Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Σχολική αποτυχία και… Διαγωγή «Κοσμία»

Φωτογραφία Αρχείου

Eurokinissi/ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ

Σχολική αποτυχία και… Διαγωγή «Κοσμία»

  • A-
  • A+

Η μετατροπή του φαινομένου της σχολικής αποτυχίας σε μονοδιάστατο φαινόμενο μαθησιακής διαταραχής πετυχαίνει μόνο να δυσχεραίνει τον εντοπισμό των πραγματικών αιτιών της.

Η σχολική αποτυχία και διαρροή συνδέονται άμεσα με την αποτυχία και τα ελλείμματα του ίδιου του σχολείου. Οι διαπροσωπικές σχέσεις στο σχολείο είναι ιδιαίτερα ουσιώδεις για τον μαθητή, γιατί δημιουργούν ευχάριστο κλίμα συνύπαρξης και μάθησης. Όταν, όμως, το σχολείο και οι μέτοχοί του δημιουργούν μια απρόσωπη και ψυχρή πραγματικότητά, οι μαθητές κινδυνεύουν να το εγκαταλείψουν. Επομένως, η πρόσφατη επαναφορά της αναγραφής της διαγωγής στους τίτλους σπουδών της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, καθώς και οι πολυήμερες αποβολές, θα έχουν ως αποτέλεσμα μόνο την περιθωριοποίηση των μαθητών και τίποτε άλλο.

Με τον όρο «σχολική αποτυχία» εννοείται κάθε κατάσταση αδυναμίας του παιδιού να ανταποκριθεί  ικανοποιητικά στις απαιτήσεις του σχολείου, είτε αυτή εκφράζεται με πολύ χαμηλή απόδοση στα μαθήματα, είτε με προβλήματα συμπεριφοράς που το αποκλείουν από την φοίτηση, είτε με συνδυασμό των παραπάνω1. Η σχολική αποτυχία οδηγεί συχνά στη σχολική εγκατάλειψη. Η σχολική εγκατάλειψη αποτελεί ένα παγκόσμιο εκπαιδευτικό φαινόμενο, σύνθετο και πολύ-παραγοντικό, καθώς επηρεάζεται από πληθώρα κοινωνικών και εκπαιδευτικών παραγόντων.

Η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού προσδίδει ιδιαίτερη αξία στην εκπαίδευση, η οποία αποτελεί ιδιαίτερης σημασίας δικαίωμα για το παιδί και καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τη ζωή του. Στο Άρθρο 28 αναφέρεται πως η εκπαίδευση πρέπει να είναι υποχρεωτική και δωρεάν για όλους και ο καθένας να αντιμετωπίζεται ως αυτόνομο πρόσωπο με ξεχωριστές δυνατότητες, οι οποίες πρέπει να ενισχύονται και να προβάλλονται.  Το άρθρο αυτό αναφέρει την απαίτηση για λήψη μέτρων που «ενθαρρύνουν την τακτική σχολική φοίτηση και τη μείωση του ποσοστού εγκατάλειψης των σχολικών σπουδών2». 

Παρόλο που έχουν διατυπωθεί πολλοί ορισμοί, εντούτοις παρατηρείται μια γενική ομοιομορφία και σύγκλιση απόψεων για το τι είναι η σχολική αποτυχία3. Εν γένει, με τον όρο αυτό περιγράφονται οι δυσκολίες του παιδιού να ανταποκριθεί ικανοποιητικά στις διδακτικούς και μαθησιακούς στόχους του σχολείου, όπως αυτοί ορίζονται από το εκπαιδευτικό σύστημα για κάθε σχολική βαθμίδα. Οι δυσκολίες αφορούν είτε την χαμηλή επίδοση σε κάποιο ή κάποια μαθήματα, είτε τα προβλήματα συμπεριφοράς του μαθητή.

Μπορεί να αποδοθεί τόσο στο μαθητή, όσο και στο σχολείο, κυρίως ως η αδυναμία αυτού να συγκρατήσει τους μαθητές που είναι επιρρεπείς στη διαρροή μέχρι την αποφοίτησή τους4. Αυτό φαίνεται από την έλλειψη ελέγχου του λόγου απουσίας των μαθητών από το σχολείο. Επιπλέον, μπορεί να ευθύνεται η οικογένεια, η μέθοδος διδασκαλίας ή η εκπαιδευτική πολιτική της εκάστοτε χώρας5. Η μετατροπή του φαινομένου της σχολικής αποτυχίας σε μονοδιάστατο φαινόμενο μαθησιακής διαταραχής πετυχαίνει μόνο να δυσχεραίνει τον εντοπισμό των πραγματικών αιτιών της. 

Η σχολική εγκατάλειψη αποτελεί πλέον «διαπιστωμένο πρόβλημα» για την ελληνική εκπαίδευση6. Πρόκειται για ένα πολύ-παραγοντικό φαινόμενο. Οι μαθητές, ανεξαρτήτως βαθμίδας εκπαίδευσης, έχει φανεί πως επηρεάζονται από τέσσερις βασικούς τομείς. Στην πρώτη θέση βρίσκονται τα προσωπικά χαρακτηριστικά του ίδιου του μαθητή, ο τρόπος σκέψης και αντίληψης και οι ιδιαιτερότητες που τον ξεχωρίζουν από τους υπόλοιπους. Δεύτερη έρχεται η οικογένεια, μέσα στην οποία το παιδί δομεί την προσωπικότητά του και τις πρώτες διαπροσωπικές σχέσεις. Ακολουθεί το σχολείο, στο οποίο ο μαθητής εντάσσεται σε μικρή ηλικία και παραμένει για πολλά χρόνια, εξελίσσοντας το χαρακτήρα και την προσωπικότητα που δόμησε στα πλαίσια της οικογένειας. Στη συνέχεια, βρίσκεται η ευρύτερη κοινωνία, με το σύστημα αξιών που διαθέτει και τον τρόπο λειτουργίας της, ο οποίος επηρεάζει κάθε μέλος της. 

Οι διαπροσωπικές σχέσεις στο σχολείο είναι ιδιαίτερα ουσιώδεις για τον μαθητή, γιατί δημιουργούν ευχάριστο κλίμα συνύπαρξης και μάθησης. Όταν, όμως, το σχολείο και οι μέτοχοί του δημιουργούν μια απρόσωπη και ψυχρή πραγματικότητά, οι μαθητές κινδυνεύουν να το εγκαταλείψουν. Η εμπλοκή του μαθητή σε ομάδες με παρεκκλίνουσα συμπεριφορά, μπορεί να τον οδηγήσει στη σχολική διαρροή, λόγω πειθαρχικών ζητημάτων7.

Επιπροσθέτως, όταν το σχολικό σύστημα διακρίνεται από ανεπάρκεια, δε βοηθά τους μαθητές να αισθανθούν ευχάριστα και αδυνατεί να τους συγκρατήσει στην εκπαίδευση, ακόμη και αν αντιμετωπίζουν δυσκολίες8. Επιπλέον, η αυστηρή πειθαρχία, ο μη αξιοκρατικός τρόπος αξιολόγησης, η επιλεκτική λειτουργία, αλλά και το μέγεθος του σχολείου έχουν αναφερθεί ως αιτίες μαθητικής διαρροής, κυρίως στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση9.

Τα άτομα που εγκατέλειψαν το σχολείο, δε συμμετέχουν τόσο συχνά σε προγράμματα επιμόρφωσης, είναι πιθανό να μείνουν άνεργοι λόγω έλλειψης προσόντων και εξαρτώνται σε μεγαλύτερο βαθμό από τα ταμεία ανεργίας· και αν ακόμη καταφέρουν να εργαστούν, θα είναι πιθανότερα σε μια εργασία με χαμηλές απολαβές. Ακόμη, κινδυνεύουν περισσότερο από την φτώχεια, τον κοινωνικό αποκλεισμό, τη μη συμμετοχή σε δημοκρατικές διαδικασίες, όπως οι εκλογές. Για τους λόγους αυτούς, οι ιθύνοντες οφείλουν να διασφαλίσουν την ακεραιότητα της διαδρομής των μαθητών στο σχολείο, σε ένα «αξιόπιστο, δημόσιο και ουσιωδώς δωρεάν σύστημα εκπαίδευσης και κατάρτισης10» . 

Ωστόσο, η σχολική αποτυχία και διαρροή συνδέονται άμεσα με την αποτυχία και τα ελλείμματα του ίδιου του σχολείου. Επομένως, κρίνεται αναγκαία η διοικητική επιμόρφωση των διευθυντών και η διδακτική/παιδαγωγική επιμόρφωση των διδασκόντων11, ενώ οι εκπαιδευτικοί χρειάζεται να ενημερωθούν, να κινητοποιηθούν και να αξιοποιήσουν τις εμπειρίες τους, με σκοπό να ληφθούν τα απαραίτητα μέτρα για την αντιμετώπιση της σχολικής διαρροής12. Τέλος, η σχολική διαρροή συνδέεται εξίσου με τους γονείς των μαθητών, οι οποίοι θα ήταν καλό να αναλάβουν τις ευθύνες τους και να αναπτύξουν  σχέσεις συνεργασίας με το σχολείο και το δάσκαλο. 

Επομένως, η πρόσφατη επαναφορά της αναγραφής της διαγωγής στους τίτλους σπουδών της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, καθώς και οι πολυήμερες αποβολές, θα έχουν ως αποτέλεσμα μόνο την περιθωριοποίηση των μαθητών και τίποτε άλλο.

*Ψυχολόγος

Παραπομπές:

1 Δήμου, Γ. (1999). Σχολική αποτυχία και κοινωνικός αποκλεισμός: Εννοιολογικές διασαφηνίσεις. Στο: Κωνσταντίνου, Χ. & Πλειός, Γ. (επιμ.), Σχολική Αποτυχία και Κοινωνικός Αποκλεισμός: Αιτίες, συνέπειες και αντιμετώπιση (σσ. 33-37). Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

2 Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού (1989): http://www.unicef.gr/το-πλήρες-κείμενο-της-σύμβασης-για-τα-δικαιώματα-του-παιδιού/a4-366-22

3 Ό.π. Δήμου, 1999

4 Λαρίου-Δρεττάκη, Μ. (1993). Η εγκατάλειψη της υποχρεωτικής εκπαίδευσης και παράγοντες που σχετίζονται με αυτή. Αθήνα: Γρηγόρης.

5 Παλαιοκρασάς, Στ. (2007). Έκθεση Εκπαιδευτικής Πολιτικής Με βάση την Έρευνα του Π.Ι. «Η Μαθητική Διαρροή στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο, Ενιαίο Λύκειο, ΤΕΕ)». Αθήνα: Παιδαγωγικό Ινστιτούτο. http://www.pi-schools.gr/programs/par/p5.html

6 Σταμέλος, Γ. (1999). Εγκατάλειψη της υποχρεωτικής εκπαίδευσης και κοινωνικός αποκλεισμός: μύθοι και πραγματικότητα. Στο Κωνσταντίνου, Χ., & Πλειός Γ. (Ed.), Σχολική Αποτυχία και Κοινωνικός Αποκλεισμός: Αιτίες, συνέπειες και αντιμετώπιση (pp. 303-318). Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

7 Νικολάου, Σ.-Μ. (2009). Η εγκατάλειψη της υποχρεωτικής εκπαίδευσης. Στοιχεία και προβληματισμοί. Σύγχρονη Κοινωνία, Εκπαίδευση και Ψυχική Υγεία, (2), 285-305. Και Ρουσέας, Π. &  Βρετάκου, Β. (2006). Η Μαθητική Διαρροή στην Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο, Ενιαίο Λύκειο, ΤΕΕ). Αθήνα: Επτάλοφος. 

8 Λαρίου-Δρεττάκη, 1993

9 Βουϊδάσκης, Β. (1999). Η μαθητική διαρροή ως μορφή κοινωνικού αποκλεισμού. Στο Κωνσταντίνου, Χ. & Πλειός Γ. (επιμ.), Σχολική Αποτυχία και Κοινωνικός Αποκλεισμός: Αιτίες, συνέπειες και αντιμετώπιση (σσ. 245-262). Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.
Και ο.π. Δρεττάκη, 1993 & Ρουσέας & Βρεττάκου, 2006

10 Φωτόπουλος, Ν. (2013, Φεβρουάριος 24). Σχολική διαρροή και περιθωριοποίηση των νέων. Ελευθεροτυπία. 

11 Ό.π. Παλαιοκρασάς, 2007

12 Directorate-General for Education, Youth, Sport and Culture, Education and Training Monitor 2019 Greece, European Union, 2019 https://ec.europa.eu/education/sites/education/files/document-library-docs/et-monitor-report-2019-greece_en.pdf

ΑΠΟΨΕΙΣ
Ανθίζουμε... περιφρονημένοι
Αν πρέπει να σκεφτώ μια φράση για να κλείσει αυτή η χρονιά στη λέσχη μας αυτή είναι: «Ανθίζουμε μέσα από την περιφρόνηση». Για τις δράσεις μας δεν δόθηκε ούτε ένα ευρώ, δεν ζητήσαμε, αλλά και δεν μας προτάθηκε...
Ανθίζουμε... περιφρονημένοι
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τηλεκπαίδευση πέρα από την εικονική πραγματικότητα του ΥΠΑΙΘ
Πρόκειται για τα παιδιά του “τελευταίου θρανίου”. Εκείνους τους μαθητές που, έτσι κι αλλιώς, το αστικό σχολείο των πολλαπλών ταξικών φραγμών δεν τους προσφέρει χώρο και θέση.
Τηλεκπαίδευση πέρα από την εικονική πραγματικότητα του ΥΠΑΙΘ
ΑΠΟΨΕΙΣ
Παιδικές (άρα και γονικές...) ανησυχίες σαν...«Μάχιμο Βήμα»!
Τα αυτονόητα άλλων εποχών, δεν παραμένουν, κατ' ανάγκη, ενταγμένα στην ίδια κατηγορία σε όλες τις εποχές, πόσο μάλλον εντός της σκληρής καθημερινότητας σε καιρό κρίσης...
Παιδικές (άρα και γονικές...) ανησυχίες σαν...«Μάχιμο Βήμα»!
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η παιδεία-πίτα και το κράτος-επιχειρηματίας
Τα «καύσιμα» της κίνησης της φροντιστηριακής δραστηριότητας πριμοδοτούνται από το ανταγωνιστικό σύστημα επιλογής για τα ΑΕΙ-ΤΕΙ, το οποίο στηρίζεται σε μεθόδους που προσφέρονται για εμπορική εκμετάλλευση....
Η παιδεία-πίτα και το κράτος-επιχειρηματίας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η σημαία ως έπαθλο βαθμολογικής αξιολόγησης
Μέχρι τώρα, σημαιοφόρος στο Δημοτικό σχολείο οριζόταν ο καλύτερος μαθητής/τρια. Αν δεχτούμε όμως ότι η σημαία συμβολίζει την αγάπη για την πατρίδα οδηγούμαστε στο συμπέρασμα ότι καμία σχέση δεν μπορεί να έχει...
Η σημαία ως έπαθλο βαθμολογικής αξιολόγησης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Για τις αλλαγές στο μάθημα της Ιστορίας
Tα χρόνια που έχω στην εκπαίδευση με έχει εντυπωσιάσει η συνέχεια -ανεξάρτητα από τις κυβερνήσεις- της απαξίωσης των εκπαιδευτικών από το υπουργείο Παιδείας. Στην καλύτερη περίπτωση θεωρούνται απλοί και όχι...
Για τις αλλαγές στο μάθημα της Ιστορίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας