Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Οι τρόποι της πειθούς και ο θυμικός λόγος
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Οι τρόποι της πειθούς και ο θυμικός λόγος

  • A-
  • A+
Στο «Αιγινήτειο», το Σάββατο 9 Νοεμβρίου στις 11.00, ο διαπρεπής Ελληνας νευροεπιστήμονας Ανδρέας Παπανικολάου θα δώσει μια πολύ ενδιαφέρουσα και ανοιχτή στο ευρύ κοινό διάλεξη με τίτλο «Οι τρόποι της πειθούς και ο θυμικός λόγος». Με αυτή την ευκαιρία τού ζητήσαμε να μας παρουσιάσει το θέμα και τους στόχους της ομιλίας του στην Αθήνα.

Στο πλαίσιο των ανοιχτών ομιλιών-συζητήσεων στο «Αιγινήτειο», το Σάββατο 9 Νοεμβρίου στις 11.00, ο διεθνούς φήμης Eλληνας νευροεπιστήμονας -αλλά και σύγχρονος θυμόσοφος- Ανδρέας Παπανικολάου θα εξηγήσει την αμφίδρομη σχέση του ανθρώπινου θυμικού με τον ποιητικό λόγο.

Γιατί ο ποιητικός λόγος είναι κατά κανόνα πολύ πιο πειστικός από τον επιστημονικό λόγο; Η απάντηση σε αυτό το δύσκολο και διαχρονικά επίκαιρο ζήτημα είναι ο στόχος της ομιλίας του. Στο πλαίσιο της οποίας θα αναλύσει τις έννοιες «αισθητική» και «ωραιότητα» και το πώς αυτές σχετίζονται με το ανθρώπινο θυμικό, δηλαδή με τις συναισθηματικές και πνευματικές λειτουργίες μας. Τέλος, θα εξετάσει και θα αποτιμήσει τη συμβολή της «Νευροαισθητικής» στη διαλεύκανση των εμπλεκόμενων εννοιών και στην επίλυση του ζητήματος.

Ο Ελληνας νευροεπιστήμονας Ανδρέας Παπανικολάου

• Μπορούν οι σύγχρονες Νευροεπιστήμες και ειδικότερα η Νευροαισθητική να εξηγήσουν τη γοητεία που ασκεί στον ανθρώπινο νου ο ποιητικός λόγος και ευρύτερα η ομορφιά των αισθητικών αντικειμένων;

Η πειστικότητα της ομορφιάς γενικώς και της ομορφιάς του ποιητικού λόγου ειδικότερα αλλά και της δυνατότητάς του να παραπλανεί ήταν ανέκαθεν γνωστή. Γι’ αυτό άλλωστε «εξεδίωξε» ο Πλάτων από την ιδανική του Πολιτεία τους ποιητές εκείνους που διαπαιδαγωγούσαν τη νεολαία με ψευδείς μύθους για τους θεούς. Σε τι όμως έγκειται αυτή η δυνατότητα του ποιητικού λόγου; Αυτό είναι το κεντρικό θέμα της ομιλίας μου.

Η δε στρατηγική της απάντησής μου συνίσταται περιληπτικώς στα εξής: Εν πρώτοις, ανασκευάζονται οι εύκολες εξηγήσεις του τύπου «ο ποιητικός λόγος εστιάζει την προσοχή μας στην ωραιότητα μορφής του και την εκτρέπει από το εννοιολογικό του περιεχόμενο». Ανασκευάζεται επίσης η ακόμα πιο λανθασμένη αναγωγιστική εξήγηση η επικαλούμενη τις μεθόδους της «Νευροαισθητικής», ειδικά αυτές της λειτουργικής απεικόνισης του εν δράσει εγκεφάλου.

Την αποκαλώ δε «ακόμα πιο λανθασμένη» διότι σήμερα μόνον το ποιες περιοχές του εγκεφάλου ενεργοποιούνται παρουσία αντικειμένων που εγείρουν την αισθητική συγκίνηση είναι εφικτό να απεικονιστεί με τις σύγχρονες νευροαπεικονιστικές μεθόδους. Επομένως η Νευροαισθητική δεν μπορεί να απαντήσει στο πώς οι περιοχές αυτές παράγουν αυτή τη θυμική μας απόκριση ούτε ποια είναι η φύση αυτής της αισθητικής απόκρισης ούτε στον ρόλο της στην οικονομία του ζην. Δηλαδή αδυνατεί να ταυτοποιήσει το ποιητικό, το ειδικό και το τελικό αίτιό της και επομένως την αφήνει ανεξήγητη.

Εν συνεχεία αναγνωρίζεται το γεγονός ότι η πεποίθηση για το αληθές οποιουδήποτε θέματος είναι κατά βάση μια θυμικώς φορτισμένη εμπειρία και το γεγονός ότι ο ποιητικός λόγος αυτός καθ’ εαυτόν αλλά και εν σχέσει προς τον επιστημονικό ή τον ρητορικό λόγο είναι κατ’ εξοχήν θυμικός διότι η ωραιότητά του εγείρει τη «λεπτή συγκίνηση» όπως την ονόμασε ο Καβάφης.

Αποδεικνύεται κατόπιν εμπράκτως ότι μια από τις βασικότερες προϋποθέσεις για να εγείρει ο ποιητικός λόγος τη «λεπτή» αυτή συγκίνηση είναι η ετοιμότητά μας να τον αποδεχθούμε συγκαταβατικά, αποδεχόμενοι επομένως και τη μορφή και το περιεχόμενό του ως έγκυρα. Αντιθέτως, εάν αντιμετωπίσουμε τον ποιητικό λόγο με τον ίδιο τρόπο που συνήθως αντιμετωπίζουμε τον επιστημονικό λόγο τότε δεν λειτουργεί: δεν εγείρει δηλαδή καμία θυμική απόκριση εκ μέρους μας.

• Αν όμως η γοητεία του ποιητικού λόγου προϋποθέτει την παραπλάνηση, τότε μήπως είχε δίκιο ο Πλάτων που ήθελε να «αποβάλει» τους ποιητές από την ουτοπική Πολιτεία του;

Βάσει των ανωτέρω επιχειρημάτων συνάγεται ότι ο λόγος για τον οποίο η ωραία ποιητική έκφραση είναι συνάμα υπέρ το δέον πειστική και επομένως δυνάμει παραπλανητική είναι ο εξής: Μέσω της πολύχρονης εμπειρίας μας με την τέχνη γενικώς και την ποιητική τέχνη ειδικότερα, έχουμε μάθει να υιοθετούμε αυτομάτως τη στάση της συγκατάβασης και της αποδοχής εν όψει του ωραίου λόγου έτσι ώστε να μπορέσουμε να βιώσουμε τη συγκίνηση που μας προσφέρει. Υπ’ αυτές τις συνθήκες το περιεχόμενο του ποιητικού λόγου γίνεται συνήθως ακρίτως αποδεκτό, ειδικά όταν ο λόγος δεν περιέχει εμφανώς παράλογα νοήματα.

Αυτή η σχετικά άκριτη αποδοχή του ποιητικού λόγου είναι πολύ συνηθέστερη στα παιδιά τα οποία, εν αντιθέσει προς τους ενήλικες, δεν έχουν προλάβει να μάθουν να διακρίνουν μεταξύ της συμβατικής πραγματικότητας και της ποιητικώς μεταλλαγμένης εκδοχής της η οποία μπορεί να είναι αντικειμενικώς ψευδής - πράγμα που αιτιολογεί την κατά τα άλλα απρόσμενα εχθρική στάση του ποιητικότερου των φιλοσόφων έναντι των ποιητών.


 

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΝΕΑ
Δωρεάν οι γενετικές εξετάσεις σε ασθενείς με καρκίνο μέσω του ΜΙΑ
Οι γενετικές εξετάσεις για τον καρκίνο θα γίνονται πλέον δωρεάν στο νέο δημόσιο Δίκτυο Μονάδων Ιατρικής Ακριβείας στην Ογκολογία. Με την απόφαση ίδρυσης του η Ελλάδα αποδέχεται τις υψηλές προκλήσεις της...
Δωρεάν οι γενετικές εξετάσεις σε ασθενείς με καρκίνο μέσω του ΜΙΑ
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΝΕΑ
Συναίσθημα και τραύμα. Από την ψυχανάλυση στη νευροβιολογία
Η παιδοψυχίατρος, ψυχαναλύτρια Ελένη Λαζαράτου θα παρουσιάσει το θέμα «Συναίσθημα και τραύμα», για το οποίο υπάρχουν δύο φαινομενικά διαφορετικές προσεγγίσεις: η κλασική ψυχολογική-ψυχαναλυτική και η νέα...
Συναίσθημα και τραύμα. Από την ψυχανάλυση στη νευροβιολογία
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΝΕΑ
Συμμαχία ενάντια στον καρκίνο
Δύο υπουργεία (ΥΠΠΕΘ & υπουργείο Υγείας) συνεργάζονται με στόχο την επίτευξη -και στον τόπο μας- της εξατομικευμένης θεραπείας, η οποία θεωρείται, παγκοσμίως, η κυρίαρχη τάση που προδιαγράφει τις εξελίξεις για...
Συμμαχία ενάντια στον καρκίνο
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΝΕΑ
Επιστημονική γνώση μέσα από το παιχνίδι
Πρόκειται για το νέο και πρωτοποριακό πρόγραμμα μαθημάτων «Επιστήμη για όλους» του Κέντρου Ανοικτών Διαδικτυακών Μαθημάτων «Mathesis», που στόχος του είναι να «μολύνει» τον στείρο εγκυκλοπαιδισμό του...
Επιστημονική γνώση μέσα από το παιχνίδι
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΝΕΑ
Το Mathesis ανοίγει πανιά: ένα ταξίδι στην ιστορία της ελληνικής ναυτιλίας
Τη Δευτέρα 21 Οκτωβρίου 2019, τα διαδικτυακά μαθήματα του Mathesis ανοίγουν πανιά για ένα γοητευτικό ταξίδι στην εντυπωσιακή ιστορία της ελληνικής ναυτιλίας.
Το Mathesis ανοίγει πανιά: ένα ταξίδι στην ιστορία της ελληνικής ναυτιλίας
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΝΕΑ
Η επιστήμη και η καινοτομία στην υπηρεσία της διαχείρισης των φυσικών κινδύνων
Κοινός στόχος των ομιλιών και των συζητήσεων είναι να αναζητηθούν οι ακριβείς απαντήσεις σε μια σειρά από επίκαιρα ερωτήματα.
Η επιστήμη και η καινοτομία στην υπηρεσία της διαχείρισης των φυσικών κινδύνων

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας