συμβαδίζει με ουσιαστική αύξηση της κατανάλωσης των νοικοκυριών και των ακαθάριστων πάγιων επενδύσεων, τονίζει το δελτίο οικονομικών εξελίξεων του ΙΝΕ-ΓΣΕΕ.
Εύθραυστη κι ευάλωτη η οικονομία
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
«Δεν είναι δεδομένο το αναπτυξιακό αποτέλεσμα των φοροελαφρύνσεων»
«Ανάπτυξη που θα συνοδεύεται από ανισότητα και αβεβαιότητα για τους εργαζομένους δεν θα είναι διατηρήσιμη», λέει στην «Εφ.Συν.» ο καθηγητής του Τμ. Οικ. Επιστημών του ΕΚΠΑ Γιώργος Αργείτης.
«Δεν είναι δεδομένο το αναπτυξιακό αποτέλεσμα των φοροελαφρύνσεων»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας