Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
  • Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    17°C 16.1°C / 18.3°C
    2 BF
    34%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    16°C 15.0°C / 17.8°C
    1 BF
    60%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    16°C 13.9°C / 18.3°C
    1 BF
    42%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    18°C 18.0°C / 18.0°C
    3 BF
    20%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    12°C 12.0°C / 12.0°C
    3 BF
    54%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    16°C 14.4°C / 17.8°C
    2 BF
    43%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    17°C 17.0°C / 17.0°C
    1 BF
    20%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    17°C 15.6°C / 18.3°C
    1 BF
    42%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    17°C 16.0°C / 17.8°C
    4 BF
    67%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    13°C 13.0°C / 13.9°C
    1 BF
    62%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    16°C 15.0°C / 17.2°C
    4 BF
    55%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    15°C 15.0°C / 15.0°C
    2 BF
    82%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 17.0°C / 17.0°C
    3 BF
    72%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    17°C 17.0°C / 17.0°C
    1 BF
    36%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    17°C 15.6°C / 18.3°C
    2 BF
    18%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    17°C 17.0°C / 17.2°C
    4 BF
    51%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    17°C 15.0°C / 18.3°C
    0 BF
    29%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 12.8°C / 14.0°C
    3 BF
    67%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    16°C 14.4°C / 17.8°C
    0 BF
    73%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    17°C 17.0°C / 17.0°C
    1 BF
    20%
Μετανάστης σε έναν μη τόπο

Ulrich Alexander Boschwitz, «Ο ταξιδιώτης», Μετάφραση: Μαρία Αγγελίδου, Κλειδάριθμος, 2019

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Μετανάστης σε έναν μη τόπο

  • A-
  • A+
Ακολουθήστε μας στο Google news

Ενα μυθιστόρημα που θυμίζει στην ανθρωπότητα τι συμβαίνει όταν το μίσος για τον άλλο γίνεται συστατικό στοιχείο της ζωής. Αφωνος αφήνεσαι στην αφήγηση ενός 24χρονου παιδιού που στριγγλίζει στον απόηχο της Νύχτας των Κρυστάλλων. Ο Μπόσβιτς (Boschwitz) γεννήθηκε στο Βερολίνο το 1915, έγραψε αυτό το βιβλίο και το εξέδωσε το 1939 στην Αγγλία με το ψευδώνυμο John Grane. To βιβλίο θα κυκλοφορήσει στην Αμερική το 1940 και στη Γαλλία το 1945.

Ο ίδιος κάποια στιγμή θα εκδιωχθεί από την Αγγλία και κατά την επανείσοδό του το πλοίο που τον μετέφερε θα τορπιλιστεί. Ο Μπόσβιτς θα βρει τον θάνατο σε ηλικία μόλις 27 χρόνων. Τίποτα όμως από ό,τι θα διαβάσεις δεν προδικάζει την ηλικία του συγγραφέα, δεν θα δεις να διατρέχει το κείμενο καμία νεανική ανησυχία· βρίσκεσαι μπροστά σε μια αναντίρρητα μεστή αφήγηση. Νιώθεις να διαπερνά το κείμενο ένας ασταμάτητος, διαρκής πόνος.

Ο Οτο Ζίλμπερμαν, Εβραίος επιχειρηματίας, από εξέχον μέλος της κοινωνίας χάνει όχι μόνο το σπίτι και την επιχείρησή του εξαιτίας των πογκρόμ του Νοεμβρίου του 1938, αλλά σταδιακά την ανθρώπινη υπόστασή του. Η αποτυχία του να περάσει παράνομα τα σύνορα τον οδηγεί σε διαρκή περιπλάνηση στη ναζιστική Γερμανία. Ενα διαρκές ταξίδι με το τρένο που μας προσφέρει και τη σκιαγράφηση της γερμανικής κοινωνίας της εποχής.

Μια συγκλονιστική στιγμή εκτυλίσσεται όταν ο Ζίλμπερμαν καταφέρνει με τα πολλά να περάσει τα σύνορα και να μπει στην επικράτεια του Βελγίου. Εκεί θα τον βρουν οι Βέλγοι συνοροφύλακες και θα τον επαναπροωθήσουν στη Γερμανία.

– Πρέπει να γυρίσετε στη Γερμανία.
– Μα είμαι πρόσφυγας, είμαι Εβραίος. Με κυνηγάνε να με συλλάβουν. Θα με στείλουν σε στρατόπεδο συγκέντρωσης.
– Περάσατε παράνομα τα σύνορα.
– Μα δεν μπορούσα να κάνω αλλιώς αφού με κυνηγούσαν.
– Δεν μπορούν να έρθουν όλοι στο Βέλγιο.

«Πολλοί λαοί ή άτομα συμβαίνει να θεωρούν περισσότερο ή λιγότερο συνειδητά ότι “κάθε ξένος είναι εχθρός”. Επιπλέον αυτή η πεποίθηση βρίσκεται στο βάθος της ψυχής σαν μια λανθάνουσα μόλυνση, εκδηλώνεται μόνο σε πράξεις με χαρακτήρα ασυντόνιστο και μη κανονικό, χωρίς να είναι η βάση ενός συστήματος σκέψης. Οταν όμως αυτή η ανομολόγητη σκέψη αποτελέσει τη μείζονα πρόταση συλλογισμού, τότε στο τέλος της αλυσίδας βρίσκονται τα στρατόπεδα. Αυτό είναι το αποτέλεσμα της σύλληψης του κόσμου στην έσχατη συνέπειά της: όσο θα υπάρχει αυτή η αντίληψη, οι συνέπειές της θα μας απειλούν. Η ιστορία των στρατοπέδων συγκέντρωσης θα έπρεπε να ερμηνευτεί από όλους σαν ένα δυσοίωνο σημάδι κινδύνου».

Αυτό το απόσπασμα από την εισαγωγή του Πρίμο Λέβι στο «Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος» είναι μια διαρκής έκκληση. Οι αναφορές από τους κρατικούς αξιωματούχους στους πρόσφυγες με τον όρο «ασύμμετρη απειλή», τα κλειστά κέντρα κράτησης, η αναφορά σε «άτομα» τα οποία ως απειλή θα απελαύνονται αυτόματα, η επέκταση του συλλογισμού είναι η γυμνή ζωή· μια ζωή χωρίς όνομα και δικαιώματα, μια φονεύσιμη ζωή. Ολα αυτά είναι η ανομολόγητη σκέψη που γίνεται μείζων πρόταση, όπως μας είπε πιο πάνω ο Πρίμο Λέβι. Δεν είναι θέμα δικαιωμάτων, είναι θέμα μάχης για την ίδια τη ζωή απέναντι στο στρατόπεδο που προτείνουν ως φάρμακο στη μόλυνση που ακούει στο όνομα μετανάστης.

Η γραφή είναι πολύ στρωτή, τρομερά οξυδερκής και γεμάτη αιχμές. Αυτό γίνεται γιατί σταδιακά μας θέτει μπροστά στη μετατόπιση μιας κοινωνίας, ολόκληρης, προς τον αποκλεισμό, τον ρατσισμό και τη βία. Μας παραθέτει τη σταδιακή μετατροπή ενός οικείου περιβάλλοντος σε απειλητικό. «Μου κήρυξαν τον πόλεμο, σε εμένα προσωπικά. Αυτό είναι... και τώρα είμαι μόνος, σε εχθρικό έδαφος».

Παρακάτω, σε λίγες μόνο γραμμές, μας θέτει ενώπιον μιας ανήκουστης παθητικότητας: «Θα με πιάσουν και μπορεί να με σκοτώσουν. Αν όχι για άλλο λόγο, για να μην τους ζαλίσω με τις διαμαρτυρίες μου, [...] γιατί προπάντων αυτό θέλουν όλοι, να κοιμηθούν». Πόσο εύκολος είναι όμως ο ύπνος των κρεματορίων; Εδώ στεκόμαστε πλέον μπροστά στον λόγο του Σμιτ. Η ισχύς είναι υπερβατική και το υπερβατικό είναι ισχύς. Εφόσον η ισχύς είναι απροσπέλαστη, απομένει να υπαχθώ στις εκδοχές της και να συνεργαστώ με τον εκάστοτε κυρίαρχο. Εξάλλου, από πότε είναι έγκλημα να υπακούς; Οπως μας αναφέρει και ο Ερίκος ο Ε' του Σέξπιρ, «αρκεί να γνωρίζουμε ότι είμαστε υπήκοοι του βασιλιά. Εάν ο αγών του είναι λάθος, η υπακοή μας στον βασιλιά σβήνει το έγκλημα από τις ψυχές μας». Αυτό το σβηστήρι δεν θα το βρούμε στη σημερινή εποχή, γιατί κάθε τέτοια υπακοή δεν αφορά τον άλλο αλλά κυρίως εμάς τους ίδιους.

«Τώρα είμαι ταξιδιώτης. Ενας ταξιδιώτης που ταξιδεύει ακατάπαυστα. Βασικά έχω ήδη μεταναστεύσει. Εχω μεταναστεύσει στους γερμανικούς σιδηρόδρομους. Δεν είμαι πια στη Γερμανία αλλά στα τρένα που διασχίζουν τη Γερμανία». Εκπληκτική σύλληψη, την οποία μόνο η ζωή μπορεί να προσφέρει. Ο Ταξιδιώτης μας, αντιλαμβανόμενος ότι είναι μια φονεύσιμη ζωή, ότι η κατάσταση εξαίρεσης τον αφορά άμεσα, αναζητά και βρίσκει ένα πρόσκαιρο «εκτός», έναν μη τόπο, πάνω στις ράγες βρίσκει την ανακούφιση του ανέστιου, της μη καταγωγής. Ταυτόχρονα, η συναναστροφή του με τους άλλους ταξιδιώτες προσφέρει και εκπληκτική τοιχογραφία της γερμανικής κοινωνίας.

Ο Παδούρα στους «Αιρετικούς» του αναφέρεται στην έλευση του πλοίου με την ονομασία «Σεντ Λούις» το 1939 στην Αβάνα. Στα σπλάχνα του κρατά δέσμιες 900 ζωές Εβραίων που παλεύουν να ξεφύγουν από τον ναζισμό. Η άρνηση όλων των κρατών να τους δεχτούν οδηγεί το πλοίο σε ένα μακάβριο ταξίδι επιστροφής στον αφανισμό. Η σκέψη αυτών των πλασμάτων στον δρόμο προς τον θάνατο μας στοιχειώνει και αποτυπώνεται σε όλους τους ανώνυμους τάφους που κοσμούν πλέον τον κόσμο. Καθώς το «δεν υπάρχει εναλλακτική» καταρρέει με πάταγο και βρίσκεται στα σκαριά ένα διαφορετικής τάξης «δεν υπάρχει εναλλακτική», εμείς πρέπει να σκεφτούμε ότι η αλληλεγγύη ως πολιτική πράξη, η ελευθερία όχι ως πρόταγμα αλλά ως συγκροτητική αρχή δεν είναι πιο αναχρονιστικά από το εχθρικό προς την κοινωνία σώμα της εκκλησίας, από τη διατήρηση των χρημάτων στις στρατιωτικές δαπάνες, από την αποδοχή ότι η ανάπτυξη που ευαγγελίζονταν εις βάρος της φύσης γυρίζει με αγριότητα εναντίον των κοινωνιών. Το βιβλίο αυτό λειτουργεί σε πάρα πολλά επίπεδα και μας κάνει να σκεφτούμε σοβαρά ποιοι θα είναι οι όροι συγκρότησης της κοινωνίας μας μετά τον ιό.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Αναζητώντας την κορωνίδα της Δημιουργίας
Η εμπειρία της καραντίνας και του εγκλεισμού έχουν αρκετές φορές περιγραφεί από συγγραφείς και έργα που μιλούν για παρόμοιες καταστάσεις στην ιστορία των ανθρώπων.
Αναζητώντας την κορωνίδα της Δημιουργίας
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Πλάσματα με όνειρα, έρωτες και ελπίδες
«Χαρράγκα - Αυτοί που καίνε τα χαρτιά τους» ● Το βιβλίο πραγματεύεται τη ζωή εφήβων σε ένα προάστιο της Καζαμπλάνκα. Χαρράγκα είναι αραβική λέξη που χρησιμοποιείται στην Αλγερία για να χαρακτηρίσει τους...
Πλάσματα με όνειρα, έρωτες και ελπίδες
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Κόντρα στο εθνικιστικό παραλήρημα
Τα επεισόδια της νέας ελληνοτουρκικής κρίσης διαδέχονται το ένα το άλλο με αυξημένη συχνότητα. Αυτή η έκδοση του Μαρξιστικού Βιβλιοπωλείου περιλαμβάνει μια σειρά κείμενα που εξηγούν τις αιτίες και τις στροφές...
Κόντρα στο εθνικιστικό παραλήρημα
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Τα Βαλκάνια χωρίς το πρόσημο της βίας
Το συγκεκριμένο, δις βραβευμένο ιστορικό βιβλίο του καθηγητή Μαρκ Μαζάουερ δεν έτυχε μεγάλης προσοχής από την εγχώρια κριτική. Οι σχετικά πρόσφατες εξελίξεις στο Μακεδονικό το φέρνουν, πάντως, ξανά στο θερμό...
Τα Βαλκάνια χωρίς το πρόσημο της βίας
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Συνομολόγηση με το κακό του ναζισμού
Από την πρώτη σελίδα του βιβλίου «Μεφίστο» του Klaus Mann, ξέρεις ότι έχεις μπροστά σου ένα κλασικό έργο. Δεν είναι μόνο η τόσο δυνατή γραφή όσο το ότι γρήγορα νιώθεις τον ίλιγγο μιας ερμηνείας που διαρκώς σου...
Συνομολόγηση με το κακό του ναζισμού
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Ενα ρέκβιεμ για την Κομμούνα μεταμφιεσμένο σε νουάρ
Σύμφωνα με όσα λέει στις συνεντεύξεις του ο Γάλλος συγγραφέας Ερβέ Λε Κορ, το νέο μυθιστόρημα του «Στον ίσκιο της πυρκαγιάς» αντλεί την έμπνευσή του από το δοκίμιο του Ιταλού στοχαστή Εντσο Τραβέρσο «Αριστερή...
Ενα ρέκβιεμ για την Κομμούνα μεταμφιεσμένο σε νουάρ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας