Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο αόρατος πλούτος και οι πολιτικές ελίτ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο αόρατος πλούτος και οι πολιτικές ελίτ

  • A-
  • A+

Από τη δεκαετία του ‘90 στο «κομπολόι» της ανισότητας προστίθενται συνεχώς χάντρες. Φορολογικά προνόμια για τους πλούσιους. Φανερές, καλυμμένες, μασκαρεμένες ιδιωτικοποιήσεις, που άλλοτε εμφανίζονται με τη μορφή του «εκσυγχρονισμού» και άλλοτε με το πρόσχημα της υποχρέωσης. Προγράμματα λιτότητας που βασίζονται στην υποτίμηση της εργασίας και στην υπερτίμηση του ρόλου των «επενδυτών». Βίαιες αναδιανομές εισοδήματος, με δόλωμα τις μετοχές και τα ακίνητα, στις οποίες αξιοποιήθηκε στο έπακρο η απληστία, η ευπιστία, η περιορισμένη κρίση, η έλλειψη ιστορικής γνώσης, η βουλιμία.

Επιδοτήσεις και επιχορηγήσεις με επιχείρημα τις «επενδύσεις». Αρπαγή περιουσιών με πρόσχημα «αναληφθείσες δεσμεύσεις». Την εποχή των μνημονίων, με άλλοθι τους δανειστές, οι «χάντρες» της ανισότητας πολλαπλασιάστηκαν και έγιναν πιο βαριές. Και φτάνουμε στην εποχή της πανδημίας που οι πολιτικές ελίτ απροκάλυπτα και απροσχημάτιστα μετατρέπουν την ανισότητα σε προϋπόθεση επιβίωσης.

Αυτή είναι μια επικίνδυνη κατάσταση. Ομως ακόμα πιο επικίνδυνος είναι ο «μανδύας» που κρύβει από τα μάτια των απλών ανθρώπων αυτήν την υπερβολική συγκέντρωση οικονομικού πλούτου, η οποία συνοδεύεται από πολλαπλάσια πολιτική ισχύ. Σήμερα, την εποχή των «μεγάλων δεδομένων» και του «ίντερνετ των πραγμάτων», που η υπολογιστική δυνατότητα των υπερυπολογιστών επιτρέπει στις πολιτικές ελίτ να καταγράφουν και να ελέγχουν τις ζωές 7,8 δισ. ανθρώπων, κανείς δεν γνωρίζει το πραγματικό χάσμα που χωρίζει τους πλούσιους από τους απλούς ανθρώπους.

Τα στατιστικά στοιχεία σχεδιάστηκαν με τέτοιο τρόπο ώστε να αποκρύπτουν την προσωποποίηση της απόστασης, αφού κανείς δεν μπορεί να ξέρει ούτε το ακριβές μέγεθος του πλούτου ούτε τον ακριβή αριθμό των ανθρώπων που τον κατέχουν, ούτε τα πρόσωπα που τον κατέχουν. Και αυτό δεν οφείλεται σε αδυναμία, αλλά στην επιλογή των πολιτικών ελίτ να κρύψουν τον πραγματικό πλούτο και τους κατόχους του. Περιορίζονται σε τεχνικές μέτρησης της ανισότητας, στις οποίες συγκρίνουν το εισόδημα ή την περιουσία στο κορυφαίο 10% του πληθυσμού με το υπόλοιπο, ώστε κανείς να μην αντιλαμβάνεται πόσο πολύ πλουσιότερη είναι η κορυφή του 1% από το κορυφαίο 10% ή πόσο πολύ πλουσιότερη είναι η κορυφή του 0,1% από εκείνους που είναι απλά στο 1%.

Θα παρατηρήσετε: Μα αυτό δεν ίσχυε πάντα; Ναι, αλλά στο παρελθόν η οικονομική ελίτ είχε δώσει τη συγκατάθεσή της στην οικοδόμηση του κράτους δικαίου, για να προστατεύσει τη δική της περιουσία. Σήμερα το κράτος δικαίου είναι ένα χρήσιμο, αλλά όχι απαραίτητο ζητούμενο. Τώρα μπορεί απλώς να μεταφέρει τα λάφυρα στο Λονδίνο, στη Νέα Υόρκη, στον Παναμά, εκεί που «κανείς δεν θα ρωτήσει από πού προέρχονται τα χρήματα», όπως γράφει ο Μιλάνοβιτς. Η χρηματοοικονομική παγκοσμιοποίηση έχει χτίσει έναν κόσμο παρόμοιο με εκείνον που περιγράφει το μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας του William Gibson, «The Peripheral», στον οποίο οι πραγματικά πλούσιοι δεν είναι υπόλογοι σε κανέναν παρά μόνο στον εαυτό τους.

Μερικοί ισχυρίζονται ότι τούτη η ανισότητα ήταν το αναπόφευκτο αποτέλεσμα βαθύτερων αλλαγών: παγκόσμιος ανταγωνισμός, φτηνά προϊόντα, τεχνολογικές μεταβολές. Παρότι οι παράγοντες αυτοί έπαιξαν τον ρόλο τους, δεν ήταν αποφασιστικοί. Το ένα μετά το άλλο τα βιβλία των οικονομολόγων και άλλων ειδημόνων τα τελευταία χρόνια εκθέτουν το αδιαμφισβήτητο γεγονός: Τις τελευταίες δεκαετίες οι εκάστοτε κυβερνήσεις ευνόησαν σταθερά τους πλούσιους. Αυτή είναι η ρίζα του κακού! Μια επιλογή που επέτρεψε στις ελίτ να πράττουν με προθυμία πράγματα που πρωτύτερα όχι μόνο δεν θα έκαναν, αλλά ούτε και θα σκέφτονταν καν να κάνουν, αποτελούν τη συνταγή της ανισότητας.

Η τάση για μεγαλύτερη ανισότητα υπακούει σε έναν κύκλο ανατροφοδότησης, που δεν μπορεί να σπάσει χωρίς την αποφασιστική παρέμβαση των πολιτικών ελίτ. Οσο περισσότερος πλούτος συσσωρεύεται σε λίγα χέρια στην κορυφή, τόσο μεγαλύτερη επιρροή και προνόμια αποκτούν οι καλά δικτυωμένοι πλούσιοι, πράγμα που κάνει ευκολότερη γι’ αυτούς και τους πολιτικούς συμμάχους τους την αποχαλίνωσή τους. Κι αυτό τους επιτρέπει να συγκεντρώσουν περισσότερο πλούτο έως ότου αίτιο και αποτέλεσμα δεν μπορούν να ξεχωρίσουν πλέον.

Οι πολιτικοί επιστήμονες Jacob Hacker και Paul Pierson θεωρούν ότι η παραπάνω εξέλιξη μπορεί να εξηγηθεί στο πλαίσιο μιας οικονομίας όπου «ο νικητής τα παίρνει όλα». Οι πλούσιοι και οι σύμμαχοί τους περιγράφουν αυτές τις εξελίξεις ως φυσική συνέπεια της επικράτησης των δυνάμεων της αγοράς και πιστεύουν ότι προάγουν το κοινό συμφέρον. Για τους σκεπτικιστές τα οφέλη της συμμαχίας του πλούτου με την πολιτική συγκεντρώνονται αποκλειστικά σε μια ολιγάριθμη ελίτ, ενώ οι υπόλοιποι εργαζόμενοι αφήνονται στο περιθώριο.

Εν τω μεταξύ η ανισότητα με τον κυνισμό και την υπεροψία που χαρακτηρίζει τις ελίτ και τους συμμάχους της διαβρώνει την κοινωνική συνοχή, καθώς διαψεύδει στην πράξη το πολιτικό άλλοθι των ίσων ευκαιριών για όλους στο οποίο βασίζεται η δημοκρατία. Σήμερα εντελώς απροκάλυπτα οικοδομείται μια ετεροβαρής οικονομία που αφήνει στους πλούσιους τόσα πολλά χρήματα, ώστε να μπορούν να οργιάζουν με την κερδοσκοπία. Στερεί από τη μεσαία τάξη τα επαρκή μέσα για να αποκτήσει ό,τι πιστεύει πως της αξίζει, πράγμα που την οδηγεί σε δανεισμό και χρέος. Εγκαταλείπει τους πιο ευάλωτους στην οργή για ένα αναπόφευκτο δυστοπικό μέλλον.

Εγκλωβίζει τους ανθρώπους στις συνθήκες της γέννησής τους. Χωρίζει τα σχολεία, τις γειτονιές, τη δουλειά, τα νοσοκομεία. Καθορίζει ό,τι τρώμε, την κατάσταση του σώματός μας, ό,τι σκεφτόμαστε, το μέλλον των παιδιών μας, ακόμα και το πώς πεθαίνουμε. Δυσκολεύει περισσότερο να φανταστούμε τις ζωές των άλλων και διαβρώνει την εμπιστοσύνη μεταξύ συμπολιτών, δίνοντας την εντύπωση ότι το παιχνίδι είναι στημένο. Προκαλεί έναν γενικευμένο θυμό. Επιβραβεύει τους δημαγωγούς. Υπονομεύει τη βούληση να βρεθεί λύση στα μεγάλα συλλογικά προβλήματα, καθώς η έννοια της συλλογικότητας έχει τρωθεί από μια επιθετική ατομικότητα. Θα πρέπει να είναι κανείς είτε τυφλός είτε φανατισμένος είτε προκατειλημμένος, για να μην αντιληφθεί ότι όλα αυτά ναρκοθετούν τη δημοκρατία.

*Δημοσιογράφος, συγγραφέας

ΑΠΟΨΕΙΣ
Υπάρχει, άραγε, η δυνατότητα για μία ισορροπημένη πρόοδο;
Κάθε καινούριος ανθρωπολογικός βηματισμός κουβαλάει τις ήττες, τα στίγματα, τις αδιαφορίες, τις απληστίες, τις αναποτελεσματικότητες, τα λάθη και τις ραθυμίες του χτες.
Υπάρχει, άραγε, η δυνατότητα για μία ισορροπημένη πρόοδο;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μια ετερόκλιτη παρέα: Η Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, η πανδημία COVID19 και ο Τσόρτσιλ
Μια διαφορετική ανάγνωση των δεδομένων για την αποδόμηση μιας ζωτικής μας αυταπάτης.
Μια ετερόκλιτη παρέα: Η Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, η πανδημία COVID19 και ο Τσόρτσιλ
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αναθαρρεύουμε, αλλά δεν εφησυχάζουμε...
Τα πράγματα δεν είναι εύκολα. Oι δυσκολίες είναι εδώ, παραμένουν δυνατές και εξακολουθούν να λειτουργούν ως ύπουλες και σημαντικές απειλές για το άμεσο μέλλον.
Αναθαρρεύουμε, αλλά δεν εφησυχάζουμε...
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μία πανδημία ήρθε για να υποσκελίσει κάθε άλλο θεωρητικό σενάριο
Δεν είναι λίγοι εκείνοι που πιστεύουν πως οι μεγάλες καθυστερήσεις στη λήψη μέτρων από σημαντικά στο παγκόσμιο χάρτη κράτη δεν είναι σε καμία περίπτωση θέμα άγνοιας, ούτε καν δόλου.
Μία πανδημία ήρθε για να υποσκελίσει κάθε άλλο θεωρητικό σενάριο
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τα όρια των κυβερνητικών επινοήσεων
Ωστόσο η πανδημία, από άλλοθι γίνεται τροχιοδεικτικό ανικανότητας. Σε πείσμα του επικοινωνιακού «όλα λειτουργούν καλά», η κοινωνία παγώνει με την αριθμητική των θανάτων πιστεύοντας ότι το κακό θα περάσει με το...
Τα όρια των κυβερνητικών επινοήσεων
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι «πλατφόρμες» και η Ε.Ε.
Iδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ένα από τα θέματα που θα συζητήσουν σήμερα μέσω τηλεδιάσκεψης οι υπουργοί Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων της Ε.Ε. Πρόκειται «για την κοινωνική προστασία στην οικονομία της...
Οι «πλατφόρμες» και η Ε.Ε.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας