Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Άμπρα κατάμπρα
Vchalup | Dreamstime.com
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Άμπρα κατάμπρα

  • A-
  • A+

Οι λέξεις έχουν δύναμη – ούτε λόγος επ’ αυτού. Είναι γνωστή η παροιμία η γλώσσα κόκαλα δεν έχει και κόκαλα τσακίζει. Όμως, εκτός από τη λογική και φυσιολογική δύναμη που έχει ο γραπτός και προφορικός λόγος, υπάρχουν κι εκείνες οι λέξεις που χρησιμοποιούνται στη μαγεία - οι επικλήσεις, τα ξόρκια, κ.λπ. Πριν βιαστούμε να καγχάσουμε, ας σκεφτούμε πως και οι θρησκευτικοί ψαλμοί δεν είναι τίποτα άλλο, για κάποιους άθεους, παρά επικλήσεις αοράτων -και ανύπαρκτων- δυνάμεων... Οι πιστοί επικαλούνται τον Θεό και τους αγίους του, ενώ οι αποκρυφιστές τα αγαθοποιά ή δαιμονικά πνεύματα - εάν δεν δέχεσαι το υπερφυσικό, στην οποιαδήποτε έκφανσή του, όλες αυτές οι επικλήσεις δεν είναι, εν πολλοίς, το ίδιο;

Συνεπώς, όλες οι λέξεις έχουν δύναμη, αλλά κάποιες έχουν μεγαλύτερη δύναμη από τις άλλες. Έτσι, από γενιά σε γενιά επιβιώνουν στον λόγο μας, περνώντας ενίοτε από το βασίλειο του σκοταδισμού σε εκείνο της Τέχνης. Μία από αυτές τις φράσεις, που διατηρείται σχεδόν αναλλοίωτη εδώ και αιώνες, είναι και το περίφημο «άμπρα κατάμπρα».

Το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας λέει πως η φράση «άμπρα κατάμπρα» είναι μια καβαλιστική φράση, στην οποία οι Γνωστικοί του 2ου μ.Χ. αιώνα απέδιδαν μαγική δύναμη και τη χρησιμοποιούσαν για να γιατρεύουν αρρώστιες και αργότερα για εξορκισμούς. Τη χρησιμοποιούν όσοι κάνουν ταχυδακτυλουργικά κόλπα για να προσδώσουν σ’ αυτά μια χροιά μαγείας. Η φράση παράγεται από το λατινικό «abracadabra», του οποίου η ετυμολογία είναι αβέβαιη.

Ίσως προέρχεται από το μεσαιωνικό «άβρα κατά άβρα» (αύρα κατά αύρας), δηλαδή «πνεύμα διά πνεύματος», από τους Γνωστικούς του δεύτερου μεταχριστιανικού αιώνα. Και το Λεξικό καταλήγει αναφέροντας πως ενδεχομένως στον σχηματισμό της φράσης «άμπρα κατάμπρα» ίσως έπαιξε κάποιο ρόλο και το μυστικιστικό όνομα «Αβραξάς» ή «Αβράσαξ» ή «Αβρανάξ», που ήταν για τους Γνωστικούς η υπέρτατη θεότητα.

Σώζονται φυλαχτά, μαγικά αντικείμενα για ξόρκια των πρώτων μεταχριστιανικών αιώνων, που απεικονίζουν τον Αβραξάς σαν μια θεότητα με σώμα ανθρώπου, κεφάλι πετεινού και δύο ερπετά για πόδια, που κρατά μαστίγιο και ασπίδα. Το όνομά του είχε μια μυστικιστική διάσταση, καθώς το άθροισμα των αριθμητικών τιμών των γραμμάτων που το απαρτίζουν είναι 365, όσες κι οι ημέρες του έτους. Από ’κεί και πέρα, η προέλευση του Αβραξάς, που υποτίθεται πως σχετίζεται με τη φράση «άμπρα κατάμπρα», χάνεται στο ημίφως του μύθου: αιγυπτιακός δαίμονας, εβραϊκός άγγελος και πάει λέγοντας.

Πάντως, το «άμπρα κατάμπρα», είτε προέρχεται από τον Αβραξάς είτε όχι, σίγουρα χρησιμοποιήθηκε ευρύτατα εδώ κι αιώνες για θεραπευτικούς σκοπούς. Ο Ρωμαίος γιατρός Κουίντος Σερένους Σαμόνικους το χρησιμοποιούσε για να θεραπεύει την ελονοσία: οι ασθενείς του έπρεπε να φορούν ένα φυλαχτάρι, παρόμοιο με τα αντίστοιχα μαγικά αντικείμενα με την εικόνα του Αβραξάς, στο οποίο η φράση ΑΜΠΡΑ ΚΑΤΑΜΠΡΑ ήταν γραμμένη σε σχήμα ανεστραμμένης πυραμίδας πολλές φορές, με το τελευταίο γράμμα να λείπει από κάθε γραμμή, μέχρι που η μαγική επωδός τελείωνε σε ένα και μοναδικό κεφαλαίο άλφα. Αυτό το μαγικό κείμενο ο άρρωστος έπρεπε να το φορά χαραγμένο στο φυλαχτό του ή γραμμένο σε μια περγαμηνή, την οποία έπρεπε να φορά, μέσα σε μια πάνινη θήκη, γύρω από τον λαιμό του...

Μπορεί αυτό να μας φαίνεται αφελές και προληπτικό, σε εμάς τους ανθρώπους ενός ορθολογικού κόσμου, λέμε τώρα, αλλά αυτή η χρήση του «άμπρα κατάμπρα» για πρόληψη και θεραπεία των ασθενειών συνεχιζόταν αδιαλείπτως για πολλούς αιώνες... Στις αρχές του 18ου αιώνα ο συγγραφέας, δημοσιογράφος και επιχειρηματίας Ντάνιελ Ντεφόε, αυτός που έγραψε τον κοσμαγάπητο «Ροβινσώνα Κρούσο», στο έργο του «το Χρονικό του Ετους της Πανώλης» αναφέρθηκε στην άσκοπη συνήθεια των ανθρώπων να προσπαθούν να αποτρέψουν την πανούκλα με το ξόρκι «άμπρα κατάμπρα» τυλιγμένο στον λαιμό τους, λες κι η αρρώστια αν το δει, θα φοβηθεί και θα φύγει...

Κατά παράδοξο τρόπο λοιπόν, αυτό το περίφημο «άμπρα κατάμπρα» ζει και βασιλεύει. Ακόμα και για πλάκα, όταν το φωνάζουμε στην παρέα για να δώσουμε κάποια αύρα μαγείας στο ταχυδακτυλουργικό τρικ που κάνουμε με μαντίλια και τραπουλόχαρτα για να εντυπωσιάσουμε τους φίλους μας ή τα παιδιά μας, ακόμα και τότε λοιπόν αυτό το «άμπρα κατάμπρα» έρχεται σαν από μόνο του στα χείλη μας και μάλιστα το εκφέρουμε σίγουρα όχι με την καθημερινή μας φωνή, μ’ αυτή που παραγγέλνουμε πίτσα από το τηλέφωνο, παρά το λέμε με έναν βαθύ, υποβλητικό τόνο, μισοαστεία και μισοσοβαρά, για να πιάσουν τα μάγια...

Άρα δεν είναι απορίας άξιον που το χρησιμοποίησε, ελαφρώς τροποποιημένο, ακόμα και η Τζόαν Ρόουλινγκ στις περιπέτειες του Χάρι Πότερ. Συγκεκριμένα, η συγγραφέας αναφέρει πως τo ξόρκι «αβάντα κεντάβρα» (avada kentavra) είναι ένα από τα πιο ισχυρά στον κόσμο των μάγων, μία από τις τρεις απαγορευμένες, ασυγχώρητες κατάρες (οι άλλες δύο είναι η κατάρα της πρόκλησης αφόρητου πόνου και η εξουσιαστική κατάρα), γιατί είναι φονική – το θύμα της πεθαίνει αμέσως.

Η ίδια η Ρόουλινγκ είχε δηλώσει σε μια συνέντευξη πως το «αβάντα κεντάβρα» ήταν μια αραμαϊκή κατάρα που σημαίνει «ας καταστραφεί» και πως είναι η προέλευση του γνωστού «άμπρα κατάμπρα». Αλλά τότε ήταν ένα ξόρκι όχι φονικό, παρά θεραπευτικό - ας καταστραφεί, ας χαθεί η αρρώστια, εννοούσαν οι αρχαίοι μάγοι, που ήξεραν καλά, όπως και η Ρόουλινγκ, τη δύναμη των λέξεων.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας