Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Συνοδοιπόροι και συνωμότες της ίδιας τέχνης
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Συνοδοιπόροι και συνωμότες της ίδιας τέχνης

  • A-
  • A+

Την περασμένη Παρασκευή είχαμε -μέσα σε όλα- την καθιερωμένη πια, ετήσια και παγκόσμια, Ημέρα Θεάτρου, ακόμα μια ευκαιρία να φέρουμε στον νου μας την αξία και αδιαμφισβήτητη σημασία της αρχαίας και πανανθρώπινης αυτής τέχνης. Οπως κάθε χρονιά, η τιμή για τη σύνταξη του χαιρετισμού, που αναρτήθηκε στα όπου Γης θέατρα, ανατέθηκε σε έναν επιφανή θιασώτη του Διόνυσου (και μέλος του Διεθνούς Ινστιτούτου Θεάτρου, του οποίου άλλωστε ιδέα πριν από περίπου 50 χρόνια ήταν η Ημέρα Θεάτρου). Τη χρονιά αυτή, είναι αλήθεια, το δελτίο Τύπου ανέφερε ως επίτιμο εισηγητή της Ημέρας τον μάλλον διεθνώς δυσδιάκριτο μα αξιόλογο Πακιστανό συγγραφέα Σαχίντ Ναντίμ - έξυπνη αναφορά στην παγκοσμιότητα του θεσμού, ιδιαίτερα για μια χώρα όπου οι συνθήκες για την ανάπτυξη του (δυτικού τύπου) θεάτρου δεν είναι από τις πλέον ευεπίφορες.

Δεν έχουν όμως και μεγάλη σημασία αυτά. Το σημαντικό είναι πως επενδύσαμε για ακόμα μία φορά χρόνο και σκέψη στο να ανταλλάξουμε μεταξύ μας παλιά και νεότερα, όμορφα και μεγάλα λόγια, αφιερωμένα στην αγαπημένη τέχνη πολλών και εκλεκτών, δρώντων και κεκοιμημένων, συνοδοιπόρων και δασκάλων. Η αλήθεια είναι πως κάθε μέρα αφιερωμένη κάπου, σε μια τέχνη ή μια μνήμη, στη Γυναίκα ή στο Βιβλίο, μοιάζει να κουβαλά από πριν την αίσθηση της συλλογικής υπενθύμισης σε κάτι που αν δεν νιώθουμε ότι κινδυνεύει, τουλάχιστον χρήζει της αναγκαίας προσοχής μας. Από τις πιο γνωστές ανάλογες γιορτές βλέπω πως η Ποίηση έχει κι αυτή μια ξεχωριστή ημέρα στο ημερολόγιο, το Βιβλίο, καθώς είπαμε, επίσης… Κάπου μέσα στη χρονιά διακρίνω και μια ημέρα αφιερωμένη στη Φωτογραφία. Αναρωτιέται κανείς εν τέλει αν όλα αυτά κρύβουν κάποιο ίχνος ανασφάλειας. Μήπως τελικά κάθε ανάλογο «νοτ ιτ» στον τοίχο μας δεν κάνει άλλο παρά να τονίζει και να αντιμάχεται τη γενική αδιαφορία μας στις υπόλοιπες 364 ημέρες του ίδιου χρόνου.

Πιθανόν. Η αλήθεια είναι πως είναι πολύ περίεργο να φανταστούμε σήμερα στον κόσμο μια δομημένη κοινωνία κάποιου πολιτισμικού επιπέδου χωρίς μια έστω θεατρική εκδήλωση στο κέντρο της (αυτο)προβολής της. Ωστόσο αυτό δεν έκανε ούτε κάνει το «θέατρο» κατ’ ανάγκην εκτιμήσιμο. Το αντίθετο. Η μάλλον όψιμη καταξίωσή του στις καρδιές και συνήθειες του δυτικού κόσμου μάς κάνει να ξεχνάμε πως για το μεγαλύτερο μέρος της Ιστορίας και για το μεγαλύτερο μέρος του πλανήτη το θέατρο και οι θιασώτες του αντιμετωπίστηκαν ως επί το πλείστον σαν απόβλητοι και μιάσματα, πλάνητες και πόρνοι, σάτυροι και θεομπαίχτες. Εχω την εντύπωση πως ο μεγαλύτερος εχθρός της θεατρικής τέχνης δεν υπήρξε διαχρονικά τίποτα άλλο από το θρησκευτικό δόγμα κάθε μορφής. Προφανώς γιατί το θέατρο υπηρετούσε όψεις της ανθρώπινης υπόστασης, πλευρές της φύσης μας που η θρησκεία είτε απορρίπτει, είτε τις θέλει υποταγμένες. Και όταν κάποια στιγμή το θέατρο τέλος πάντων αναδύθηκε σε κάτι περισσότερο από τους περιπλανώμενους θιάσους των μίμων και σαλτιμπάγκων, όταν αποσκίρτησε από τη θεολογική διατεταγμένη υπηρεσία όπου αρχικά ετάχθη κατά τον Μεσαίωνα και ανέπνευσε τον καθαρό αέρα της πόλης, χωρίς θυμιατά και ψάλτες στο πλευρό του, όταν γνώρισε θέατρα σταθερά για να ακουμπήσει σε αυτά τα προσωπεία και τα φαντάσματά του, ούτε τότε η λειτουργία του έμεινε χωρίς ανταλλάγματα. Οφειλε και πάλι για αιώνες να υπηρετεί βασιλιάδες και δεσπότες, οράματα εξουσίας και αυταρχικές δομές. Να τα υπηρετεί φανερά. Γιατί τη στιγμή που στο προσκήνιο ο σαλτιμπάγκος υποκλινόταν στον βασιλιά, στον μυστικό χώρο της τέχνης του, στα παρασκήνια και στην μεγάλη πλατεία, ανακάτευε τα φίλτρα της ελευθερίας και της επανάστασης.

Ας είναι. Ακόμα και στις αρχές του περασμένου αιώνα, όταν κάποια στιγμή το θέατρο μπόρεσε να σταθεί στα πόδια του και να αγγίξει την κορυφή της αυτοεκτίμησής του, έμελλε να εμφανιστούν οι μεγάλοι ανταγωνιστές του διεκδικώντας το δικό τους μερίδιο του κοινού. Πρώτα ο κινηματογράφος, ικανός να χωρέσει έναν ολόκληρο κόσμο σε μία και μόνο μπομπίνα. Και έπειτα, στον ίδιο αιώνα μέσα, η τηλεόραση, ικανή να κλείσει τον ίδιο κόσμο όχι μόνο στην οθόνη της, μα και στο σπίτι του. Τι αλήθεια υπάρχει στη σκηνή που θα μπορούσε να συναγωνιστεί τη γοητεία του πρώτου και με την ευκολία του δεύτερου;

Πάνω σε αυτό το ερώτημα, ή μάλλον στην απάντηση του, πολλοί άνθρωποι από διάφορα μέρη του κόσμου, συνοδοιπόροι και συνωμότες της ίδιας τέχνης, έθεσαν στη δεκαετία του ‘60 ριζικά ερωτήματα για το ίδιο το θέατρο. Ερωτήματα επικίνδυνα, που θα μπορούσαν να διατυπωθούν κι αλλιώς. Οπως γιατί άραγε να χρειάζεται ο κόσμος σήμερα το θέατρο; Κι αντιστρόφως, τι αληθινά θα συνέβαινε αν το θέατρο έπαυε πια να υπάρχει;

Τελικά ποιος από όλους θα μπορούσε να σταθεί απέναντι στην κυριαρχία των στούντιο και των πλατό; Ισως ο παλιός εκείνος ακροβάτης… Θυμηθείτε. Τι κι αν ξέρουμε πως χρειάζεται χρόνια εξάσκησης και μεγάλη αυτοπεποίθηση για το τόλμημά του. Οταν τον κοιτάμε ζωντανά, αυτό που στο βάθος νιώθουμε πως τον κρατά στο σκοινί είναι η δική μας αγωνία. Είναι το δικό μας βλέμμα σε αυτόν που διαψεύδει τις σε βάρος του πιθανότητες. Ομοια και στο θέατρο, χωρίς να το πολυ- καταλαβαίνουμε γινόμαστε μάρτυρες μιας πραγματικότητας που συντελείται σε βάρος όλων των αντίθετων πιθανοτήτων. Γίνεται μπροστά μας σε διάψευση του λάθους και της ατέλειας, της αδυναμίας και της κόπωσης των συντελεστών της. Διαψεύδοντας, εξαιτίας τους και εξαιτίας μας, μια πτώση κοινή.

Το 1961, όταν καθιερώθηκε η Ημέρα Θεάτρου παγκοσμίως, σηματοδοτούσε την αρχή μιας εποχής όπου το θέατρο θα έδινε την πιο πειστική ίσως μέχρι σήμερα απάντηση για την ανάγκη της παρουσίας του στην πόλη και για την πόλη. Η προχθεσινή μέρα μπορεί να μας κάνει να θυμηθούμε ξανά αυτήν την απάντηση, ιδιαίτερα σε καιρούς όπως οι δικοί μας, όπου το θέατρο βρίσκεται όσο ποτέ άλλοτε «σε κρίση».

Θα συνεχίσω.

ΘΕΑΤΡΟ
Τρέχοντας στα σκαλιά της επιτυχίας
Το Εθνικό Θέατρο -επιστρέφοντας στο «Ρεξ»-, ο Νίκος Καραθάνος και η ομάδα του (η συνεργασία τους αποπνέει πια τόση σταθερότητα κι αφοσίωση ώστε να μιλάμε με όρους ομάδας) παρουσιάζουν στη δική τους μπαρόκ...
Τρέχοντας στα σκαλιά της επιτυχίας
ΘΕΑΤΡΟ
Στον καθρέφτη του Μπέρνχαρντ
Στο Θέατρο της Οδού Κυκλάδων, στην «Πλατεία Ηρώων» του Μπέρνχαρντ, υπάρχει μια παρακαταθήκη, όχι μόνο με την έννοια του ρεπερτορίου. Αυτό που διαμόρφωσε τον Βογιατζή είναι μεταξύ άλλων πως στο μεγαλύτερο μέρος...
Στον καθρέφτη του Μπέρνχαρντ
ΘΕΑΤΡΟ
Ο Τρίερ, η Πατεράκη και το θαύμα
Ο ακριβής, κρυφός και πλήρης τίτλος θυμίζει το παλιό εκείνο του Πίτερ Βάις, που σε αυτή την περίπτωση θα πήγαινε ως εξής: «Το “Δαμάζοντας τα κύματα” του Δανού σκηνοθέτη Λαρς φον Τρίερ, όπως παίχτηκε από τον...
Ο Τρίερ, η Πατεράκη και το θαύμα
ΘΕΑΤΡΟ
Μια γιορτή που δοξάζει το σώμα και τον έρωτα
Με δύο εργαλεία, τον θίασο και το φως, ο Δημήτρης Τάρλοου εμπνέεται από το ποίημα του Ανδρέα Εμπειρίκου και πειραματίζεται ώστε να παρουσιαστεί επί σκηνής η ουσία της ποίησης.
Μια γιορτή που δοξάζει το σώμα και τον έρωτα
ΘΕΑΤΡΟ
Το αιδοίο «στα μούτρα μας»
Σαράντα χρόνια μετά το πρώτο ανέβασμα του έργου του Μάριου Ποντίκα, η παράσταση του Κώστα Παπακωνσταντίνου και της Αγγελικής Μαρίνου φέρνει στη σκηνή το μεγάλο πρόβλημα της σεξουαλικής βίας από τον άνδρα στη...
Το αιδοίο «στα μούτρα μας»
ΘΕΑΤΡΟ
Πάθη, ίντριγκες και όνειρα στον ταραγμένο ρου της ιστορίας
Σε διασκευή Ελσας Ανδριανού και σκηνοθεσία Αρη Τρουπάκη, η μεταφορά στη σκηνή του λογοτεχνικού έργου του Σωτήρη Πατατζή γίνεται σπουδή για την ανάγκη μιας κοινωνίας να αναζητήσει μέσα της μια ομορφιά ικανή να...
Πάθη, ίντριγκες και όνειρα στον ταραγμένο ρου της ιστορίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας