• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 13.1°C / 15.7°C
    3 BF
    58%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 9.8°C / 14.4°C
    1 BF
    60%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 14.0°C / 15.0°C
    5 BF
    71%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    11°C 9.2°C / 10.9°C
    4 BF
    58%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    11°C 10.9°C / 12.4°C
    3 BF
    58%
  • Βέροια
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 8.8°C / 13.7°C
    2 BF
    75%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 5.2°C / 6.8°C
    1 BF
    70%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 12.4°C / 16.6°C
    3 BF
    67%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    17°C 16.1°C / 18.7°C
    4 BF
    70%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    16°C 12.9°C / 15.9°C
    3 BF
    63%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 16.4°C / 18.5°C
    5 BF
    59%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 12.3°C / 14.6°C
    5 BF
    57%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    18°C 17.9°C / 17.9°C
    3 BF
    59%
  • Λάρισα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    10°C 9.9°C / 11.5°C
    2 BF
    71%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 9.0°C / 12.2°C
    2 BF
    100%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 18.8°C / 20.8°C
    2 BF
    60%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 13.0°C / 15.9°C
    2 BF
    56%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 8.8°C / 12.7°C
    2 BF
    62%
  • Κατερίνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 10.0°C / 14.4°C
    2 BF
    66%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 6.8°C / 6.8°C
    2 BF
    83%

Φωτογραφία Αρχείου

ΑΝΤΩΝΗΣ ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ/EUROKINISSI

Η τιμή των αρχαιοτήτων

  • A-
  • A+
Στο παρόν σημείωμα επιχειρείται η σκιαγράφηση του μείζονος σημασίας προβλήματος που εγείρεται από αυτόν τον νέο νόμο (Ν. 4761/2020), μέσω μιας αναδρομής στη σχετική νομοθετική ιστορία της χώρας.

Η ψήφιση του νομοσχεδίου για τη μακροχρόνια εξαγωγή και τον δανεισμό των αρχαιοτήτων προκάλεσε δικαιολογημένα μεγάλες αντιδράσεις. Ακόμη και εάν τελικά η κυβέρνηση εισηγήθηκε ως διάστημα δανεισμού τον μισό αντί του ενός αιώνα, όπως είχε αρχικά προτείνει, η υπόθεση δεν πρέπει να μείνει στο αρχείο της μνήμης.

Ένα από τα βασικά μελήματα του νεοσύστατου κράτους, ήδη από το 1828, ήταν η απαγόρευση της εξαγωγής των αρχαιοτήτων. Η πρόνοια αυτή αποσκοπούσε στη διακοπή της εθνικής αιμορραγίας που προκαλούσαν οι αγοραπωλησίες αρχαίων και η μεταφορά τους σε συλλογές του εξωτερικού. Ο λόγος αυτής της πρόνοιας είναι γνωστός: τα αρχαία αναγνωρίστηκαν ως αντιπροσωπευτικά έργα του Ελληνισμού και θεωρήθηκαν συμβολικά αντικείμενα της αυτοσυνειδησίας των Ελλήνων.

Η απαγόρευση της εξαγωγής των αρχαιοτήτων ίσχυε για πολλά χρόνια, έως ότου η κυβέρνηση Καραμανλή ψήφισε τον Ν. 654/1977, με τον οποίο τροποποιήθηκε το άρθρο 45 του τότε ισχύοντος Κ.Ν. 5351/1932 που όριζε: «επ’ ουδενί λόγω επιτρέπεται η εξαγωγή εκτός του Kράτους των ευρημάτων των ανασκαφών». Συγκεκριμένα ο Ν. 654/1977 (άρθρο 1) όριζε ότι μπορούσε να εκδοθεί Υπουργική Απόφαση για την προσωρινή εξαγωγή αρχαίων προς έκθεση σε μουσεία του εξωτερικού κατά παρέκκλιση του Κ.Ν. 5351/1932 και μετά από τη γνωμοδότηση του Αρχαιολογικού Συμβουλίου.

Ο Ν. 654/1977 (άρθρο 2) ήταν αυτός που ακύρωνε επίσης τη σύμφωνη γνώμη του Αρχαιολογικού Συμβουλίου ως προϋπόθεση για την έκδοση μίας Υπουργικής Απόφασης. Η συγκεκριμένη τροποποίηση ήρθε κατόπιν δύο επεισοδιακών αρνητικών γνωμοδοτήσεων του Αρχαιολογικού Συμβουλίου, μίας για τα ναυπηγεία της Πύλου και μίας για μια έκθεση στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης.

Έτσι, ο Ν. 654/1977, με τα δύο μόνο άρθρα που περιείχε, αλλοίωσε βασικά χαρακτηριστικά του ισχύοντος έως τότε αρχαιολογικού νόμου, σηματοδοτώντας ευθείες πολιτικές παρεμβάσεις σε θέματα αρχαιολογικού ενδιαφέροντος. Τα αρνητικά αποτελέσματα αυτού του νομοθετήματος εκδηλώνονται έκτοτε συχνότατα στον τρόπο λειτουργίας του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου.

Ο νομοθέτης του ισχύοντος αρχαιολογικού νόμου (Ν. 3028/2002) επέτρεψε τον δανεισμό αρχαιοτήτων «σε εξαιρετικές περιπτώσεις» (άρθρο 25 παρ. 1) και περιόρισε το διάστημα της εξαγωγής ορίζοντάς την ως προσωρινή (άρθρο 34 παρ. 11). Έτσι, ο δανεισμός και η εξαγωγή ορίστηκαν ως οι εξαιρέσεις ενός παλαιότερου κανόνα (του Κ. Ν. 5351/1932), που για πρώτη φορά τροποποιήθηκε από τον Ν. 654/1977. Σκοπός του νομοθέτη ήταν να διασφαλίσει τη σταθερή σύνδεση των αρχαιοτήτων με τη χώρα προέλευσης και να αποτρέψει την υπερέκθεση-ευτελισμό τους στην απαιτητική μουσειακή πραγματικότητα του εξωτερικού.

Με το ζήτημα του δανεισμού και της εξαγωγής αρχαιοτήτων, όπως αυτό ρυθμίζεται στον Ν. 3028/2002, συνδέεται αυτό του ορισμού τους ως αντικειμένων εκτός συναλλαγής (άρθρα 7 και 21). Ο συγκεκριμένος ορισμός αποτελεί έναν από τους στυλοβάτες της εθνικής αρχαιολογικής νομοθεσίας, καθώς έτσι τα αρχαία προστατεύονται ως αντικείμενα εξυπηρέτησης του δημοσίου συμφέροντος, δηλαδή της πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας. Ωστόσο, ο ορισμός των αρχαιοτήτων ως αντικειμένων εκτός συναλλαγής συγκρούεται με την εξαγωγή των αρχαίων, καθώς έτσι οι ελληνικές αρχαιότητες εμπλέκονται σε επί της αρχής απαράδεκτες δικαιοπραξίες, με την υπογραφή συμβολαίων δανεισμού και ασφαλιστηρίων. Μάλιστα, για τον ορισμό της χρηματικής αξίας των ελληνικών αρχαιοτήτων, απαραίτητο όρο των ασφαλιστήριων συμβολαίων, γίνεται εσφαλμένα συμβουλευτική προσφυγή σε καταλόγους δημοπρασιών αρχαιοτήτων του εξωτερικού.

Να σημειωθεί ότι η χρηματική αξία των αρχαιοτήτων εμπεδώθηκε με τον Κ.Ν. 5351/1932, καθώς τότε η κυβέρνηση Βενιζέλου με αρμόδιο Υπουργό τον Γεώργιο Παπανδρέου ακύρωσε την αναγκαστική απόκτηση αρχαιοτήτων από το Κράτος που ίσχυε από το 1899, αναγνωρίζοντας δικαιώματα σε ιδιώτες που είχαν στα χέρια τους αρχαία. Αυτό το νομοθέτημα προέκυψε κατόπιν παρέμβασης γνωστών συλλεκτών προς την τότε κυβέρνηση. Έτσι, από τότε ξεκίνησε μία συναλλαγή ανάμεσα στο Δημόσιο και τους ιδιώτες με αντικείμενο τα ίδια τα αρχαία που θα έπρεπε να περιέρχονται χωρίς δεύτερη κουβέντα στην κυριότητα του Κράτους. Η αντίληψη αυτή εισήχθη στον ισχύοντα αρχαιολογικό νόμο (άρθρο 24) με την πρόβλεψη χορήγησης αμοιβής σε όποιον δηλώνει ή υποδεικνύει αρχαία.

Η συζήτηση για το θέμα των εξαγωγών αρχαιοτήτων που τέθηκε με τον νεοψηφισθέντα Ν. 4761/2020 της κυβέρνησης επανέφερε στο προσκήνιο και το ζήτημα της ανταλλαγής αρχαιοτήτων, έτσι όπως αυτό παρουσιάστηκε από τον βουλευτή Γεώργιο Παπανδρέου κατά τη συζήτηση επί του νομοσχεδίου στην ολομέλεια. Πρόκειται για μία άποψη, η οποία επαναλαμβάνεται συστηματικά από πολιτικούς κύκλους, προκειμένου να λυθεί το ζήτημα της επιστροφής των γλυπτών του Παρθενώνα. Είναι αυτονόητο ότι η ανταλλαγή αποτελεί μία μορφή συναλλαγής και συνεπώς μία τέτοια σκέψη συνιστά επίσης παραβίαση του πνεύματος του αρχαιολογικού νόμου.
Βέβαια, αυτό το ζήτημα, δηλ. της αντινομίας μεταξύ των εκτός συναλλαγής πραγμάτων και της ανταλλαγής, δεν απασχόλησε ιδιαίτερα τον νομοθέτη του ισχύοντος αρχαιολογικού νόμου, ο οποίος στην επόμενη παράγραφο της εξαγωγής αρχαιοτήτων (άρθρο 25 παρ. 2) αναφέρεται στη δυνατότητα ανταλλαγής δημοσιευμένων κινητών μνημείων, «εφόσον δεν έχουν ιδιαίτερη σημασία για την πολιτιστική κληρονομιά της Χώρας». Το ότι αυτή η ρύθμιση δεν έχει εφαρμοσθεί ποτέ αποδεικνύει περίτρανα την αντινομία της.

Η παραπάνω άποψη περί αρχαιοτήτων ήσσονος σημασίας αντλείται από μία δεξαμενή θέσεων που βρίσκουμε στην παλαιότερη αρχαιολογική νομοθεσία της χώρας. Πρόκειται για ιδεολογήματα περί «άχρηστων» αρχαίων, τα οποία απαντούν σε διάφορα αρχαιολογικά νομοθετικά έργα, όπως στον Ν. 2646/1899, τον Ν. 491/1914 και τον Κ.Ν. 5351/1932, δηλ. σε νομοθετήματα που συνέπιπταν με περιόδους μεγάλης οικονομικής κρίσης για την Ελλάδα. Μάλιστα το 1948, βάσει αυτών των απόψεων, τέθηκε ζήτημα πώλησης αρχαίων για την αντιμετώπιση λειτουργικών αναγκών σε μουσεία και μνημεία. Ήταν τότε που ο Χρήστος Καρούζος στηλίτευσε τις προθέσεις της Διεύθυνσης Αρχαιοτήτων χαρακτηρίζοντας αυτές τις σκέψεις τερατώδεις.

Στο άρθρο 24 του Ν. 2646/1899, δηλαδή του πρώτου νόμου με τον οποίο τέθηκε ζήτημα «περιττών» αρχαιοτήτων, διαβάζουμε: «αρχαία εκ των εν ταις αποθήκαις των Μουσείων του Κράτους, άτινα… δύνανται ν’ ανταλλάσσωνται αποφάσει του Υπουργού των Εκκλησιαστικών προς ξένα Μουσεία και επιστημονικά καθιδρύματα οιασδήποτε εθνικότητος». Είναι μεγάλη η σύμπτωση αυτής της διατύπωσης περί αρχαίων «εν ταις αποθήκαις» με το Δελτίο Τύπου που εξέδωσε το Υπουργείο Πολιτισμού (10.10.2020), στο οποίο διαβάσαμε: «τα μουσεία της χώρας μας διαθέτουν μερικές δεκάδες εκατομμύρια κινητά μνημεία, τα οποία φυλάσσονται στις αποθήκες τους…».

Ας μην κοροϊδευόμαστε λοιπόν. Η κυβέρνηση με τον Ν. 4761/2020 δεν εκσυγχρόνισε το αρχαιολογικό νομοθετικό πλαίσιο, αντιθέτως το εξόπλισε με επικίνδυνες παλαιές θέσεις που ποτέ έως σήμερα δεν είχαν εφαρμοσθεί. Και ίσως δεν είναι ο μόνος πολιτικός κύκλος που είχε αυτές τις θέσεις. Ήταν αυτός που έκανε τη «βρώμικη» δουλειά για όσους δεν τολμούσαν.

* Αρχαιολόγος/ αντιπρόεδρος στο Σύλλογο Ελλήνων Αρχαιολόγων

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
ΚΑΣ όπως CASH
Το ΚΑΣ απέρριψε το αίτημα, φοβούμενο ίσως ότι θα βεβηλώσουν τον χώρο. Μπορεί ο δήμαρχος να έφερνε στον χώρο διάφορους πλανόδιους πωλητές, σουβλάκια, μπίρες, σάμαλι, κοκ, βρόμικο, μαλλί της γριάς και δεν...
ΚΑΣ όπως CASH
ΑΠΟΨΕΙΣ
Να συγκρουστούμε; Ναι, αλλά σε ποια βάση;
Αν το θέατρο είναι η ψυχανάλυση της δημοκρατίας και εξ αυτού θέατρο και δημοκρατία εμφανίστηκαν μαζί στην Αρχαιότητα, αν στο θέατρο μπορούν με αποστασιοποίηση να συζητηθούν τα προβλήματα της δημοκρατίας και...
Να συγκρουστούμε; Ναι, αλλά σε ποια βάση;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Επέτειοι χωρίς ιδιότητες ή το φίδι που έφαγε τον λαγό
Μόνη, στο κάδρο της παλιγγενεσίας, αποφάσισε να γιορτάσει την ελληνική ιστορία η κυβέρνηση; Σε όλες τις επίσημες τελετές δεν είδαμε ώς τώρα άλλα πρόσωπα, πέρα από τα κυβερνητικά, καμιά παρουσία του ευρύτερου...
Επέτειοι χωρίς ιδιότητες ή το φίδι που έφαγε τον λαγό
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η σωστή διαχείριση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς ως απάντηση στη ανεργία των νέων
Όλοι οι τόποι πολιτισμού που αφορούν το σύνολο της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, μπορούν να μετατραπούν σταδιακά και μεθοδικά σε τόπους κοινωνικής αγωγής και ψυχαγωγίας.
Η σωστή διαχείριση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς ως απάντηση στη ανεργία των νέων
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ολέθρια επιλογή
Η δημοσίευση στην «Εφ.Συν.» της... ανύπαρκτης, όπως η κυβέρνηση ισχυριζόταν, οριστικής στατικής μελέτης για την κατασκευή του υπόγειου σταθμού Βενιζέλου αποδομεί και καταρρίπτει τη ρητορική τής «μη λύσης»
Ολέθρια επιλογή
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το δις εξαμαρτείν τ’ αυτόν ουκ ανδρός σοφού
​Ο τίτλος του άρθρου είναι ένα από τα πολύ γνωστά γνωμικά που περιλαμβάνονται στο έργο του Μενάνδρου «Μενάνδρου γνώμαι μονόστιχοι». Το γνωμικό ισχύει στα όσα ζήσαμε τον Δεκέμβριο του 2016 και στο διάστημα...
Το δις εξαμαρτείν τ’ αυτόν ουκ ανδρός σοφού

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας