Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Πεζοπορώντας στην Ιορδανία

Η Αρχαία Γέρασα

Γεράσιμος Κακολύρης

Πεζοπορώντας στην Ιορδανία

  • A-
  • A+

Το Χασεμιτικό Βασίλειο της Ιορδανίας ή απλώς Ιορδανία έχει έκταση 89.342 τ.χλμ, δηλαδή είναι περίπου τα 2/3 του μεγέθους της Ελλάδας, ενώ έχει περίπου τον ίδιο πληθυσμό με αυτήν. Χώρα της Μέσης Ανατολής, στα βόρεια συνορεύει με τη Συρία, βορειοανατολικά με το Ιράκ, τη Σαουδική Αραβία ανατολικά και νότια, και το Ισραήλ και τη Δυτική Όχθη (του Ιορδάνη, έκταση που κατείχε πριν το 1967 και την κατέλαβε το Ισραήλ) στα δυτικά. Μοιράζεται με το Ισραήλ τις ακτογραμμές του Κόλπου της Άκαμπας και της Νεκράς Θάλασσας.

Κύρια θρησκεία της Ιορδανίας είναι το Ισλάμ, ενώ επίσημη γλώσσα η αραβική. Νόμισμα της χώρας είναι το δηνάριο (1 JD= 1,28 €) και πρωτεύουσα το Αμμάν. Δύο αεροπορικές εταιρείες συνδέουν απευθείας την Αθήνα με το Διεθνές Αεροδρόμιο Κουήν Αλία του Αμμάν, η Aegean και η Royal Jordanian, σε μια πτήση που διαρκεί λιγότερο από δύο ώρες (κόστος 320€), ενώ η χαμηλού κόστους αεροπορική εταιρεία Rynair συνδέει την Αθήνα με την Άκαμπα από Οκτώβριο έως Μάρτιο.

Με εκατοντάδες φαράγγια και τεράστια βράχια λαξευμένα από τον αέρα σε διάφορα χρώματα και σχήματα και με σεληνιακά τοπία από κόκκινη άμμο, η Ιορδανία αποτελεί έναν παράδεισο για τους πεζοπόρους. Ένα συνεχές δίκτυο μονοπατιών αποτελεί το φημισμένο «Μονοπάτι της Ιορδανίας» (Jordal Trail) που εκτείνεται σε μήκος περίπου 650χλμ από τoν αρχαιολογικό χώρο Um Quais (ελληνιστική Γάδαρα) στα βόρεια σύνορα της χώρας με τη Συρία μέχρι την Ερυθρά θάλασσα νότια.

Το Jordal Trail διασχίζει τέσσερα εθνικά πάρκα (βιοσφαιρικά αποθέματα), δασώδεις περιοχές στον βορρά, αναρίθμητα φαράγγια, καθώς και  μαγικές τοποθεσίες όπως η Πέτρα και το Ουάντι Ραμ. Η διάσχισή του απαιτεί περίπου 36 μέρες. Βέβαια, τον Μάρτιο του 2018 ο Αργύρης Βαμβακίτης και ο Δημήτρης Δεσποινιάδης κάλυψαν τα 650χλμ του Jordal Trail σε 16 ημέρες, περπατώντας κάτω από τον καυτό ήλιο περισσότερο από 40χλμ ημερησίως (https://globetrekker.gr). Αν και η διαδρομή δεν είναι σηματοδοτημένη, σημαντικές πληροφορίες μπορεί να αντλήσει κανείς από τον εξαιρετικό ιστότοπο του μονοπατιού (https://jordantrail.org/), απ’ όπου μπορεί να κατεβάσει το gps ίχνος της συνολικής διαδρομής ή των επιμέρους οκτώ διαδρομών που προτείνονται.

Το μεγαλύτερο ίσως πρόβλημα, που μπορεί να αντιμετωπίσει ο πεζοπόρος κατά τη διάσχιση, είναι η έλλειψη νερού, κυρίως μετά την Πέτρα με κατεύθυνση νότια. Επίσης, η κατασκήνωση εντός των φαραγγιών είναι άκρως επικίνδυνη, λόγω των ορμητικών ρεμάτων που δημιουργούνται από τις ξαφνικές βροχοπτώσεις.

Πεζοπορώντας από την Ντάνα στην Πέτρα

Σκοπός της επίσκεψής μας στην Ιορδανία δεν ήταν να κάνουμε το σύνολο του μονοπατιού, αλλά ένα μόνο μικρό χαρακτηριστικό τμήμα του. Ως εκ τούτου, επιλέξαμε να περπατήσουμε το τμήμα από το παραδοσιακό χωριό της Ντάνα έως την Πέτρα, διάρκειας τεσσάρων ημερών, το οποίο θεωρείται ιδιαίτερου φυσικού κάλλους και ποικιλομορφίας. Έτσι, από το αεροδρόμιο, το ταξί (50 JD) μας οδήγησε στο Al Nawatef Camp (www.alnatefcamp.com), το οποίο βρίσκεται λίγο έξω από το χωριό Ντάνα, πάνω ακριβώς από το Βιοσφαιρικό Απόθεμα της Ντάνα (Dana Biosphere Reserve).

Σε μια αρκετά κρύα για την εποχή νύχτα (τέλη Απριλίου), η θερμοκρασία δεν ξεπερνούσε τους 3 βαθμούς. Εκεί συναντήσαμε τον Βασίλη και την Ντόρα, με τους οποίους θα πεζοπορούσαμε μαζί για τις επόμενες τέσσερις μέρες. Ο ιδιοκτήτης του κάμπινγκ θα μας παρείχε οδηγό, μεταφορά κατασκηνωτικού υλικού και νερό κατά τη διάρκεια της πεζοπορίας προς 150 JD το άτομο. 

Την επομένη το πρωί ξεκινήσαμε για το χωριό, απ’ όπου εισήλθαμε στο  Βιοσφαιρικό Απόθεμα της Ντάνα, το οποίο είναι το μεγαλύτερο στην Ιορδανία, με εντυπωσιακές ψαμμιτικές κάθετες πλαγιές που ξεπερνούν τα 1500μ και βάραθρα από κόκκινους βράχους,  κατοικία ενός ποικιλόμορφου οικοσυστήματος που αποτελείται από περίπου 600 είδη φυτών (κυπαρίσσια, κέδρους ακακίες, χουρμαδιές κ.ά), 150 είδη πτηνών και περισσότερα από 45 είδη θηλαστικών, όπως καρακάλ (είδος μεγάλης αγριόγατας), αίγαγρους, γαζέλες, κόκκινες αλεπούδες και λύκους. 

Κατεβήκαμε εύκολα την πλαγιά και συνεχίσαμε στη μεγάλη κοιλάδα του Ουάντι (=φαράγγι) Ντάνα. Εκεί συναντήσαμε το ξενοδοχείο Feynan Eco Lodge και στη συνέχεια τα αρχαία ορυχεία χαλκού Khirbat en-Nahas, που χρονολογούνται από το 3000 π.Χ. και ήταν από τα μεγαλύτερα του αρχαίου κόσμου. Μετά από 23,5χλμ. καταλήξαμε στο Ουάντι Μάλαγα (Malaga), για να καταλύσουμε σε μια σκηνή Βεδουίνων, όπου μας περίμεναν τα πράγματά μας και νερό.

Την επόμενη μέρα, μετά από 19χλμ πεζοπορίας και ανάβαση στα 2100μ, περνώντας μέσα από ανεμοδαρμένους βράχους διαφόρων σχημάτων και χρωμάτων, φτάσαμε στην περιοχή Ρας αλ-Φείντ (Ras al-Feyd) όπου και κατασκηνώσαμε. Κατά τη διαδρομή συναντήσαμε ένα ζευγάρι πολύ συμπαθητικών Ιταλών με τον έμπειρο βεδουίνο οδηγό τους, τον Ίσα ([email protected] / +962772219019), ο οποίος γνώριζε πολύ καλά την περιοχή και μας έδωσε πολλές πληροφορίες γι’ αυτήν, ενώ το βράδυ ως προσκεκλημένοι του δοκιμάσαμε την εξαιρετική ντόπια κουζίνα!

Την τρίτη μέρα συνεχίσαμε να κινούμαστε σε βραχώδες τοπίο με εντυπωσιακούς σχηματισμούς, στο οποίο φύονται σποραδικά φυτά και θάμνοι. Ψηλά από το όρος Safaha είχαμε μια πανοραμική άποψη της γύρω περιοχής, ενώ στη διάρκεια της διαδρομής συναντήσαμε νεολιθικά,  ναβαταϊκά και ρωμαϊκά ερείπια. Το βράδυ κατασκηνώσαμε στην περιοχή Qboural-Wahdat που φημίζεται για τα χαρακτηριστικά σπηλαιώδη βράχια της και το επόμενο πρωινό ξεκινήσαμε για τη Μικρή Πέτρα. 

Μικρή Πέτρα

To Siq Al Barid (Κρύο φαράγγι) ή Mικρή Πέτρα βρίσκεται σε μια άνυδρη, ορεινή έρημο σε ύψος 1040μ πάνω από τη στάθμη της θάλασσας. Όπως δηλώνει το όνομά της είναι μικρότερη από την Πέτρα, που βρίσκεται νοτιότερα. Υπήρξε πόλη των Ναβαταίων, με κτίρια λαξευμένα στις ψαμμιτικές πλαγιές των φαραγγιών.  Αποτελείται από τρία αμμώδη πλατώματα που συνδέονται με ένα φαράγγι 450μ.

Στο πρώτο μπορεί να θαυμάσει κανείς έναν ναό, ενώ στο δεύτερο τέσσερα τρικλίνια (αίθουσες συνεστιάσεων στις ιδιωτικές επαύλεις της ελληνιστικής εποχής). Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης το ζωγραφισμένο δικλίνιο, με τις ξεθωριασμένες τοιχογραφίες αμπελώνων, λουλουδιών και πουλιών, σπάνιο δείγμα της ζωγραφικής των Ναβαταίων. Η ανάβαση των σκαλοπατιών στο τέλος του φαραγγιού μας πρόσφερε υπέροχη θέα στο ανεμοδαρμένο τοπίο.

Πανοραμική άποψη του Θυσαυροφυλακίου στην Πέτρα

Γεράσιμος Κακολύρης

Πέτρα 

Στον αρχαιολογικό χώρο της Πέτρας εισήλθαμε το απόγευμα της ίδιας μέρας από τη βόρεια πλευρά. Το Μοναστήρι απέχει 2,3χλμ από τη βόρεια είσοδο και 8χλμ από τη  νότια (κεντρική είσοδος). Την επομένη το πρωί επανήλθαμε, για να επισκεφθούμε εκ νέου τον τεράστιο αρχαιολογικό χώρο, όπου ούτε λίγο ούτε πολύ καλύψαμε άλλα 20χλμ πεζοπορίας ανάμεσα στα αξιοθέατα. Η είσοδος στον αρχαιολογικό χώρο κοστίζει 50 JD. Ωστόσο συμφέρει κανείς να αγοράσει ηλεκτρονικά το Jordan Pass (https://www.jordanpass.jo/) που κοστίζει 70 JD και περιλαμβάνει την αξία της βίζας εισόδου στη χώρα, ενώ επιτρέπει την ελεύθερη είσοδο σε 40 αρχαιολογικούς χώρους, συμπεριλαμβανομένης της Πέτρας. 

Οι Ναβαταίοι κάτοικοι της Πέτρας την ονόμαζαν Ράκμου που σημαίνει «Βράχος με χρωματιστές ραβδώσεις». Αυτό είναι ακριβώς ένα από τα σημαντικά χαρακτηριστικά της, δηλαδή οι θεόρατοι βράχοι της σε διάφορα χρώματα και σχήματα που καταλαμβάνουν μια περιοχή δεκάδων τετραγωνικών χιλιομέτρων. Το άλλο χαρακτηριστικό της είναι τα κτήρια και οι τάφοι της που είναι λαξευμένοι πάνω σε μαλακά ψαμμιτικά πετρώματα, έργο της αραβικής νομαδικής φυλής των Ναβαταίων που εγκαταστάθηκαν σταδιακά στην περιοχή κατά τον 4ο αιώνα π.Χ.

Βέβαια, οι Ναβαταίοι δεν επέλεξαν τυχαία την Πέτρα, εφόσον αυτή βρισκόταν στο σταυροδρόμι των καραβανιών που περνούσαν φορτωμένα με μπαχαρικά, υφάσματα και αρώματα από τη μακρινή Ασία και την Αραβία. Μετά τη μόνιμη εγκατάστασή τους στην Πέτρα και τη δημιουργία κράτους με πρώτο γνωστό βασιλιά τον Αρέτα τον Α’ στα 168 π.Χ., πολλά από τα νομαδικά χαρακτηριστικά των Ναβαταίων εξαφανίστηκαν. Ανέπτυξαν σημαντικά την υδραυλική μηχανική, προκειμένου να υδροδοτήσουν την Πέτρα, παρήγαγαν κρασί, ενώ, όπως αναφέρει ο Στράβωνας στα Γεωγραφικά, είχαν ελάχιστους δούλους και στηρίζονταν στην αλληλοεξυπηρέτηση («ὀλιγόδουλοι δ᾽ ὄντες ὑπὸ τῶν συγγενῶν διακονοῦνται τὸ πλέον ἢ ὑπ᾽ ἀλλήλων ἢ αὐτοδιάκονοι͵ ὥστε καὶ μέχρι τῶν βασιλέων διατείνειν τὸ ἔθος») (βιβλίον ιςʹ, 4.26).

Σύμφωνα με τον αρχαίο Έλληνα  ιστορικό του 4ου αιώνα π.Χ. Ιερώνυμο τον Καρδιανό, το όνομα Πέτρα δόθηκε από Έλληνες εμπόρους επειδή οι κάτοικοι της πόλης γιόρταζαν την εποχή της άνοιξης μια θεότητα στην οποία προσέφεραν διάφορα αγαθά, ως θυσία, πάνω σε μια μεγάλη πέτρα, η οποία σήμερα ονομάζεται Ουμ-αλ-Μπιγιάρα και βρίσκεται νοτιοδυτικά της αρχαίας πόλης. Η αρχιτεκτονική της πόλης έχει έντονη την επίδραση των Ελλήνων και των Ρωμαίων.

Ειδικά, από την εποχή των Ρωμαίων διασώζεται η οδός με τους κίονες και τα λουτρά. Το 106 μ.Χ. η περιοχή που κατοικούσαν οι Ναβαταίοι προσαρτήθηκε στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία από τον Τραϊανό ως επαρχία της Πετραίας Αραβίας. Μέχρι τα τέλη του 2ου αιώνα μ.Χ. η Πέτρα είχε χάσει τη σημασία της ως εμπορικό κέντρο και σταθμός καραβανιών, προς όφελος της ανερχόμενης Δαμασκού. Επίσης, σε ένα είδος εμπορικού πολέμου, οι Ρωμαίοι άλλαξαν την εμπορική οδό, έτσι ώστε αυτή να πηγαίνει απευθείας από την Νότια Αραβία στην Αίγυπτο μέσω Ερυθράς θάλασσας, με σκοπό την αποφυγή των ακριβών δρόμων της ερήμου.  

Ο δρόμος Σικ μήκους 1,2χλμ με τους στενούς, κάθετους λαξευμένους τοίχους του που φτάνουν τα 200μ ύψος αποτελεί το πέρασμα, για να μπει κανείς στην πόλη της Πέτρας. Το πρώτο σπουδαίο μνημείο που συναντά κανείς είναι το περίφημο Θησαυροφυλάκιο ή αλλιώς Χαζνέ Φαραούν του οποίου η αριστοτεχνική ελληνιστική του πρόσοψη έχει ύψος 40μ. Αν και λαξεύτηκε, για να αποτελέσει τάφο του Ναβαταίου βασιλιά Αρέτα του Γ’, το Θησαυροφυλάκιο έλαβε το όνομά του από έναν μύθο που θέλει τον Αιγύπτιο Φαραώ να κρύβει τον θησαυρό του εκεί,  καθώς καταδίωκε τους Ισραηλίτες μετά τη φυγή τους από την Αίγυπτο. 

Στη βόρεια πλευρά του αρχαιολογικού χώρου, το Μοναστήρι είναι παρόμοιο σε σχήμα με το Θησαυροφυλάκιο, αν και μεγαλύτερο (50μ πλάτος, 45μ ύψος). Οικοδομήθηκε τον 3ο αιώνα π.Χ.  ως τάφος, ενώ έλαβε το όνομά του από τους σταυρούς που έχουν σμιλευτεί στους εσωτερικούς του τοίχους, κάτι που μαρτυρεί ότι χρησιμοποιήθηκε ως εκκλησία κατά τους Βυζαντινούς χρόνους. Σμιλευμένο στον βράχο, το θέατρο οικοδομήθηκε αρχικά από τους Ναβαταίους. Οι Ρωμαίοι το επέκτειναν με τη χωρητικότητά του να φτάνει τα 8500 άτομα (περίπου το 30% του πληθυσμού της Πέτρας). 

Στις πλευρές του Jebel al Khubtha βρίσκονται οι Βασιλικοί τάφοι που αποτελούν μερικά από τα πιο μεγαλοπρεπή ταφικά οικοδομήματα στην Πέτρα. Μπορεί να τα προσεγγίσει κανείς από το ήσυχο μονοπάτι al Khubtha μήκους 3,5χλμ, το οποίο ξεκινά λίγο μετά το θέατρο και περνά μπροστά από τον βασιλικό τάφο της Υδρίας (Urn Tomb), τον Τάφο του Μεταξιού (Silk Tomb), τον Κορινθιακό τάφο και τον Τάφο του Παλατιού (Palace Tomb). Μετά τους Βασιλικούς τάφους, το μονοπάτι καταλήγει σε μια σειρά από επίπεδους λατρευτικούς χώρους στην κορυφή του λόφου, απ’ όπου μπορεί κανείς να έχει πανοραμική θέα του Θησαυροφυλακίου.

Το μονοπάτι αποτέλεσε για εμάς όαση γαλήνης, μακριά από τα λεφούσια των επισκεπτών που συνωστίζονται κυρίως μπροστά από το Θησαυροφυλάκιο και τα πέριξ κτήρια κατά μήκος της κύριας οδού. Εξαιρετικά είναι επίσης τα ψηφιδωτά μωσαϊκά της Εκκλησίας της Πέτρας (που σκεπάζεται από στέγαστρο), τα οποία απεικονίζουν μεταξύ άλλων θεμάτων τις τέσσερις εποχές και τον Ωκεανό.

Ο επισκέπτης μπορεί να ανακαλύψει την Πέτρα μέσα από οκτώ μονοπάτια τα οποία απεικονίζονται στο φυλλάδιο που παρέχεται στην είσοδο του αρχαιολογικού χώρου. Το νέο μουσείο της Πέτρας, που βρίσκεται πλησίον του κέντρου επισκεπτών, είναι πραγματικά εντυπωσιακό τόσο για την αρχιτεκτονική του όσο και για τα εκθέματά του. Διανυκτερεύσαμε στην κωμόπολη της Ουάντι Μούσα, η οποία γειτνιάζει με τον αρχαιολογικό χώρο και εξυπηρετεί τους δεκάδες χιλιάδες επισκέπτες που τον κατακλύζουν. Την επομένη το πρωί, κατευθυνθήκαμε με ταξί από την Ουάντι Μούσα προς το Ουάντι Ραμ (30 JD).

Ουάντι Ραμ (Wadi Rum)

Το Ουάντι Ραμ αποτελεί ένα μοναδικής ομορφιάς, απόκοσμο, σεληνιακό τοπίο έκτασης 720τ.χλμ, με αμμολόφους και ψηλά γρανιτένια βράχια διαφόρων σχηματισμών και χρωμάτων, καθώς και δεκάδες φαράγγια. Ωστόσο το όνομα παραμένει αμφίσημο, σημαίνοντας είτε «Αμμώδη κοιλάδα» είτε «Ρωμαϊκή κοιλάδα», ενώ η περιοχή είναι γνωστή και ως «Κοιλάδα της σελήνης» (Wādī al-Qamar).

O Τόμας Έντουαρντ Λώρενς (T.E. Lawrence), γνωστός από την ομώνυμη κινηματογραφική ταινία ως «Λώρενς της Αραβίας»,  περιγράφει το  Ουάντι Ραμ στο Επτά στύλοι της σοφίας ως ένα τοπίο από άμμο και πέτρα, διάστικτο από ψηλούς κόκκινους βράχους, «απέραντο, σαν τον Θεό». Τα τοπία από το Ουάντι Ραμ, που προβλήθηκαν στην ταινία του 1961 σε σκηνοθεσία του David Lean, έδωσαν το έναυσμα για την καθιέρωση της περιοχής ως ενός εκ των σημαντικότερων τουριστικών προορισμών στην Ιορδανία. Τιμής ένεκεν, ο τίτλος του βιβλίου του Λώρενς έχει δώσει το όνομά του σε έναν μεγάλο βράχινο σχηματισμό, που αποτελείται από επτά ραβδωτούς πυργίσκους και παρουσιάζεται στον επισκέπτη, καθώς αυτός εισέρχεται στην περιοχή του Oυάντι Ραμ.  

Η ταινία αποτελούσε βιογραφία του Λώρενς, ο οποίος ως νεαρός Εγγλέζος αρχαιολόγος, με την κήρυξη του Α’ Παγκοσμίου πολέμου (1914), μπήκε στην υπηρεσία της Ιντέλιτζενς Σέρβις στο Κάιρο και στη συνέχεια στην υπηρεσία της ανωτάτης αγγλικής διοίκησης στη Μέση Ανατολή. Κατά την αραβική εξέγερση πολέμησε εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, έμαθε να ιππεύει καμήλες, φορούσε αραβικά ρούχα και συνεργάστηκε με τον στρατό του μεγάλου Άραβα πολεμιστή Εμίρ Φαϊζάλ, κατοπινού βασιλιά της Συρίας και μετά του Ιράκ. Όπως ήταν αναμενόμενο, η ταινία δεν αποτελούσε παρά μια ηρωποιημένη εκδοχή της ζωής του Λώρενς. Η Ιορδανία απαγόρευσε την ταινία θεωρώντας ότι αποτελούσε μια ασεβή απεικόνιση της αραβικής κουλτούρας. 

Όπως και η Πέτρα βορειότερα, το Ουάντι Ραμ ήταν ένας από τους κυριότερους δρόμους καραβανιών την εποχή των Ναβαταίων, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν εκεί κατά τον 4ο αιώνα π.Χ. Περίπου 30.000 πετρογλυφικά διακοσμούν τις ψαμμιτικές πλαγιές των βράχων. Το Ουάντι Ραμ απέχει 65χλμ από την Άκαμπα και 121χλμ από την Πέτρα, ενώ εντός της κοιλάδας υπάρχει το ομώνυμο χωριό, κατοικία των Βεδουίνων Τζαλαμπία που ασχολούνται κατά κύριο λόγο με τον τουρισμό. Τριάντα χιλιόμετρα από το χωριό βρίσκεται το ψηλότερο βουνό της Ιορδανίας, το Jabal Ummad Dami (1840μ), ενώ στο κεντρικό Ραμ ορθώνεται το Jebel Rum (1734μ), δεύτερο ψηλότερο βουνό στην Ιορδανία.

Ευτυχώς, στο Ουάντι Ράμ δεν υπάρχουν ξενοδοχεία, αλλά κατασκηνώσεις στους πρόποδες των βράχων, που αποτελούνται από μεγάλες τέντες με κρεβάτια, και στην πολυτελή εκδοχή τους περιλαμβάνουν ακόμη και ιδιωτικές τουαλέτες! Οι αποστάσεις είναι μεγάλες, έτσι ώστε η μετακίνηση να γίνεται με τετρακίνητα αγροτικά αυτοκίνητα, στις καρότσες των οποίων έχουν τοποθετηθεί καθίσματα, για να μπορούν οι επισκέπτες να θαυμάζουν ανενόχλητοι το τοπίο.

Οι οδηγοί μεταφέρουν τον επισκέπτη σε σημεία που παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον και εκείνος, ανάλογα με τις διαθέσεις του, μπορεί απλώς να φωτογραφηθεί, να πεζοπορήσει, για πολύ ή για λίγο ή ακόμη και να επιδοθεί στο σπορ της αναρρίχησης. Η δική μας ξενάγηση ξεκίνησε από τους αμμόλοφους Al Hasany, τους οποίους σκαρφαλώσαμε ξυπόλυτοι βυθιζόμενοι στην κόκκινη άμμο!

Στη συνέχεια, μεταφερθήκαμε στο φαράγγι Khazali, μια στενή  σχισμή που τέμνει το Jebel Khazali. Περπατήσαμε τα 150μ του φαραγγιού που είναι προσβάσιμα, τα οποία χαρίζουν μια δροσερή σκιά, αλλά και κάποια ενδιαφέροντα πετρογλυφικά. Η βράχινη γέφυρα Burdah είναι η μεγαλύτερη από τις τρεις αψίδες που βρίσκονται στο Ουάντι Ραμ, στην οποία μπορεί να φτάσει κανείς από ένα απότομο μονοπάτι. Εμείς, λόγω έλλειψης χρόνου, την είδαμε απλώς από μακριά.

Στο φαράγγι Abu Seishaba περπατήσαμε για περίπου 20’, για να μεταφερθούμε στη συνέχεια στη βράχινη αψίδα Umm Fruth, που βρίσκεται σε μια απομονωμένη γωνιά της ερήμου, την οποία αξίζει να δει κανείς, αλλά και να ανέβει στην κορυφή της με το φως του σούρουπου. Ηλιοβασίλεμα είδαμε από το Amagur. 

Την επομένη το πρωί, ανεβήκαμε στην καρότσα του αγροτικού με κατεύθυνση το φαράγγι Rakhabat, το οποίο βρίσκεται κοντά στο χωριό. Τα πολύ ωραία λαβυρινθώδη και ανισόπεδα περάσματά του, που απαιτούν ένα στοιχειώδες σκαρφάλωμα, επιτρέπουν την πρόσβαση στην καρδιά του Jebel um Al Ishrin. Στη συνέχεια μεταβήκαμε στην πηγή του Λώρενς (Lawrence’s Spring), γύρω από την οποία ξαπλώνουν ράθυμα δεκάδες καμήλες, ενόσω οι ιδιοκτήτες τους περιμένουν τους επόμενους επισκέπτες-πελάτες τους.

Η περιοχή γύρω από την πηγή μοσχοβολά από το φυτό μέντα που, μαζί με τις αγριοσυκιές, τις φτέρες και τις αγριοκαρπουζιές, φύεται σε μέρη όπου αναβλύζει νερό. Αν και η περιοχή είναι έρημος, αποτελεί ένα περίπλοκο οικοσύστημα, στο οποίο φύονται φαρμακευτικά φυτά που χρησιμοποιούνται ακόμη από τους Βεδουίνους της περιοχής, ενώ κατά τη διάρκεια των σπάνιων βροχών κάνουν την εμφάνισή τους περισσότερα από 200 διαφορετικά είδη λουλουδιών και άγριας χλωρίδας. Μετά την «τουριστική» πηγή του Λώρενς, η επόμενη στάση μας ήταν το φαράγγι Abu Hasaba, στο οποίο περπατήσαμε για περίπου μισή ώρα.

Στη συνέχεια φάγαμε και ξαπλώσαμε για την καθιερωμένη σιέστα στη σκιά που σχημάτιζε ένας μεγάλος βράχος, ενώ είχαμε τη χαρά να διαπιστώσουμε ότι τη συνήθεια αυτή ακολουθούν ευλαβικά και οι Βεδουίνοι! Τελειώσαμε τη μέρα πεζοπορώντας στο φαράγγι Barrah, έναν βράχινο διάδρομο μήκους 5χλμ. Την επομένη το πρωί ο πολύ εξυπηρετικός οδηγός μας Αμπντάλα μας παρέλαβε από το κάμπινγκ, για να μας μεταφέρει στο Κέντρο επισκεπτών στην είσοδο του Ουάντι Ραμ, και από εκεί πήραμε ταξί για την Άκαμπα (25 JD). Για δύο διανυκτερεύσεις στο Ουάντι Ραμ, φαγητό, οδηγό και μεταφορά πληρώσαμε 100 JD το άτομο.

Σίγουρα ο πιο εύκολος τρόπος, για να περιηγηθεί κάποιος ή κάποια την Ιορδανία, είναι με αυτοκίνητο. Η κατάσταση των δρόμων είναι καλή όπως και η σήμανση. Έτσι, για το υπόλοιπο του ταξιδιού μας αποφασίσαμε να νοικιάσουμε αυτοκίνητο στην Άκαμπα (προς 35 JD ημερησίως) προκειμένου να κατευθυνθούμε βόρεια, ακολουθώντας τον αυτοκινητόδρομο της Νεκράς Θάλασσας (Dead Sea Highway). Εκτός από το να δούμε και να κολυμπήσουμε στη Νεκρά Θάλασσα, θέλαμε να περπατήσουμε στο φαράγγι Μουτζίμπ, το οποίο βρίσκεται εντός  του Βιοσφαιρικού Αποθέματος του Μουτζίμπ (Mujib Biosphere Reserve). 

Ουάντι Ραμ

Γεράσιμος Κακολύρης

Κολυμπώντας στην Άκαμπα

Πρώτα βέβαια θελήσαμε να κολυμπήσουμε στην κοραλλιογενή Ερυθρά Θάλασσα. Γι’ αυτό το λόγο επιλέξαμε μια ιδιωτική παραλία ξενοδοχείου, 10χλμ νοτιότερα της Άκαμπα. Εκεί συναντήσαμε συνοδοιπόρους από την Ελλάδα, τον Βασίλη και τη Φιλιώ. Η είσοδος ήταν 10 JD, ενώ η ενοικίαση μάσκας άλλα 15 JD. Φυσικά, υπάρχουν πάμπολλα ταξιδιωτικά γραφεία στην Άκαμπα που προσφέρουν καταδυτικές εμπειρίες ανοιχτά των ακτών, όπου το πλήθος και η ποικιλία των κοραλλιών και των ψαριών είναι μεγαλύτερη απ’ ό,τι στις ακτές.

Πλήθος τουριστών απ’ όλο τον κόσμο συρρέουν στον κόλπο της Άκαμπα ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο. Βέβαια, έχοντας πρόσφατη τη μοναδική εμπειρία από τις παρθένες κοραλλιογενείς ακτές του Πορτ Σουδάν, στη σουδανική πλευρά της Ερυθράς Θάλασσας, δεν δείξαμε τον απαραίτητο ζήλο για την εξερεύνηση του βυθού της Άκαμπα.  

Νεκρά θάλασσα και Ουάντι Μουτζίμπ

Επόμενος σταθμός μας ήταν η Νεκρά Θάλασσα, η οποία στην πραγματικότητα είναι μια λίμνη που βρίσκεται στα σύνορα της Ιορδανίας με το Ισραήλ, έχει μήκος από Βορρά προς Νότο 77χλμ και μέγιστο πλάτος 16χλμ. Θεωρείται το χαμηλότερο σημείο στην ηπειρωτική γη, 408μ κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, ενώ το βάθος της φτάνει τα 390μ. Η ονομασία της λίμνης, Νεκρά Θάλασσα, οφείλεται στο ότι περιέχει μεγάλες ποσότητες διαλυμένων ανόργανων στερεών ουσιών (χλώριο, νάτριο, μαγνήσιο, κάλιο, θειώδες οξύ) κάτι που έχει ως αποτέλεσμα την παντελή έλλειψη ζωής. Περιέχει αλάτι (χλωριούχο νάτριο) σε ποσοστό 34.2% (το 2011), δηλαδή μέχρι και δέκα φορές περισσότερο από το νερό της θάλασσας. 

Το πιο ωραίο σημείο της Νεκράς Θάλασσας βρίσκεται στην αρχή της λίμνης από Ν. προς Β, μετά το εργοστάσιο ποτάσας. Οι διαδοχικοί κολπίσκοι με τις λευκές δαντελωτές ακτές από συμπαγείς κρυστάλλους αλατιού δημιουργούν ένα ανεπανάληπτο φυσικό εργόχειρο. Αξίζει να κατέβει κανείς την πλαγιά με τα πόδια και να δει από κοντά αυτό το υπέροχο θέαμα. Στη συνέχεια, κατευθυνθήκαμε προς τις εκβολές του ποταμού Μουτζίμπ, όπου στήσαμε τη σκηνή μας σε ένα πλάτωμα με αμφιθεατρική θέα προς τη λίμνη, κοντά στoυς ξενώνες του Mujib Challet. Ήδη ήταν ώρα για το πρώτο μας μπάνιο στη Νεκρά Θάλασσα.

Το μεγαλύτερο ειδικό βάρος του νερού της από αυτό της θάλασσας, λόγω της αυξημένης περιεκτικότητας σε αλάτι, κάνει το κολύμπι, αν όχι αδύνατο, σίγουρα μια πραγματικά αστεία υπόθεση, ενώ η επαφή του νερού με τα χείλη προκαλεί σύντομα κάψιμο και άσχημη γεύση. Βγαίνοντας, πλυθήκαμε με το γλυκό νερό του ποταμού Μουτζίμπ που εκβάλλει σε αυτό το σημείο. Ένα ζευγάρι από το Αμμάν μας έδωσε το σαπούνι τους, ενώ μας πληροφόρησε ότι το κολύμπι στη λίμνη απαγορεύεται μετά τις 6μμ! Λίγο μετά τη δύση του ηλίου, ο ορίζοντας πάνω από τη λίμνη είχε πάρει ένα πράσινο χρώμα, θέαμα πραγματικά μοναδικό. 

Την επομένη στις 8 το πρωί ήμασταν ήδη στο Adventures Center, που βρίσκεται αμέσως μετά τη γέφυρα Μουτζίμπ, προκειμένου να κάνουμε το μονοπάτι Σικ (Siq Trail) (κόστος: 21 JD). Το μονοπάτι ξεκινά από το Adventures Center και είναι από εύκολο μέχρι μέτριας δυσκολίας, ανάλογα με την εποχή. Η διάσχιση του φαραγγιού προϋποθέτει τη γνώση κολύμβησης και ένα σχετικά καλό επίπεδο φυσικής κατάστασης. Η διάρκειά της διάσχισης είναι συνολικά 2-3 ώρες. Σχεδόν το σύνολο της διαδρομής είναι μέσα στο ποτάμι, το οποίο ελίσσεται ανάμεσα σε επιβλητικούς ψηλούς βράχους σε σχήματα γλυπτών, σχηματίζοντας σε πολλά σημεία μεγάλες βάθρες.

Η διαδρομή τελειώνει στη βάση ενός μεγάλου καταρράκτη. Σχοινιά και σκάλες υπάρχουν καθ’ όλη  τη διάρκεια της διαδρομής διευκολύνοντας την κίνηση μέσα στο νερό. Απαραίτητο κάποιο ελαφρύ είδος υποδήματος που δεν θα διστάσετε να το βρέξετε καθώς και μια μπλούζα προκειμένου να αποφευχθούν αμυχές από πιθανά χτυπήματα σε βράχους. Υπάρχει η δυνατότητα ενοικίασης μικρού αδιάβροχου σακιδίου (dry bag) για τη μεταφορά της φωτογραφικής μηχανής (10 JD). Το κόστος για το συγκεκριμένο μονοπάτι είναι 21 JD.

Άλλα μονοπάτια που μπορεί να κάνει κανείς, εφόσον η στάθμη, η ορμητικότητα του νερού, καθώς και ο αριθμός των ατόμων το επιτρέπουν, είναι το Canyon Trail (4 ώρες), το Malaqi Trail (6-7 ώρες) και το Ibex Trail που είναι εκτός νερού (3 ώρες). Πληροφορίες και τιμές για τα μονοπάτια μπορεί να βρει κανείς στον ιστοχώρο του Wild Jordan (www.wildjordan.com).

Η προστατευόμενη δασική περιοχή του Άτζλουν και το κάστρο

Ακολουθώντας στη συνέχεια τον Ιορδάνη, ο οποίος αποτελεί το «φυσικό» σύνορο (παρόλο που δεν υπάρχει τίποτα «φυσικό» γύρω από την ύπαρξη συνόρων!) με το Ισραήλ, κατευθυνθήκαμε προς την προστατευόμενη δασική περιοχή του Άτζλουν (Ajloun Forest Reserve) στη Βορειοδυτική Ιορδανία. Η ζωτικής σημασίας προστατευόμενη περιοχή είναι μόλις 13τ.χλμ και ιδρύθηκε το 1988, για να προστατεύσει τα δάση βελανιδιάς, χαρουπιού, φιστικιού και φράουλας. Λειτουργεί επίσης ως καταφύγιο για το απειλούμενο με εξαφάνιση ζαρκάδι, καθώς και για αγριόχοιρους, πετροκούναβους, βρωμοκούναβους, τσακάλια, ακόμη και γκρίζους λύκους.

Παρά το ωραίο τοπίο με τους γύρω κατάφυτους λόφους και το μικτό δάσος, το μόλις 2χλμ μονοπάτι του ζαρκαδιού (Roe Deer Trail) που κάναμε δεν μας ενθουσίασε, όπως επίσης δεν μας ενθουσίασαν τα σπίτια της καλλιγραφίας, του σαπουνιού και του μπισκότου, που λειτουργούν στην περιοχή. Ο χώρος μας έδινε περισσότερο την αίσθηση «μπίζνας» και λιγότερο προστατευόμενης περιοχής, κάτι που αισθανθήκαμε γενικότερα για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η Royal Society for the Conservation of Nature (RSCN), υπεύθυνη γι’ αυτές τις περιοχές.

Ωστόσο, αυτό που μας εντυπωσίασε πραγματικά ήταν το ιστορικό κάστρο του Άτζλουν, χτισμένο  στην κορυφή του όρους Auf (1250μ), μεταξύ 1184 και 1188 μ.Χ. από έναν στρατηγό του φημισμένου Σαλαντίν (σουνίτη μουσουλμάνου κουρδικής καταγωγής και πρώτου σουλτάνου της Αιγύπτου και της Συρίας). Το κάστρο αποτέλεσε σημαντικό προμαχώνα εναντίον των Σταυροφόρων, οι οποίοι ποτέ δεν κατάφεραν να το κατακτήσουν.

Γέρασα

Επόμενος σταθμός μας ήταν η ελληνορωμαϊκή πόλη Γέρασα. Δύσκολα μπορεί να φανταστεί κανείς το μέγεθος, το κλέος και το πόσο καλά διατηρημένη είναι αυτή η αρχαία πόλη, η οποία βρίσκεται στο κέντρο της νέας Γέρασας. Ευρήματα αποδεικνύουν την ύπαρξη ζωής στην περιοχή από τη νεολιθική ήδη εποχή. Ωστόσο, η ίδρυσή της ως πόλης αποδίδεται στην εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου, όταν ο στρατηγός του Περδίκκας εγκατέστησε εκεί παλαίμαχους Μακεδόνες στρατιώτες περί το 331 π.Χ. Άλλοι αποδίδουν την ίδρυση της πόλης στον Πτολεμαίο Β’ τον Φιλάδελφο (309-246π.Χ). Μετά τον θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, η περιοχή περιήλθε σε πτολεμαϊκό  έλεγχο και με τη μάχη του Πανείου το 198 π.Χ. στους Σελευκίδες. Κατά τους ελληνιστικούς χρόνους, η Γέρασα μετονομάστηκε σε Αντιόχεια η επί Χρυσορρόη ποταμώ, μιας και ήταν κτισμένη στις όχθες του ποταμού Χρυσορρόα (σημ. Barada). 

Η μεγάλη ακμή και το κλέος της πόλης επήλθε  μετά την κατάκτησή της το 64 π.Χ. από τους Ρωμαίους και την προσάρτησή της στη Ρωμαϊκή επαρχία της Συρίας. Στη συνέχεια αποτέλεσε μέρος της «περιοχής Δεκαπόλεως» (Regio Decapolitana). Κατά τους επόμενους δύο αιώνες, το εμπόριο με τους Ναβαταίους της Πέτρας άνθισε, και η πόλη κατέστη εξαιρετικά πλούσια χάρη στη γεωργία και την εξόρυξη σιδηρομεταλλεύματος, έτσι που αποκαλείτο «Πομπηία της Μέσης Ανατολής» εξαιτίας του πλούτου της. Τον 1ο αιώνα μ.Χ. η πόλη απέκτησε σχήμα πλέγματος με μια περίστυλη κεντρική λεωφόρο (Cardo maximus), που τη διατρέχει από το Βορρά προς τον Νότο και τέμνεται από δύο παράδρομους. Η κεντρική λεωφόρος φέρει διπλή επιβλητική κορινθιακή κιονοστοιχία και ωραίο πλακόστρωτο που ακόμη σώζεται σε καλή κατάσταση.

Η Αψίδα του Θριάμβου στο νότιο άκρο της πόλης, ύψους 13μ, η οποία αποτελεί και την είσοδο του αρχαιολογικού χώρου σήμερα, κατασκευάστηκε στα 129 μ.Χ., προς επίρρωση του σπουδαίου γεγονότος, της επίσκεψης του αυτοκράτορα Αδριανού. Κατά τον 3οαιώνα μ.Χ. η Γέρασα αριθμούσε 15.000 - 20.000 κατοίκους. Η πόλη άρχισε να παρακμάζει μετά τον καταστροφικό σεισμό του 747 μ.Χ. Εκτός από μια σύντομη κατοχή από τους σταυροφόρους κατά τον 12ο αιώνα, η πόλη ερημώθηκε εντελώς μέχρι την άφιξη Τσερκέζων από τη Ρωσία το 1878. 

Αμέσως μετά την Αψίδα του Θριάμβου, ο σημερινός επισκέπτης συναντά το Ιπποδρόμιο, ένα μεγαλεπήβολο έργο, που κάποτε είχε χωρητικότητα 15.000 θεατών. Σήμερα σώζεται μόνο μικρό τμήμα των κερκίδων και ολόκληρη η αρένα. Στο κέντρο της πόλης βρίσκεται η Αγορά, το Νυμφαίο, τα δύο θέατρα, καθώς και οι επιβλητικοί ναοί του Δία και της Άρτεμης. Το Oval Forum ή οβάλ πλατεία εντυπωσιάζει πραγματικά με το μέγεθος και το διάκοσμό της.

Επίσης, επιβλητική είναι η Βόρεια Πύλη που οικοδομήθηκε περί το 115 μ.Χ. επί παραγγελία του Κλαύδιου Σεβήρου, ο οποίος κατασκεύασε επίσης τον δρόμο προς την Πέλλα. Ακολουθώντας την πινακίδα «Βυζαντινές εκκλησίες» είχαμε την ευκαιρία να θαυμάσουμε το μωσαϊκό δάπεδο της εκκλησίας των Αγίων Αναργύρων, Κοσμά και Δαμιανού, (533 μ.Χ.) με τις υπέροχες ζωόμορφες αναπαραστάσεις, τα γεωμετρικά μοτίβα και τα ιατρικά σύμβολα. Η Γέρασα σήμερα αποτελεί μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO και κάθε χρόνο την επισκέπτονται χιλιάδες τουρίστες.

Αμμάν

Τελευταίος σταθμός μας ήταν το Αμμάν, που αριθμεί τέσσερα εκατομμύρια κατοίκους. Η πόλη υπήρξε πρωτεύουσα των Αμμωνιτών, αρχαίου βιβλικού σημιτικού λαού, την οποία ονόμαζαν  Ραββάθ Αμμών, προς τιμή του γενάρχη τους, γιου του Λωτ, Άμμωνα.  Μετά την κατάκτηση της το 285 π.Χ. από τον Πτολεμαίο Β΄ τον Φιλάδελφο, βασιλιά της Αιγύπτου κατά την ελληνιστική περίοδο, μετονομάστηκε προς τιμήν του σε Φιλαδέλφεια. Η Φιλαδέλφεια έγινε τμήμα του βασιλείου των Ναβαταίων μέχρι το 106 μ.Χ., οπότε και κατακτήθηκε από τους Ρωμαίους, ενώ διατήρησε την ονομασία της μέχρι και τα βυζαντινά χρόνια.

Οι Ρωμαίοι  ανοικοδόμησαν την πόλη και μερικά εξαιρετικά οικοδομήματα αυτής της εποχής διασώζονται μέχρι σήμερα. Μεταξύ αυτών είναι το Ρωμαϊκό θέατρο, στο κέντρο της παλιάς πόλης, χωρητικότητας 6000 θεατών, το οποίο οικοδομήθηκε πιθανόν τον 2 αιώνα μ.Χ. κατά τη διάρκεια της βασιλείας του αυτοκράτορα  Αντωνίου Πίου (138 - 161 μ.Χ). Ο ναός του Ηρακλή (2ος αιώνας μ.Χ.), με τις δύο τεράστιες κολώνες του, βρίσκεται στην Ακρόπολη του Αμμάν, στην κορυφή του λόφου Al Qala’a, εκεί που κάποτε ήταν η Ραββάθ Αμμών. Ένα ακόμη εντυπωσιακό κτήριο της Ακρόπολης είναι το παλάτι των Ουμαγιάδων, το οποίο βρίσκεται όπισθεν του μικρού αρχαιολογικού μουσείου και εικάζεται ότι οικοδομήθηκε περί το 720 μ.Χ. από Ουμαγιάδες Άραβες.

Στο κέντρο της πόλης, βρίσκεται επίσης το Darat Al Funun (http://daratalfunun.org/), ένα σύμπλεγμα πέντε κτηρίων αφιερωμένο στη σύγχρονη τέχνη. Δεν είναι μόνο τα έργα των Ιορδανών και Αράβων καλλιτεχνών που πρέπει κανείς να δει οπωσδήποτε, αλλά αξίζει να επισκεφθεί επίσης τα κτήρια που αποτελούν ανακαινισμένες πρώην κατοικίες από τη δεκαετία του 1920 χτισμένες, σύμφωνα με το στυλ της εποχής, σε μεσογειακο-βενετσιάνικο ύφος. Στον ίδιο χώρο λειτουργεί επίσης ένα πολύ ωραίο καφενείο, ενώ οι κήποι αποζημιώνουν τον επισκέπτη με την πανοραμική τους θέα. Στη συνέχεια, επισκεφθήκαμε τη φημισμένη Rainbow Street στο Jebel Amman, με τα πολλά καφέ και εστιατόρια, καθώς και τους παρακείμενους δρόμους με τις παλιές εντυπωσιακές βίλες. 

Το Μουσείο της Ιορδανίας (www.jordanmuseum.jo/en), που στεγάζεται σε ένα μεγάλο σύγχρονο κτήριο, είναι ένα από τα καλύτερα στη Μέση Ανατολή. Η ιστορία της περιοχής, από τους πρώτους κατοίκους της έως και σήμερα, παρουσιάζεται με τρόπο βιωματικό και εξαιρετικά ενδιαφέροντα. Στα κυριότερα εκθέματα περιλαμβάνονται τα αρχαιότερα γνωστά ανθρώπινα αγάλματα του Άιν Γκαζάλ ηλικίας 9500 ετών και τα Χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας. Στον πρώτο όροφο ο επισκέπτης έχει την ευκαιρία να περιηγηθεί σε μια εξαιρετική διαδραστική έκθεση, που παρουσιάζει τις καινοτομίες και εφευρέσεις Αράβων επιστημόνων και διανοουμένων του παρελθόντος.

Περπατώντας στους δρόμους του Αμμάν, είχαμε την ευκαιρία να δοκιμάσουμε υπέροχους φυσικούς χυμούς από κάθε λογής φρούτα και παραδοσιακά ανατολίτικα γλυκά. Καλύτερη εποχή να επισκεφθεί κανείς την Ιορδανία είναι την Άνοιξη, όταν ο καιρός δεν είναι ακόμη πολύ ζεστός, αλλά ούτε και κρύος, τα μονοπάτια είναι λουλουδιασμένα και οι βροχές λιγοστές. Αναμφίβολα η Ιορδανία αποτελεί έναν από τους ομορφότερους πεζοπορικούς προορισμούς, με φιλόξενους κατοίκους, χωρίς όμως να είναι φθηνή χώρα. Το ταξίδι στην Ιορδανία, διάρκειας 12 ημερών, πραγματοποίησα μαζί με τη φίλη και συνοδοιπόρο Μαρία Πρελορέντζου. 

* Ο Γεράσιμος Κακολύρης διδάσκει σύγχρονη ευρωπαϊκή φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών ([email protected]).

ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ
Οκτώ τραυματίες από επίθεση με μαχαίρι σε τουρίστες στην Ιορδανία
Τρεις Μεξικανοί τουρίστες, μια Ελβετίδα και τέσσερις Ιορδανοί τραυματίστηκαν από την επίθεση με μαχαίρι στην Γέρασα, στην βόρεια Ιορδανία, ανακοίνωσε το υπουργείο Υγείας της χώρας.
Οκτώ τραυματίες από επίθεση με μαχαίρι σε τουρίστες στην Ιορδανία
ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ
Στην Ιορδανία φυλακίζουν τις γυναίκες επειδή δεν «υπακούν» στους άνδρες τους
Δεκάδες γυναίκες έχουν οδηγηθεί στη φυλακή επειδή έδειξαν ανυπακοή στις προσταγές των ανδρών τους στην Ιορδανία καταγγέλλει η Διεθνής Αμνηστία.
Στην Ιορδανία φυλακίζουν τις γυναίκες επειδή δεν «υπακούν» στους άνδρες τους
ΕΥΡΩΠΗ
Αυξήσεις - φωτιά στα εισιτήρια καταγγέλλουν πελάτες της Thomas Cook
Βρετανοί καταγγέλλουν στο BBC ότι μετά την κατάρρευση της Thomas Cook οι τιμές για τα αεροπορικά εισιτήρια έχουν τριπλασιαστεί σε πολλές περιπτώσεις.
Αυξήσεις - φωτιά στα εισιτήρια καταγγέλλουν πελάτες της Thomas Cook
ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ
«Στο Ιράκ υπάρχει έτοιμη αγορά για τις ελληνικές επιχειρήσεις»
Ο πρέσβης Σορς Σαΐντ είναι ένας φίλος της χώρας μας. Προσβλέπει σε μια Ελλάδα-κόμβο μεταφοράς ιρακινού πετρελαίου προς την Ε.Ε. αλλά και στη συμμετοχή ελληνικών επιχειρήσεων στην ανοικοδόμηση της χώρας του.
«Στο Ιράκ υπάρχει έτοιμη αγορά για τις ελληνικές επιχειρήσεις»
ΕΥΡΩΠΗ
Βρετανική οδηγία - προειδοποίηση για ταξίδια στο Ιράν
Τους Ιρανοβρετανούς πολίτες που έχουν διπλή υπηκοότητα κάλεσε το Φόρεϊν Όφις να μην ταξιδέψουν στο Ιράν, επειδή -όπως ανακοίνωσε- υπάρχει υψηλότερος κίνδυνος να συλληφθούν αυθαίρετα και να υποστούν...
Βρετανική οδηγία - προειδοποίηση για ταξίδια στο Ιράν
ΒΟΡΕΙΑ ΑΜΕΡΙΚΗ
Ανέβαλε ταξίδι της Πελόζι λόγω της κόντρας τους
Την αντιπαράθεσή του με την πρόεδρο της Βουλής των Αντιπροσώπων, Νάνσι Πελόζι, εντείνει ο Ντόναλντ Τραμπ αναβάλλοντας ταξίδι της στο εξωτερικό επικαλούμενος το shutdown και δημοσιοποιώντας με αυτόν τον τρόπο...
Ανέβαλε ταξίδι της Πελόζι λόγω της κόντρας τους

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας