AP Photo / Giannis Papanikos

Μνήμη, μαρτύρια και μαρτυρία

Ένας οριστικός, ολοκληρωτικός αφανισμός. Ένα ολοκαύτωμα.  Μια ακόμα γενοκτονία. 

Η πορεία της οικογένειας Μινέρμπο στα Χανιά, στην Αίγυπτο, στα Επτάνησα και στην Αθήνα.

Το βιβλίο της Ντόνας- Λίλιαν Καπόν «Το Αίνιγμα, Από τον Τόμας Μπέκετ στην Αθήνα του 21ου αι.».Εκδόσεις Καπόν, Αθήνα 2020.

Η Ντόνα-Λίλιαν Καπόν, διετέλεσε επί σειρά ετών μέλος των διοικητικών συμβουλίων της Ισραηλιτικής Κοινότητας Αθηνών και του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου Ελλάδος, ως γενική γραμματεύς. Το 2018, τιμήθηκε από τον ελληνικό εβραϊσμό, για το πολυσήμαντο έργο της και την συμβολή της για την δημιουργία του Μουσείου Ολοκαυτώματος Ελλάδος.

Αναφέρω αμέσως παρακάτω όλα όσα έχω αποθησαυρίσει από τις συζητήσεις μου και τις εκμυστηρεύσεις της Ντόνας-Λίλιαν Καπόν. Λέει η συγγραφεύς:

-Tο βιβλίο μου « Το Αίνιγμα», ιχνηλατεί τη συναρπαστική πορεία της οικογένειας Μινέρμπο μέσα στο χρόνο, ειδικότερα από την εγκατάσταση στην Κρήτη και μετά, και αποτελεί κατάθεση ψυχής εκ μέρους μου.

-Η εβραϊκή παρουσία στην Κρήτη ξεπερνά τα 2.300 χρόνια. Εγώ όμως μιλώ μόνο για όσα γνωρίζω.

-Σκοπός μου είναι να θυμίσω ένα παρελθόν σχεδόν ξεχασμένο, έτσι ώστε οι Χανιώτες και όλοι οι σημερινοί Κρητικοί να πάρουν μια γεύση της εβραϊκής παρουσίας στην Κρήτη.

- Η Συναγωγή Ετζ Χαΐμ που σημαίνει το “Δένδρο της Ζωής”, αποτελεί τη μόνη μαρτυρία της παρουσίας Εβραίων στα Χανιά.

-Η λέξη “Αίνιγμα” εκφράζει απόλυτα τις απόψεις μου για τον τίτλο του βιβλίου. Οι σκέψεις, οι ιδέες, τα συναισθήματα με κατέκλισαν όταν σε κάποια καμπή της ζωής μου, αποφάσισα να ερευνήσω για τις ρίζες της οικογένειας της μητέρας μου Μαζαλτόβ (Ευτυχίας) Μαφάλντα Μινέρμπο. Ο Αβραάμ Αλβέρτος Μινέρβο ήταν ο αγαπημένος θείος μου, ένας Χανιώτης Εβραίος αγαπητός σε όλους τους Χανιώτες, κυρίως όμως στους επαγγελματίες με τους οποίους είχε συναλλαγές. Υπήρξε ο μοναδικός Κρητικός Εβραίος, που διατηρώντας το θρήσκευμά του, από αγάπη και νοσταλγία για τον γενέθλιο τόπο, επέστρεψε στα Χανιά, όπου η μνήμη του παραμένει ζωντανή.

Θέλοντας, σε μια αποφασιστική καμπή της ζωής της, η συγγραφέας να ανακαλύψει το παρελθόν της οικογένειας της, τελείως ανυποψίαστη γι' αυτά που θα συναντήσει, ρίχνεται σε μια δαιδαλώδη αναζήτηση που θα την οδηγήσει σε άγνωστα μονοπάτια και θα τη φέρει κοντά σε εμβληματικά πρόσωπα της Ιστορίας. Η πραγματικότητα ξεπερνάει τη φαντασία και αποδεικνύει πως στην ουσία ο κόσμος όλος είναι ένας και αδιάσπαστος, και έτσι πρέπει να τον αντιμετωπίζουμε.
Το τελευταίο μέρος του βιβλίου συνθέτει μια πινακοθήκη μελών της ίδιας οικογένειας, που αρχικά έζησαν στην Ιταλία, και στη συνέχεια μετακινήθηκαν προς την Ελλάδα, κατά τον 17ο αιώνα. Η διήγηση εδώ διαπνέεται από τρυφερότητα και νοσταλγία για έναν κόσμο πια χαμένο. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Ένα πανόραμα της πολιτισμικής, θρησκευτικής, οικονομικής και κοινωνικής ιστορίας του εβραϊσμού της Κρήτης, κοιτίδα του οποίου υπήρξαν τα Χανιά.

Τιμώ την Ντόνα-Λίλιαν Καπόν για τους σεμνούς αγώνες της και γενικότερα για την πολυδιάστατη συμβολή της στη διάσωση τεκμηρίων της ιστορίας και της πολιτισμικής κληρονομιάς του ελληνικού εβραϊσμού.

…( το βιβλίο «Το αίνιγμα» είναι) καρπός πολυετούς και εμβριθούς έρευνας στα πεδία της ιστορίας και της εραλδικής (και όχι μόνο), αποτελεί το τελευταίο γέρας αυτής της συμβολής.

…ο μετασχηματισμός ή και σωματοποιημένης επικοινωνιακής μνήμης σε καταγεγραμμένη μαρτυρία.

…Πιο συγκεκριμένα, οι θεματικές περιοχές που συναποτελούν το αποτύπωμα της επικοινωνιακής μνήμης της συγγραφέως αφορούν την ιστορία της μεγαλοαστικής οικογένειας των Μινέρμπο, όπως αυτή εκδηλώθηκε στην Κρήτη (Χανιά), στα Επτάνησα, στην Αίγυπτο και στην Αθήνα. Σε αλληλοδιάδοχα συναφή κεφάλαια παρουσιάζεται, … ένα πανόραμα, θα λέγαμε, της πολιτισμικής, θρησκευτικής, οικονομικής και κοινωνικής ιστορίας του εβραϊσμού της Κρήτης, κοιτίδα του οποίου υπήρξαν, ως γνωστόν, τα Χανιά. Στην ουσία πρόκειται για την εξιστόρηση της ακμής και της πτώσης του. Κεντρικά επεισόδια της τελευταίας είναι η σύλληψη των μελών της εβραϊκής κοινότητας των Χανίων στις 20 Μαΐου 1944 ( πλην των ελαχίστων οικογενειών που είχαν κατορθώσει να διαφύγουν) με σκοπό τον εκτοπισμό τους στα ναζιστικά στρατόπεδα εξόντωσης και η αδόκητη βύθιση του πλοίου Τάναϊς, που τους μετέφερε στον Πειραιά, από βρετανικό υποβρύχιο στις 9 Ιουνίου 1944 ( βλ. Ιωσήφ Βεντούρας, Ibbur: Οι Εβραίοι της Κρήτης, 1900-1950, Μελάνι, Αθήνα 2019)

Γιώργος Κόκκινος, Ιστορικός, καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου. Από τον πρόλογο του βιβλίου, σελ. 8-11.

Το πρώτο μέρος του βιβλίου της Ντόνας -Λίλιαν Καπόν έχει τον τίτλο: Αναζητώντας τις ρίζες μου. Αντί ενός δικού μου σχολίου παραθέτω τη βαθυστόχαστη ρήση του Νίκου Καζαντζάκη: Το πρώτο σου χρέος, εκτελώντας τη θητεία σου στη ράτσα, είναι να νιώσεις μέσα σου όλους τους προγόνους. Το δεύτερο, να φωτίσεις την ορμή τους και να συνεχίσεις το έργο τους. Το τρίτο σου χρέος, να παραδώσεις στο γιο τη μεγάλη εντολή να σε ξεπεράσει.

Να θυμηθούμε και τη διαπίστωση του Κικέρωνα: Αν νοιώθεις υπερηφάνεια για τους προγόνους σου, μη στερήσεις αυτήν τη δυνατότητα και από τους απογόνους σου.

Και η Γαλλίδα φιλόσοφος Σιμόν Βέιλ: Η ύπαρξη και η γνώση των ριζών σου είναι ίσως η πιο σημαντική και η πιο παραγνωρισμένη ανάγκη της ανθρώπινης ψυχής.

Στο Δεύτερο μέρος του βιβλίου η συγγραφέας δίνει τον τίτλο: Ιστορική τεκμηρίωση, Saint Thomas Becket ( 1117- 1170). Εδώ μας αποκαλύπτει τα σχετικά με την εγκατάσταση της οικογένειας Μπέκετ στο Λονδίνο καθώς και τη διάδοση της λατρείας του Τόμας Μπέκετ στην Ιταλία.

Τρίτο Μέρος: MInerbetti- Minerbi- Miner(b)vini. Ανάμεσα στ` άλλα η συγγραφεύς παραθέτει τα κεφάλαια: Οι Minerbi της Ιταλίας, Μικρή πινακοθήκη προσωπικοτήτων, Η διασπορά της οικογένειας…

Τέταρτο Μέρος: Οικογένεια Μινέρμπο –Κρήτη, Προσωπογραφίες, Το προσωπικό του σπιτιού.

Πέμπτο Μέρος: Το τέλος των Μινέρμπο της Ελλάδος με Εβραϊκό θρήσκευμα, Η οικογένειες Καπόν- Μινέρμπο- Λεβή μεταπολεμικά, 21ος αι.

Ακολουθούν: Επίλογος, Γενεαλογικά Δέντρα, Βιβλιογραφία- Πηγές.

Θυμίζω την παρουσίαση που έκανα στον ΙΑΝΟ για το μυθιστόρημα του Νίκου Ψιλάκη "Και οι θάλασσες σωπαίνουν". Στην εκδήλωση συμμετείχε η συγγραφεύς Ντόνα- Λίλιαν Καπόν.

ΙΑΝΟΣ. Περί Ωραίου.Συζητήσεις για την Τέχνη, τη Λογοτεχνία, τη Φιλοσοφία, την Αρχαιογνωσία.

Επιμέλεια: Κ.Ν.Μ.Καζαμιάκης.

Tετάρτη 20 Μαρτίου 2019,  6.00-8.00 μ.μ.  

Ο Κ.Ν.Μ. Καζαμιάκης συνομιλεί με τον συγγραφέα Νίκο Ψιλάκη.

ΘΕΜΑ: Το τελευταίο μυθιστόρημα του Νίκου Ψιλάκη "Και οι θάλασσες σωπαίνουν" εκδ. ΚΑΡΜΆΝΩΡ, Ηράκλειο 2018.

Ο συγγραφέας  Νίκος Ψιλάκης  γράφει ένα σπουδαίο μυθιστόρημα 510 σελίδων, προσκομίζοντας νέα στοιχεία τα οποία  προέκυψαν από τεκμηριωμένα ιστορικά γεγονότα, για την ολοκληρωτική, προσχεδιασμένη και συστηματική εξόντωση όλων των ελληνοεβραίων της Κρήτης: Ένας οριστικός, ολοκληρωτικός αφανισμός. Ένα ολοκαύτωμα.  Μια ακόμα γενοκτονία. 

Πρόκειται για τον τορπιλισμό από το εγγλέζικο υποβρύχιο Vivid, στις 9 Ιουνίου 1944,  του υπό γερμανική σημαία πλοίου Τάναϊς, το οποίο μετέφερε στα αμπάρια του, στοιβαγμένους σαν εμπορεύματα,   όλη την ελληνοεβραϊκή κοινότητα της Κρήτης, 342 εβραιοκρητικούς από τους οποίους 120 παιδιά. Στο καράβι  ήταν επίσης 110  Κρητικοί αγωνιστές της αντίστασης και 120 Ιταλοί αντιφασίστες. Δε σώθηκε κανείς.


Για το βιβλίο μίλησαν: 

-Ο Σταύρος Θεοδωράκης επικεφαλής κόμματος "το ποτάμι"

-Η Ντόνα - Λίλιαν Καπόν  τ. Γενική Γραμματεύς του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου Ελλάδος.
-Ο Μιχάλης Ζ. Κοπιδάκης, ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

-Ο Γιάννης Δρακάκης, αρχιτέκτων, συγγραφεύς.

-Η δημοσιογράφος Κυριακή Μπεϊόγλου,( Εφημερίδα των Συντακτών).

-Ο Κ.Ν.Μ.Καζαμιάκης 

και ο συγγραφέας Νίκος Ψιλάκης ο οποίος απάντησε και στις ερωτήσεις του κοινού.

 

*Αρχιτέκτων. Ιστορικός Αρχιτεκτονικής. Ιστορικός Τέχνης.