• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    3°C -0.3°C / 4.5°C
    0 BF
    58%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    4°C 2.7°C / 5.6°C
    4 BF
    56%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    4°C 3.0°C / 5.0°C
    1 BF
    33%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    4°C 3.9°C / 3.9°C
    1 BF
    41%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    0°C -0.1°C / -0.1°C
    0 BF
    64%
  • Βέροια
    Σποραδικές νεφώσεις
    4°C 2.0°C / 5.0°C
    1 BF
    57%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    -1°C -0.6°C / 0.7°C
    3 BF
    51%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    3°C 2.4°C / 4.6°C
    1 BF
    50%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    6°C 5.5°C / 7.5°C
    4 BF
    85%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    5°C 0.9°C / 4.9°C
    3 BF
    48%
  • Ερμούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    6°C 5.8°C / 7.9°C
    0 BF
    56%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    3°C 2.9°C / 5.6°C
    4 BF
    55%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    9°C 8.9°C / 8.9°C
    3 BF
    53%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    1°C 0.9°C / 1.5°C
    0 BF
    47%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    3°C 1.5°C / 2.8°C
    1 BF
    71%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    7°C 4.8°C / 7.1°C
    3 BF
    45%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    2°C -0.1°C / 4.8°C
    1 BF
    54%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    2°C 0.3°C / 4.3°C
    0 BF
    60%
  • Κατερίνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    4°C 2.8°C / 5.7°C
    2 BF
    58%
  • Καστοριά
    Σποραδικές νεφώσεις
    0°C -0.2°C / -0.2°C
    2 BF
    72%
ΦΩΤ.: ΑΡΧΕΙΟΥ

ΜΕΘ: πέραν του καλού και του κακού

  • A-
  • A+

Ισως θα έπρεπε να είμαστε σε κάποια ιδιαίτερη εγρήγορση όσον αφορά  την κατασκευή εν-τυπώσεων, ή την βιομηχανία συνειδήσεων,  σ’ αυτές τις παράξενες, δυσοίωνες και δυστοπικές μέρες που ζούμε και που, βιάζομαι να προσθέσω, δεν ξεκίνησαν με την απαγόρευση της κυκλοφορίας και τα συναφή τρέχοντα μέτρα, αλλά πολύ πιο πριν.

Τα ακρώνυμα ΜΕΘ και ΜΑΦ αναφέρονται βεβαίως στις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας και Μονάδες Αυξημένης Φροντίδας  αντίστοιχα. Να κάτι πιο οικείο αυτές  τις μέρες που ζούμε. Επαρκούν οι ΜΕΘ και ΜΑΦ που έχουμε εδώ στην Ελλάδα; Χρειαζόμαστε κι άλλες; Πόσες ακόμα ακριβώς; Θα μας σώσουν από τον θάνατο; Κι αν δεν μας σώσουν όλους εμάς που μπορεί να φτάσουμε στο κατώφλι τους και κριθεί ότι χρειαζόμαστε να το διαβούμε και να διασωληνωθούμε, πόσοι από εμάς θα σωθούν; Και αν δεν σωθούμε όλοι, γιατί κάποιοι δεν θα σωθούν; Δύσκολα ερωτήματα, γεμάτα αγωνία τόσο για τους ασθενείς και τους οικείους τους όσο και για τους εντατικολόγους γιατρούς και εξειδικευμένους νοσηλευτές της “παράξενης” αυτής κοινότητας των ΜΕΘ, και όχι μόνο στην Ελλάδα προφανώς.  Σημειώνω εδώ en passant (ναι, σήμερα επιλέγω, διαστροφικά ίσως, να μην μεταφράζω κάποια πράγματα, ο πόνος των ανθρώπων και των πραγμάτων μου το επιβάλλει) την ανατριχιαστική διαστροφή συνεχούς παρακολούθησης και σύγκρισης ποσοστών θνητότητας σε διαφορετικές χώρες ακόμα και περιοχές της ίδιας χώρας.

Μα το κάνουμε, ίσως πει κάποιος, για να καταλάβουμε τι συμβαίνει μήπως μπορέσουμε να πάρουμε τα κατάλληλα μέτρα. Μάλιστα, είναι από επιδημιολογικό ενδιαφέρον λοιπόν που παρακολουθούμε κάθε μέρα με θρησκευτική λαγνεία τι γίνεται με τα κρούσματα σε όλο τον κόσμο και ανακουφιζόμαστε σιωπηλά που δεν είμαστε Ιταλία. Με το ίδιο επιδημιολογικό ενδιαφέρον, ή ας μην ντραπούμε να το πούμε με το όνομα του, με την ίδια στυγνή αδιαφορία που (δεν) παρακολουθούσαμε προ κοροναϊού τις καθημερινές στατιστικές με θανάτους από ελονοσία και υποσιτισμό σε άλλες εξωτικές περιοχές του πλανήτη. Τον κοροναϊό τον μάθαμε γρήγορα. Τα παράσιτα  P. falciparum και P. vivax  δεν τα έχουμε μάθει ακόμα. Μάλλον δεν μας αφορούν. 405000 θάνατοι από ελονοσία (εκτίμηση ΠΟΥ) το 2018, με το 94% των θανάτων να συμβαίνει στην Αφρική, δεν μας αφορά.  Μάλιστα. Οσο για την αγωνία του ερωτήματος «Θα σωθώ εγώ; Τι με περιμένει;» μου θύμισε μία φίλη την αγωνία κάποιου στην Εβδομη Σφραγίδα του Ingmar Bergman που ρωτάει λίγο πριν πεθάνει από την πανούκλα “Τι θα μου συμβεί? Δεν μπορείς να μου δώσεις λίγη ανακούφιση;” Αλλά και τον διάλογο ανάμεσα στον Jöns (τον ιπποκόμο του ιππότη που παίζει σκάκι με τον Θάνατο) και έναν αγιογράφο σε μια εκκλησία που ζωγραφίζει μιά τοιχογραφία (αυτό το μεταφράζω, πρόχειρα για την περίσταση και κάπως ελεύθερα από τους Αγγλικούς υπότιτλους και όχι από τα Σουηδικά)

Jöns: Γιατί ζωγραφίζεις αυτές τις βλακείες;

Αγιογράφος:  Για να υπενθυμίσω στους ανθρώπους τον θάνατο

Jöns: Αυτό δεν θα τους κάνει πιο ευτυχισμένους

Αγιογράφος: Γιατί να τους κάνουμε ευτυχισμένους; Γιατί να μη τους σκιάξουμε;

Jöns: Ναι αλλά έτσι δεν θα θέλουν να κοιτάξουν την ζωγραφιά σου

Αγιογράφος: Τις λες. Βεβαίως θα θέλουν. Ενα κρανίο είναι πιό ενδιαφέρον από μια γυμνή γυναίκα.

Jöns: Αν τους τρομοκρατήσεις

Αγιογράφος:  Θα σκεφτούν

Jöns: Ναι, τότε θα σκεφτούν

Αγιογράφος:  Και θα τρομάξουν ακόμα πιο πολύ

Jöns: Και θα πέσουν στα χέρια των παπάδων

 

Αλλά ας επιστρέψουμε στις ΜΕΘ και ΜΑΦ. Δεν είμαστε πια στον 14ο αιώνα. Έχουμε προοδεύσει. Ο φόβος του θανάτου δεν μας ρίχνει πλέον στα χέρια των παπάδων αλλά στην επιστημονική αγκαλιά της ιατρικής. Η ιατρικοποίηση της ζωής δεν θα μπορούσε να είναι κυρίαρχη αν δεν είχε κατακτήσει και την ιατρικοποίηση του θανάτου.

Εχουμε λοιπόν ΜΕΘ και ΜΑΦ. Οι τελευταίες όπως μαθαίνουμε, μπορεί να μετατραπούν στις πρώτες σχετικά εύκολα. Πόσες κλίνες σε ΜΕΘ χρειαζόμαστε λοιπόν; Απλό ερώτημα; Πάντως αγωνιώδες.  Δέκα, εκατό, χίλιες; Πόσες ανά 100,000 κατοίκους, ας πούμε; Δικαιούμαστε να γνωρίζουμε.  Ποιος θα μας απαντήσει;

Δύο διευκρινήσεις, πριν αναζητήσουμε κάποιες απαντήσεις:  1) όταν ρωτάμε πόσες ΜΕΘ χρειαζόμαστε, δεν εννοούμε προφανώς μόνο την κτιριακή εγκατάσταση και τα εξειδικευμένα μηχανήματα, αλλά και το εξειδικευμένο και κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό που τις στελεχώνει, γιατρούς, νοσηλευτές, φυσιοθεραπευτές, κοκ. Υπάρχουν και διαφορετικά είδη ΜΕΘ, αλλά δεν θα μιλήσουμε αναλυτικά για αυτό εδώ. Σε αδρές γραμμές ας πούμε οτι ένας βασικός διαχωρισμός (όχι ο μοναδικός) είναι οι παιδιατρικές ΜΕΘ και οι ΜΕΘ των ενηλίκων. Στην αγγλόφωνη βιβλιογραφία κάποιος θα βρεί τα ακρώνυμα MICU(Medical Intensive Care Unit – οι γενικές ΜΕΘ ας πούμε),  SICU (Surgical ICU- κατ’ εξοχήν για μετα-εγχειρητικά ή/και τραύμα), TICU (Trauma ICU – κατ΄εξοχήν για τραύμα), PICU (Pediatric ICU- για παιδιά) , NICU(Neonatal ICU-για νεογέννητα και βρέφη μέχρι 28 ημερών), CCU(Cardiac care unit- κατεξοχήν για καρδιακά).

2) Δεύτερη διευκρίνηση  προς αποφυγήν παρεξηγήσεων γιατί ζούμε παράξενες μέρες. Οποιος-α τυχόν συμπεράνει από αυτά που γράφω εδώ, ότι αμφισβητώ το δημόσιο σύστημα υγείας θα έχει συμπεράνει λάθος. Δηλώνω λοιπόν απερίφραστα και εμφατικά χωρίς να επιχειρηματολογήσω εδώ για αυτό, ότι θεωρώ ότι η υγεία είναι, ή μάλλον θα έπρεπε να είναι ένα δωρεάν, καθολικά, ισότιμα και απρόσκοπτα προσβάσιμο δημόσιο αγαθό το οποίο πρέπει να προστατεύεται θεσμικά από οποιαδήποτε μορφή εμπορευματοποίησης. Δεν θα επανέλθω σ' αυτό.

Πόσες ΜΕΘ, ή κλίνες σε ΜΕΘ, χρειαζόμαστε λοιπόν; Αυτό το ερώτημα προϋποθέτει κάτι που θεωρείται αυτονόητο και αυταπόδεικτο, δηλαδή ότι χρειαζόμαστε ΜΕΘ, τόσο γενικά μιλώντας, όσο και τώρα επειγόντως. Αν επιχειρήσει κάποιος να διερευνήσει το αυτονόητο/αυταπόδεικτο ίσως κινδυνεύει να χαρακτηριστεί επικίνδυνος για την δημόσια υγεία, ίσως απάνθρωπος, ή ότι ίσως ανήκει στην ίδια κατηγορία με τους αρνητές του ολοκαυτώματος. Ισως κιόλας  θα μπορούσε να αποκαλεστεί αρνητής ΜΕΘ, ίσως και να θεσπιστεί και ποινή φυλάκισης για όποιον κριθεί ότι αρνείται την χρησιμότητα των ΜΕΘ, εκτός κι αν είναι ο Bolsonaro, o Trump και άλλοι ομοϊδεάτες τους. Ο ειδεχθής Boslonaro συγκεκριμένα, αν και δεν έχει αποφανθεί για τις ΜΕΘ, έχει ενορχηστρώσει μια ανελέητη εκστρατεία άρνησης όσον αφορά τους κινδύνους από την εξάπλωση του κορονοϊού. Μια εκστρατεία που περιλαμβάνει απειλές σε όποιους τολμούν να τον αμφισβητήσουν. Ο Κυβερνήτης του São Paulo João Doria ανακοίνωσε ότι την Πέμπτη το βράδυ 26 Μαρτίου έγινε αποδέκτης απειλών κατά της ζωής του, αποδίδοντας τες σε υποστηρικτές και συμβούλους του Bolsonaro. Η άθλια ψηφιακή εκστρατεία μίσους και ασυστόλων ψεμάτων που συνέβαλε αποφασιστικά στην εκλογή του Bolsonaro, συνεχίζεται με πρωτεργάτη τον γιο του, Carlos Bolsonaro, δημοτικό σύμβουλο στο  Rio de Janeiro.

Παρ’ όλα αυτά, το δύσκολο ερώτημα σχετικά με τις ΜΕΘ παραμένει. Η Ομοσπονδία Ενώσεων Νοσοκομειακών Γιατρών Ελλάδος (ΟΕΝΓΕ) δεν μασάει τα λόγια της.  « Ανάπτυξη όσο το δυνατόν περισσότερων κλινών ΜΕΘ έστω και τώρα. Υπενθυμίζουμε πως πάγιο διαχρονικό αίτημα της ΟΕΝΓΕ και πριν την επιδημία ήταν τουλάχιστον 2000 κλίνες ΜΕΘ στα δημόσια νοσοκομεία συν άλλες 1500 κλίνες ΜΑΦ (που μπορούν να μετατραπούν άμεσα ανά πάσα στιγμή σε κλίνες ΜΕΘ)» από ανακοίνωση στην επίσημη ιστοσελίδα της.  Σέβομαι και συμφωνώ ως επί το πλείστον με τις αγωνιστικές διεκδικήσεις της ΟΕΝΓΕ, την πολιτική οξυδέρκεια κα ι οξύτητα του λόγου που αρθρώνει. Με την αλληλεγγύη στους πρόσφυγες, με την σφοδρή κριτική που ασκεί στην παρούσα κυβέρνηση, με το αίτημα για την άμεση επίταξη του ιδιωτικού τομέα, με τις καταγγελίες, τις ανακοινώσεις και τις κινητοποιήσεις που προσπαθεί να οργανώσει. Διαφωνώ όμως με την θρησκευτική πίστη τους στον σωτήριο ρόλο της ιατρικής.  Θα επανέλθω σ΄αυτό πιο κάτω.

Το αίτημα για 2000 κλίνες ΜΕΘ συν 1500 ΜΑΦ από που προκύπτει όμως; Εχει δίκιο η ΟΕΝΓΕ ότι το αίτημα είναι διαχρονικό. Φαίνεται επίσης ότι δεν είναι μόνο δικό της αίτημα, όχι πως διεκδίκησε ποτέ την αποκλειστικότητα. Οταν η ΠΟΕΔΗΝ και ο αυτο-ανακηρυγμένος προστάτης του ΕΣΥ ο πολύς κος Μιχάλης Γιαννακός εξαπέλυε επιθέσεις κατά του ΣΥΡΙΖΑ σε φιλόξενα (προς αυτόν) μέσα ενημέρωσης, με ένα πολύ μικρό δείγμα από τα πολλά  το δημοσίευμα στην iefimerida στις 9/2/2018, συναντάμε πάλι αυτόν τον αριθμό των 3500 κλινών. Η Καθημερινή δεν θα μπορούσε βέβαια να μην εκφράσει κι αυτή την ανησυχία της για την κατάσταση με τις ΜΕΘ επί ΣΥΡΙΖΑ, άρθρο στις 15.05.2016 με τον “συγκινητικό” τίτλο «Διασωληνωμένοι αναμένουν... μια θέση σε ΜΕΘ».

Λοιπόν να το πούμε όσο πιο απλά γίνεται. Δεν υπάρχει κανένα διεθνώς αναγνωρισμένο κριτήριο για το πόσες κλίνες ΜΕΘ ανά 100,000 είναι απαραίτητες. Ναι, κατά καιρούς κυκλοφορούν διάφορες προτάσεις και συστάσεις αλλά καμία δεν είναι τεκμηριωμένη. Οι διαφορές ανάμεσα σε χώρες (ακόμα και ανάμεσα σε γεωγραφικές περιοχές της ίδιας χώρας) που μπορεί να επιδρούν διαφορικά στην υγεία του πληθυσμού της κάθε χώρας είναι τόσο πολλές, μεμονωμένα και συνδυαστικά, που καθιστά τρομερά δύσκολη οποιαδήποτε έγκυρη γενίκευση, ή αν προσπαθούσαμε να παραμετροποιήσουμε τις διαφορές όπου κάθε παράμετρος θα έπρεπε να έχει ένα εύρος τιμών, κατά πάσα πιθανότητα δεν θα μπορούσαμε να βγάλουμε ένα στοιχειωδώς χρήσιμο μοντέλο. Να μην ξεχνάμε επίσης το εξαιρετικά σημαντικό, ότι ο πληθυσμός μιας χώρας δεν επηρεάζεται το ίδιο απο διάφορες νοσογόνες συνθήκες διαβίωσης. Και τέλος, οι συνθήκες δεν είναι στατικές, μεταβάλλονται με διαφορετικούς και απρόβλεπτους εν πολλοίς ρυθμούς και ενίοτε απότομα και δραματικά.

Καλά όλα αυτά ίσως, αλλά όταν βλέπουμε εμπειρικά στο εδώ και τώρα ότι δεν μας φτάνουν οι κλίνες ΜΕΘ και τα μηχανήματα μηχανικής υποστήριξης αναπνοής (mechanical ventilation) δεν πρέπει να δράσουμε άμεσα; Παραδείγματος χάριν, τελευταίες αναφορές αναδεικνύουν ότι το 99% των θέσεων σε ΜΕΘ στην Λομβαρδία έχουν διατεθεί σε ασθενείς με covid-19 (ενδιαφέρον στοιχείο το οποίο δεν θα σχολιάσω εδώ, ότι στην Πούλια και στην Καλαβρία το ποσοστό δεν ξεπερνάει το 12%). Δεν πρέπει να ανοίξουμε πιο πολλές ΜΕΘ και να βρούμε περισσότερους αναπνευστήρες; Και έχοντας την εμπειρία προηγούμενων επιδημιών και πανδημιών δεν θα έπρεπε τουλάχιστον να είμαστε στοιχειωδώς προετοιμασμένοι ακόμα κι αν δεν μπορούμε να προβλέψουμε ακριβώς πότε θα σκάσει η επόμενη ιογενής μεταδιδόμενη λοίμωξη;

Οσον αφορά το εδώ και τώρα που δικαιολογημένα προκαλεί αγωνία, θα ριψοκινδυνεύσω την εξής απάντηση: στον βαθμό που η ιατρική διεθνώς είναι θεσμικά οργανωμένη έτσι όπως είναι οργανωμένη, προφανώς η απάντηση είναι μία και μοναδική. Είναι μονόδρομος. Ναι, ξεκάθαρα χρειαζόμαστε εδώ και τώρα πιό πολλές ΜΕΘ και αναπνευστήρες και τα συναφή. Οι γιατροί, νοσηλευτές και το λοιπό εξειδικευμένο προσωπικό που πασχίζουν να σώσουν ζωές στις ΜΕΘ εδώ και τώρα δεν μπορούν να κάνουν απολύτως τίποτα διαφορετικό από το να παλέψουν με τα εργαλεία και τις γνώσεις που έχουν για να σώσουν όσες ζωές μπορούν, ασχέτως ποσοστών επιτυχίας. Ο Σωτήρης Τσιόδρας σε τελευταία του ενημέρωση ανέφερε ότι το ποσοστό θνητότητας στους διασωληνωμένους ασθενείς είναι περίπου 47%.

Δηλαδή περίπου ένας στους δύο διασωληνωμένους πεθαίνει. Σε ενημέρωση του πριν απο μερικές μέρες το είχε διατυπώσει κάπως πιό αφηρημένα. Η απάντηση του σε σχετική ερώτηση δημοσιογράφου κατά την ενημέρωση διαπιστευμένων συντακτών υγείας στις 23/3/2020 ήταν «Σας θυμίζω ότι με τα παγκόσμια δεδομένα, ένα 50% των ασθενών που είναι διασωληνωμένοι αναρρώνει πλήρως. Ελπίζουμε ότι με την καλή φροντίδα στις μονάδες μας θα δούμε και εμείς αντίστοιχα νούμερα.» Δεν λέει εδώ τι συμβαίνει με το άλλο 50%. Θα μπορούσε από την διατύπωση κάποιος να συμπεράνει ότι κάποιοι αναρρώνουν αν και όχι πλήρως και κάποιοι πεθαίνουν. Η τελευταία του ενημέρωση το ξεκαθαρίζει. Να σημειωθεί εδώ ότι αυτό είναι μέσος όρος. Σύμφωνα με αλγόριθμους και εκτιμήσεις διαστρωμάτωσης κινδύνου για κάποιους ασθενείς η πιθανότητα να πεθάνουν είναι πολύ μεγαλύτερη από το 50%. Τα δύσκολα κλινικά διλήμματα που αντιμετωπίζουν οι γιατροί στις ΜΕΘ είναι σχεδόν πάντα ηθικά διλήμματα και κανένας αλγόριθμος δεν μπορεί να το αλλάξει αυτό. Αλλά τι σημασία έχει αυτό;  Οι γιατροί θα κάνουν ότι είναι δυνατόν να σώσουν έστω και μια ζωή και έτσι θα έπρεπε να είναι. Αντίστοιχα, αλλά με κάποιες μικρές διαφορές, όποιος χρειάζεται να διασωληνωθεί με την ελπίδα ότι έτσι μπορεί να σωθεί, δεν μπορεί να κάνει τίποτα άλλο από το να ζητάει εναγωνίως να διασωληνωθεί. Για κάποιους από τους ασθενείς που έχουν φτάσει σ’ αυτό το στάδιο, ίσως υπάρχει και η εναλλακτική να πουν (αν είναι ακόμα σε θέση να επικοινωνήσουν) «Δεν θέλω να διασωληνωθώ, προτιμώ να πεθάνω μόνος μου στο σπίτι μου (αν έχω σπίτι) ή πάνω στο βουνό, ή στην θάλασσα αν προφτάσω να πάω εκεί, προφανώς παίρνοντας όλα τα απαραίτητα μέτρα για να μην μολύνω συνανθρώπους μου.»  Για να μην θεωρήσει κανείς ότι το λέω αυτό ελαφρά τη καρδία, εγώ έχω ήδη συντάξει μία σχετική προκαταβολική οδηγία (advance directive) να μην διασωληνωθώ. Δεν συστήνω σε κανέναν να κάνει το ίδιο. Καθόλου, ούτε στο ελάχιστο. Αυτό είναι καθαρά δική μου προσωπική επιλογή.

Άρα ναι, επαναλαμβάνω, όπως έχει εξελιχθεί η ιατρική και όπως είναι οργανωμένη στην παρούσα ιστορική συγκυρία, ναι χρειαζόμαστε κι άλλες ΜΕΘ κι ας μην ξέρουμε ακριβώς πόσες. Όπως ένας συγκεκριμένος τρόπος παραγωγής και κοινωνικής οργάνωσης θέτουν προκαθορισμένα πεδία επιλογής στο εδώ και τώρα. Αν είμαι ένας φτωχός μεροκαματιάρης πχ ή θα πρέπει στο εδώ και τώρα να δουλέψω για ένα μεροκάματο, ή αν βρεθώ άνεργος χωρίς δική μου υπαιτιότητα θα πάρω ένα πενιχρό επίδομα ανεργίας για όσο το πάρω, ή θα κλέψω, ή θα πεθάνω απ’ την πείνα αν δεν αντέχω από περηφάνια να τρέφομαι από συσσίτια. Μπορώ βέβαια να οργανωθώ πολιτικά και να παλέψω συλλογικά με σκοπό να αλλάξω τον καπιταλισμό, να τον κάνω πιο ανθρώπινο, ή να τον καταργήσω τελείως. Αλλά στο μεταξύ όμως θα πρέπει κάπως να φάω, κάπου να βρω λίγη ζεστασιά από το κρύο.

Το 1976 εκδόθηκε ένα "παράξενο" βιβλίο από έναν πολυμαθή ριζοσπαστικό στοχαστή και αφοσιωμένο αλληλέγγυο ακτιβιστή, ο οποίος επίσης για ένα διάστημα ήταν καθολικός ιερέας, μέχρι που παραιτήθηκε το 1969 όταν κλήθηκε από το Βατικανό να απολογηθεί για τις δράσεις του και την σφοδρή κριτική που είχε εξαπολύσει εναντίον της Ρωμαϊκής Καθολικής Εκκλησίας. Για το ιστορικό, είχε προηγηθεί πριν από μερικά χρόνια η απόλυση του από το Καθολικό Πανεπιστήμιο του Πουέρτο Ρίκο καθώς οι απόψεις του είχαν θεωρηθεί άκρως επικίνδυνες τόσο για το θρησκευτικό όσο και για το πολιτικό καθεστώς. Μετά την απόλυση του κατέληξε στην Κουερναβάκα στο Μεξικό όπου ίδρυσε το Centro Intercultural de Documentación (CIDOC) απ’ όπου πέρασαν, μεταξύ άλλων, οι Paulo Freire, Paul Goodman, Susan Sontag, Erich Fromm, André Gorz.

Πρόκειται βέβαια για τον Ivan Illich και το εν λόγω βιβλίο είναι το Medical Nemesis: The Expropriation of Health το οποίο όπως διαπίστωσα πρόσφατα, έχει μεταφραστεί και στα Ελληνικά (και σε πάνω από 15 γλώσσες).

Οι μέρες που ζούμε είναι παράξενες, δυσοίωνες και δυστοπικές κι αυτό όχι λόγω ενός αόρατου εχθρού, αλλά λόγω ενός ορατού εχθρού που ξέρει πολύ καλά να μεταμφιέζεται σε αόρατο και ας μου επιτραπεί λόγω των ημερών η κάπως φτηνή μεταφορά, που μεταλάσσεται πιο αποτελεσματικά και επικίνδυνα και από έναν RNA ιό.

Κάποιοι τον λένε καπιταλισμό, κάποιοι νεο-φιλευθερισμό, κάποιοι παγκοσμιοποίηση, κάποιοι, σε τελείως διαφορετικό επίπεδο αφαίρεσης, τον ταυτοποιούν με το ανθρώπινο είδος.

Οπως και νάχει, το παγκόσμιο, αν και ανομοιογενές, κύμα εξεγέρσεων, μαζικών κινημάτων πολιτικής ανυπακοής, διαμαρτυριών στους δρόμους, στην Χιλή, στην Γουατεμάλα, στην Ινδονησία, στο Ιράκ, στον Λίβανο, στην Ιταλία (οι σαρδέλες εναντίον του Σαλβίνι), στην Μάλτα, (η λίστα είναι προφανώς ελλιπής)  που θορύβησε τις κυβερνώσες ελίτ ανά τον κόσμο και που φυσικά δεν πέρασε απαρατήρητο στους ακαδημαϊκούς κύκλους, ξαφνικά έχει τεθεί σε καραντίνα. Δεν προσυπογράφω σε κανένα σενάριο συνωμοσίας όσον αφορά την εμφάνιση του ιού. Εξάλλου θεωρώ ότι μπροστά στις συστηματικά φρικαλέες τεχνικές κυβερνησιμότητας των ανθρώπινων σχέσεων, αλλά και των σχέσεων με το περιβάλλον (οι μεν διαμεσολαβούνται από τις δε)το να έφτιαξε κάποιος τον ιό σε εργαστήριο και να τον ξαμόλυσε, φαντάζει σαν σκανταλιά  σε νηπιαγωγείο.

Τι σχέση έχoυν όλα αυτά με την ιατρική γενικά αλλά και ειδικά τώρα με την πανδημία και τις ΜΕΘ και τις διασωληνώσεις; Προτείνω την εξής σχέση χωρίς να διεκδικώ καθόλου την καινοτομία της πρότασης: η ιατρική όπως έχει εξελιχτεί, αποτελεί αναπόσπαστο και αναγκαίο εργαλείο/ μηχανισμό εξουσίας, μέσα από την συνεχώς αυξανόμενη και αμείλικτη ιατρικοποίηση της ζωής (και του θανάτου). Η ιατρικοποίηση ως βιο-πολιτική λειτουργεί μέσα από την απο-κοινωνικοποίηση και απο-πολιτικοποίηση της ζωής. Προφανώς ή λιγότερο προφανώς, δεν πρόκειται για μια διαδικασία χωρίς αντιφάσεις και παράδοξα, και δεν σημαίνει ότι όποιος αμφισβητεί ευκαιριακά την ιατρική το κάνει κριτικά, αποσκοπώντας στην δημιουργία μιας καινούργιας κοινωνικής αλληλεγγύης, βλέπε ας πούμε Bolsonaro.

Προβλήματα που θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά με κοινωνικά / πολιτικά μέτρα, εμφανίζονται ως ιατρικά. Παρεμβάσεις στοχευμένες στο περιβάλλον και στο κλίμα, πρόσβαση σε καθαρό νερό, συνθήκες διαβίωσης, καλή διατροφή, κατάλληλοι τρόποι καλλιέργειας, μέθοδοι βιολογικής και μη εντατικής εκτροφής ζώων για κατανάλωση (για όσους τρώνε κρέας και ζωϊκά προϊόντα), συνθήκες εργασίας που δεν σκοτώνουν ή σμπαραλιάζουν την υγεία,  και ένα σωρό άλλα μέτρα απλής υγιεινής που δεν απαιτούν ιατρική τεχνολογία, θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν τα περισσότερα από τα «ιατρικά» προβλήματα που μας ταλανίζουν, συμπεριλαμβανομένων και των ιογενών λοιμώξεων.

Η κεντρική ιδέα του Illich όσον αφορά το ιατρικό κατεστημένο είναι τόσο απλή όσο είναι ρηξικέλευθη και σοκαριστική και είναι τούτη: η ιατρική κάνει πολύ περισσότερο κακό παρά καλό, σε κλινικό, κοινωνικό και πολιτισμικό επίπεδο, αυτό που ονομάζει κλινική ιατρογένεση, κοινωνική ιατρογένεση, πολιτισμική ιατρογένεση. Η εισαγωγή στο βιβλίο του ξεκινάει έτσι: “Το ιατρικό κατεστημένο έχει γίνει σημαντικότατη απειλή για την υγεία... Το αποτέλεσμα είναι ολέθριο και έχει πάρει διαστάσεις επιδημίας. Τη νέα αυτή επιδημία ονομάζω ιατρογένεση, από τις ελληνικές λέξεις ιατρός και γένεσις.” Θα παρακαλούσα απο την καρδιά μου αυτούς που αντανακλαστικά ίσως θα φώναζαν “Τσαρλατάνοι, αρνητές της επιστήμης, αρνητές των εμβολίων και άρα εγκληματίες υπεύθυνοι για τον θάνατο παιδιών και γέρων, σκοταδιστές, απάνθρωποι, ντροπή σας και αίσχος να αμφισβητείτε τα οφέλη της ιατρικής. Να αμφισβητείτε τι έχει προσφέρει η ιατρική στην ανθρωπότητα. Σε γέρους, παιδιά, φτωχούς, ευάλωτους, σε όλους. Δεν ντρέπεστε; Δεν βλέπετε πόσο έχουν μειωθεί τα ποσοστά θνησιμότητας στα παιδιά, πόσα εκατομμύρια ζωές έχουν σωθεί από τα αντιβιοτικά, πόσο έχει ανέβει ο μέσος όρος ηλικίας; Δεν τα βλέπετε αυτά; Σε λίγο θα μας πείτε ότι και η γη είναι επίπεδη.  Αίσχος” θα τους παρακαλούσα λοιπόν, τουλάχιστον να μην βιαστούν να εκστομίσουν τα παραπάνω.

Τα πράγματα δεν είναι ακριβώς άσπρα ή μαύρα.  Ναι, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι κάποιες μέθοδοι και τεχνικές έχουν αποδειχθεί εξαιρετικά χρήσιμες. Κάποιες παρεμβάσεις έχουν όντως σώσει ζωές, ορισμένα εμβόλια έχουν αποδειχθεί εξαιρετικά αποτελεσματικά, κάποιες παρεμβάσεις είναι εξαιρετικά αποτελεσματικές στην αποκατάσταση λειτουργιών του ανθρώπινου σώματος.

Ωστόσο υπάρχει μια σοβαρή υπόθεση που τουλάχιστον αξίζει να διερευνηθεί συστηματικά. Την επαναδιατυπώνω, ομολογουμένως κάπως απλοϊκά:  το μονοπώλιο της ιατρικής με την τεράστια και επεκτατική εξουσία που ασκεί σε πολλαπλά επίπεδα (θεσμικό, συμβολικό, κοινωνικό, πολιτικό) απαλλοτριώνει όχι μόνο την υγεία, καθιστώντας τους ανθρώπους παθητικούς δέκτες μιας παντοδύναμης τεχνολογίας, αλλά απαλλοτριώνει την ίδια την κοινωνικο-πολιτική ύπαρξη. Ακόμα και αν ίσχυε ότι είναι για το καλό όλων μας, για την υγεία μας, το οποίο, ας συμφωνήσουμε σε τούτο, μένει να διερευνηθεί περαιτέρω, το τίμημα φαίνεται τεράστιο.

Επιστρέφοντας στην προσφιλή μου ΟΕΝΓΕ, στα μέλη της οποίας δεν περιμένω καθόλου να είμαι προσφιλής αν και θα το επιθυμούσα, σημειώνω κάτι τελευταίο. Το άρθρο στο Lancet (Global Health) στο οποίο αναφέρεστε το οποίο  δημοσιεύθηκε στις 25/2/20 και το οποίο επικαλείστε για να δηλώσετε ότι τα στοιχεία «δείχνουν πως σε περιοχές με ικανοποιητική δυνατότητα πρόσβασης του πληθυσμού σε επαρκείς υπηρεσίες περίθαλψης η θνητότητα (θάνατοι επί % των νοσησάντων) ήταν 0 - 0,3 % ενώ σε περιοχές που για διάφορους λόγους δεν υπήρχε τέτοια ικανοποιητική δυνατότητα, η θνητότητα ήταν υπερδεκαπλάσια (3 – 5 %) δεν δείχνει καθόλου με τόση σιγουριά κάτι τέτοιο.

Μάλιστα θα έλεγα ότι το άρθρο παρόλο που ακολουθεί την επιστημονική ετικέτα και χρησιμοποιεί προσεχτικά εκφράσεις όπως «πιθανός συσχετισμός» και «πιθανόν να συνδέεται με..» είναι πολύ φτωχό στον τρόπο που παρουσιάζει (ή δεν παρουσιάζει) την μεθοδολογία και την ανάλυση των στοιχείων. Δεν χρειάζεται να είναι κανείς γιατρός για να το καταλάβει. Δεν κρίνω τους ανθρώπους που εν μέσω πανδημίας προσπάθησαν να κάνουν μία έρευνα για να συμβάλουν στην καλύτερη αντιμετώπιση της πανδημίας, αλλά σε κάθε περίπτωση το άρθρο αυτό δεν θα έπρεπε σε καμία περίπτωση να αποτελέσει την βάση για τους ισχυρισμούς σας περί πανηγυρικών επιβεβαιώσεων αυτών που λέτε οτι φωνάζατε εδώ και μήνες  «Οι αγωνιζόμενοι νοσοκομειακοί γιατροί και γενικά οι αγωνιζόμενοι υγειονομικοί δεν πέφτουμε δα κι από τα σύννεφα που επιβεβαιώνεται πανηγυρικά αυτό που φωνάζουμε εδώ και μήνες (πως σε μια τέτοια επιδημία....»

Δεν αμφισβητώ ούτε το πάθος ούτε την πολιτική και ηθική σας ακεραιότητα και σοβαρότητα ούτε τις προθέσεις σας όταν παλεύετε όπως όντως το κάνετε να σώσετε ζωές. Αλλά τίτλοι του είδους «Η δυνατότητα πρόσβασης των νοσούντων σε επαρκείς υπηρεσίες περίθαλψης μειώνει δραματικά την θνητότητα» δεν δικαιολογούνται έτσι εύκολα και σίγουρα όχι από το άρθρο στο οποίο αναφέρεστε.

Οπως δεν δικαιολογούνται δηλώσεις του είδους «Αυτό που πραγματικά δολοφονεί μαζικά είναι η αδυναμία πρόσβασης του πληθυσμού σε σύγχρονες και επαρκείς υπηρεσίες περίθαλψης»  Αναρωτηθήκατε ή διερευνήσατε ποτέ την πιθανότητα αυτές οι σύγχρονες και επαρκείς υπηρεσίες περίθαλψης με την επιβλητική τεχνολογία που τις συνοδεύει να είναι μία από τις μεγαλύτερες θεσμικές (δολο- ή χωρίς δόλο)φονικές βλάβες που πλήττουν τους ανθρώπους; Ισως κιόλας μόνο η κακή διατροφή βλάπτει περισσότερους ανθρώπους από όσους η ιατρογενής αρρώστια. Διερευνήσατε ποτέ την πιθανότητα να είναι ο ρόλος που παίζει το περιβάλλον πρωτίστως καθοριστικός (νερό, τροφή, αέρας σε συνδυασμό με κοινωνικοπολιτικές ανισότητες) για την υγεία ενός πληθυσμού και όχι η πρόσβαση σε ιατρικές τεχνολογίες;

Οι σύγχρονες και επαρκείς υπηρεσίες και τεχνολογίες  περίθαλψης δεν  είναι αυτονόητα ούτε αυταπόδεικτα τόσο σωτήριες ούτε βρίσκονται πέραν του καλού και του κακού, για να κλείσω το σχόλιο μου επιστρέφοντας πίσω στον τίτλο του.

Ας αναρωτηθούμε λοιπόν αν η ιατρική που διεκδικεί με τέτοιο ζήλο το μονοπώλιο της διαχείρισης της υγείας, καταλήγει να είναι επιζήμια για την ίδια την υγεία αλλά και για τις κοινωνικές σχέσεις των ανθρώπων.  Ισως να αξίζει μερικές φορές να πέφτουμε από τα σύννεφα παρά να ζούμε σε ροζ συννεφάκια.

Ευχαριστώ θερμά μια φίλη, η οποία είναι Εντατικολόγος σε δημόσιο νοσοκομείο και η οποία εν μέσω εξαντλητικών εφημεριών βρήκε τον χρόνο και την διάθεση να με συμβουλέψει στην συγγραφή αυτού του σχολίου. Αυτό ωστόσο δεν σημαίνει ότι συμμερίζεται τις απόψεις που εκθέτω εδώ.

*Συγγραφέας

 

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Επικίνδυνοι γιατροί ή επικίνδυνοι καιροί*
Σεβόμενος τον όρκο που έδωσα και τις αξίες της επιστήμης που επέλεξα να υπηρετώ, δηλώνω σήμερα πως υπέβαλα την παραίτησή μου από τη δημόσια δομή υγείας στην οποία εργάζομαι. Αναγνωρίζω ότι αυτό που συμβαίνει...
Επικίνδυνοι γιατροί ή επικίνδυνοι καιροί*
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η ιδεολογία της βεβαιότητας
Οι διχογνωμίες γύρω από το ζήτημα των εμβολιασμών κατά του κορονοϊού δεν επιτρέπουν εύκολες κατηγοριοποιήσεις.
Η ιδεολογία της βεβαιότητας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πώς θα ανοίξει ο τουρισμός μας; Ποιους τουρίστες περιμένουμε;
Η επιλογή της μη διαβούλευσης με τους τοπικούς φορείς, αντί για τη δυναμική έξοδο στην παγκόσμια τουριστική αγορά, οδηγεί τη νησιωτική χώρα σε αδιέξοδο. Τα μεγάλα και πιο ανεπτυγμένα τουριστικά νησιά...
Πώς θα ανοίξει ο τουρισμός μας; Ποιους τουρίστες περιμένουμε;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Κορονοϊός: Φονικότερο και μεταδοτικότερο το 3ο «κύμα»
Το τρίτο «κύμα» του κορονοϊού είναι φονικότερο και μεταδοτικότερο από ό,τι το δεύτερο. Οι κυριότεροι λόγοι είναι από τη μια μεριά το ότι τα περισσότερα κρούσματα στο τρίτο «κύμα» είναι από τη βρετανική...
Κορονοϊός: Φονικότερο και μεταδοτικότερο το 3ο «κύμα»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πανελλήνιες 21
Ανοιχτή επιστολή - μήνυμα αγωνίας, με εύλογες απορίες για το πώς λαμβάνονται οι αποφάσεις για το άνοιγμα και το κλείσιμο των σχολείων εν μέσω πανδημίας, από μια μαθήτρια της Γ' Λυκείου και υπoψήφιας για τις...
Πανελλήνιες 21
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η ξεχασμένη δημόσια υγεία
Ο κορονοϊός έχει ασφαλώς την «τιμητική του» στις μέρες μας, όμως η προστασία του πληθυσμού δεν νοείται να έχει μονόπλευρη στόχευση.
Η ξεχασμένη δημόσια υγεία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας