Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η Τουρκία, οι ένοπλες δυνάμεις, τα επιτόκια και ο «Κύκλος Δικαιοσύνης»
AP Photo/Burhan Ozbilici

Η Τουρκία, οι ένοπλες δυνάμεις, τα επιτόκια και ο «Κύκλος Δικαιοσύνης»

  • A-
  • A+

«Δεν μπορεί να υπάρξει διακυβέρνηση χωρίς αυτή να στηρίζεται σε ένα σύστημα δικαιοσύνης, δεν μπορεί να υπάρξει εσωτερική και εξωτερική ασφάλεια χωρίς αυτή να στηρίζεται σε ένα αξιοπρεπές σύστημα διακυβέρνησης, δεν μπορεί να υπάρξει οικονομική ανάπτυξη, εάν αυτή δε στηρίζεται σε ένα σύστημα εξωτερικής και εσωτερικής ασφάλειας, δεν μπορεί να υπάρξει ευημερία των πολιτών, εάν αυτή δε στηρίζεται σε ένα αξιοπρεπές οικονομικό σύστημα και δεν μπορεί να υπάρξει ένα δίκαιο νομικό σύστημα, αν αυτό δεν στηρίζεται στην ευημερία των πολιτών μια χώρας».

Έτσι ξεκίνησε, το 2007, την εισήγησή της σε υψηλόβαθμα στελέχη του ΝΑΤΟ σε σχολείο του στη Γερμανία, η Κάθριν Μακ Γκίλις, σύμβουλος του πρόεδρου Μπους του νεότερου. 

Το θέμα της ενημέρωσης αφορούσε στο μέλλον του Αφγανιστάν και η εισηγήτρια είχε προσπαθήσει να επισημάνει τον ολιστικό χαρακτήρα που διακατέχει την προσπάθεια ανόρθωσης ενός κράτους κατεστραμμένου από κατοχή και εμφύλιο πόλεμο, στο πλαίσιο του μοντέλου που ονόμασε «Κύκλος Δικαιοσύνης». Βέβαια η αντίληψη περί «Κύκλου Δικαιοσύνης» δε φαίνεται να διακατείχε την εφαρμογή του δόγματος «Σοκ και Δέος» που είχε εφαρμοστεί στο Ιράκ, από αυτόν που συμβούλευε, τέσσερα χρόνια πριν. 

Δεν προτίθεμαι να αναφερθώ στα αποτελέσματα της εφαρμογής της πολιτικής του ΝΑΤΟ και των ΗΠΑ στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν. Εκφάνσεις της είχα την ευκαιρία να γνωρίσω σαν Νατοϊκός διοικητής στο αεροδρόμιο της Καμπούλ, τρία χρόνια μετά την ενημέρωση της Μακ Γκίλις. 

Κατά την άποψή μου όμως, κάθε κράτος και γενικότερα κάθε σύστημα εξουσίας που σέβεται τον εαυτό του, διαθέτει τη δική του εκδοχή του προαναφερόμενου «Κύκλου Δικαιοσύνης». Τέτοιον «κύκλο» προσπαθούν να επιβάλουν εκεί που το κράτος είναι απόν οι Ταλιμπάν, o ISIS αλλά και η μαφία.

Στην περίπτωση αυτή, το σύστημα δικαιοσύνης αντικαθίσταται από το «ομερτά» του «Cosa nostra», η διακυβέρνηση από τον «νονό», το οικονομικό σύστημα από την πώληση ναρκωτικών, τα παράνομα παίγνια κ.α. και η ευημερία των πολιτών από τον εκβιασμό, την τρομοκρατία τους και στην καλύτερη περίπτωση την ανέχειά τους. 

Η εφαρμογή ενός κύκλου δικαιοσύνης και η διασφάλιση των συστατικών της είναι καθοριστική για ένα κράτος, καθότι η έλλειψη, αλλά και η υποβάθμιση ενός από αυτά είναι αρκετό για να το βάλει σε σοβαρές περιπέτειες, όπως στη χώρα μας, όπου ένας αριθμός από αυτά αστόχησαν σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό. Με την έννοια αυτή, η υποβάθμιση ενός συστατικού του «κύκλου» μπορεί να είναι και αντικείμενο σκόπιμων ενεργειών ενός αντιπάλου που επιθυμεί την συνολική κατάπτωση του συστήματος, καθότι όπως αναφέρθηκε η συνολική εύρυθμη λειτουργία του εξαρτάται από τις μονήρεις επιδόσεις που πετυχαίνει σε κάθε ένα από τα επιμέρους. 

Από την άλλη πλευρά και στο πλαίσιο μιας ιμπεριαλιστικής / ηγεμονικής αντίληψης, η επιβολή μιας εκδοχής ενός κύκλου δικαιοσύνης είναι ευκολότερη σε υπό κατάρρευση ή αδύναμα κράτη και είναι η φιλοσοφία που έχει ασπαστεί ιδιαίτερα η ηγεμονική τάξη της Τουρκίας, και επιχειρεί να εφαρμόσει τουλάχιστο από τις αρχές του εικοστού πρώτου αιώνα σε τέτοια κράτη. 

Έτσι η Τουρκία, που δεν ήταν παλαιότερα ένας σοβαρός παίκτης στην Αφρική, ξεκίνησε μια πολιτική για τη δημιουργία νέων δεσμών με την ήπειρο αυτή, εισάγοντας ταυτόχρονα, μέσω στρατευμένων ιστορικών, μια ρομαντική εκδοχή των ιστορικών δεσμών της Βόρειας Αφρικής με την Οθωμανική Αυτοκρατορία. 

Αρχικά στις αρχές του 2000, στα βήματα του Τζορτζ Σόρος και προφανώς με αντίστοιχες επιδιώξεις κρατικής επιρροής (βλέπε Open Society Foundations), η κοινότητα Fethullah Gülen εγκαταστάθηκε στη Σομαλία αλλά και σε άλλες Αφρικανικές χώρες, ιδρύοντας πλήθος σχολείων. 

Το διάστημα 2005 - 2008, προεκτείνοντας την συγκεκριμένη αντίληψη περί ανασύστασης της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, κάτω από τη φιλόδοξη εξωτερική πολιτική της τουρκικής προεδρίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ακόμα και μετά την κατάρρευση της προηγούμενης ισχυρής συμμαχία μεταξύ της κυβέρνησης του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ) και της κοινότητας Γκιουλέν, η Τουρκία σε ένα νέο ορίζοντα απόλυτης επικράτησης, επέστρεψε με αξιώσεις στην ήπειρο, με εναρμονισμένη προσέγγιση μεταξύ των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και των διπλωματών που είχαν επηρεαστεί από τον Γκιουλέν. 

Η παραπάνω πολιτική για να είναι αποδοτική και για να έχει μακροχρόνιο αποτέλεσμα έπρεπε να στηριχθεί στην Τούρκικη εκδοχή του «Κύκλου Δικαιοσύνης». Μια εκδοχή του εφαρμόζεται εσωτερικά στην χώρα και άλλες εκτός αυτής. 

Κατά την εφαρμογή αυτού του «κύκλου» η Τουρκία έχει την οικονομική βοήθεια του Quatar και μαζί ανταγωνίζονται τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και τη Σαουδική Αραβία, που επίσης έχουν βλέψεις στην περιοχή για τον έλεγχο των λιμανιών της Σομαλίας και της Σομαλιλάνδης και γενικότερα της Ερυθράς θάλασσας, αλλά και τις αντίστοιχες στρατιωτικές δυνάμεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUTM-S), που εδρεύουν στην περιοχή και έχουν συναφή δραστηριότητα. 

Στο πλαίσιο αυτό ο στρατός ξηράς της Τουρκίας έχει πρωταγωνιστικό ρόλο και είναι παρών στο Ιράκ, στο Κατάρ, στη Σομαλία, το Αφγανιστάν και την Κύπρο. 

Την 1η Οκτωβρίου 2017 η Τουρκία εγκαινίασε τη μεγαλύτερη ξένη στρατιωτική βάση της στην Αφρική, στο Μογκαντίσου της Σομαλίας, σε τελετή στην οποία παρευρέθηκε ο πρωθυπουργός της Σομαλίας, Χασάν Αλί Χάιρε, ο τότε αρχηγός των Τούρκικων ενόπλων δυνάμεων και νυν υπουργός Εθνικής Άμυνας στρατηγός Ακάρ, ηγέτες της Σομαλίας και κορυφαίοι Τούρκοι στρατιωτικοί αξιωματούχοι και διπλωμάτες.

Μιλώντας στην τελετή εγκαινίων, ο πρωθυπουργός Χάιρε τόνισε τη σημασία της στρατιωτικής βάσης εκπαίδευσης για τη χώρα του, λέγοντας ότι αυτή είναι η σωστή κατεύθυνση προς την ανάπτυξη και την αποκατάσταση ενός Σομαλικού Στρατού ικανού και έτοιμου να υπερασπιστεί το έθνος του. «Αυτή η βάση κατάρτισης έχει μια μοναδική σημασία για εμάς επειδή είναι ένα συγκεκριμένο βήμα προς την οικοδόμηση ενός ολοκληρωμένου Σομαλικού Εθνικού Στρατού», δήλωσε ο Χάιρε, προσθέτοντας: «Η κυβέρνησή μου και ο Σομαλικός λαός δεν θα ξεχάσουν αυτή την τεράστια βοήθεια των Τούρκων αδελφών μας. Αυτή η ακαδημία θα μας βοηθήσει να εκπαιδεύσουμε περισσότερα στρατεύματα».

Ο Χάιρε, δίνοντας και μια κοινωνιολογική νότα στην παρεχόμενη στρατιωτική εκπαίδευση, δήλωσε ότι η βάση θα βοηθήσει επίσης «να νικήσουμε τον εξτρεμισμό και την ιδεολογία που οδηγεί τους νεαρούς Σομαλούς σε βία και τρομοκρατία».

Από την πλευρά του, ο στρατηγός Ακάρ είπε ότι η βάση είναι η καλύτερη ένδειξη πως η Τουρκία θέλει να βοηθήσει τη Σομαλία. «Δεσμευόμαστε να βοηθήσουμε τη Σομαλική κυβέρνηση και αυτή η βάση θα καλύψει την ανάγκη οικοδόμησης ισχυρού Σομαλικού Εθνικού Στρατού».

Η βάση εκπαίδευσης βρίσκεται νότια του Μογκαντίσου και χρειάστηκε δύο χρόνια (2015-2017) για την κατασκευή της, στην οποία συμμετείχαν Τούρκικες κατασκευαστικές εταιρείες. Επεκτείνεται σε 4 τετραγωνικά χιλιόμετρα και έχει την ικανότητα να εκπαιδεύει περισσότερους από 1.500 στρατιώτες κάθε φορά. Παράλληλα προωθούνται συμβάσεις προμηθειών υλικού προερχόμενου από τις αμυντικές βιομηχανίες της Τουρκίας, μη επηρεαζόμενες σοβαρά, ενδεχομένως, από το ισχύον εμπάργκο όπλων του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, προς τη Σομαλία. 

Συνεχίζοντας με τον ρόλο του στρατού ξηράς της Τουρκίας στην εξωτερική πολιτική της χώρας, στις 24 Αυγούστου 2017 και πάλι ο στρατηγός Ακάρ, κατά τη διάρκεια μιας δεξίωσης στην Αφγανική πρεσβεία στην Άγκυρα, αναφέρει ότι οι Τουρκικές ένοπλες δυνάμεις θα διατηρήσουν την παρουσία τους στο αεροδρόμιο της Καμπούλ και θα συνεχίσουν να παρέχουν εκπαιδευτές «Κάνουμε το καλύτερο δυνατό για να δώσουμε όλη μας τη βοήθεια, υποστήριξη και συνεργασία υπό τις παρούσες συνθήκες στο Αφγανιστάν».

Ο υπουργός Εσωτερικών Σουλεϊμάν Σόιλου δήλωσε επίσης ότι η Τουρκία συνεχίζει να καταβάλλει τεράστιες προσπάθειες για να τερματίσει την τρέχουσα αρνητική κατάσταση στο Αφγανιστάν. “Η Τουρκία έχει προσφέρει από τα μεγαλύτερα κονδύλια, για να παράσχει διεθνή βοήθεια στη χώρα», δήλωσε ο Σόιλου. 

Από το 2004, η Τουρκία διεξάγει ένα συνεργατικό αναπτυξιακό πρόγραμμα ύψους ενός εκατομμυρίου δολαρίων σε περισσότερα από 850 έργα στο Αφγανιστάν. Η τουρκική βοήθεια και υποστήριξη επικεντρώνεται σε προγράμματα στους τομείς της υγείας και της εκπαίδευσης. Από το 1992, πάνω από 2.837 Αφγανοί φοιτητές έχουν επωφεληθεί από Τούρκικες υποτροφίες, ενώ τα τελευταία τρία χρόνια 2.996 Αφγανοί αστυνομικοί και 4.300 στρατιωτικοί έλαβαν εκπαίδευση στην Τουρκία. Μεταξύ 2003 και 2016, ο όγκος των συναλλαγών των δύο χωρών, ανήλθε σε 6 δισεκατομμύρια δολάρια και 627 σχετικά έργα ολοκληρώθηκαν. Τα περισσότερα από αυτά αφορούσαν σε έργα από τα οποία επωφελήθηκαν Τούρκικες κατασκευαστικές εταιρείες. 

Την περίοδο που υπηρέτησα στο Αφγανιστάν είχα την ευκαιρία να γνωρίσω το έργο της Τούρκικης κατασκευαστικής εταιρείας Yüksel, που είχε κερδίσει το Νατοϊκό διαγωνισμό για την κατασκευή καταλυμάτων και άλλων έργων στο βόρειο τμήμα του αεροδρομίου της Καμπούλ. Εκτός από την Τουρκία και το Αφγανιστάν, η Yüksel συνεχίζει να πραγματοποιεί μεγάλα έργα σε χώρες όπως το Καζακστάν, τη Σαουδική Αραβία, το Ουζμπεκιστάν, τη Γεωργία, την Ουκρανία, τη Ρουμανία, το Ντουμπάι, το Κατάρ, την Ιορδανία, τη Λιβύη και το Βόρειο Ιράκ.

Επισημαίνεται ότι στις περισσότερες από τις προηγούμενες χώρες η δραστηριότητά της συμπίπτει με μικρή η μεγαλύτερη παρουσία Τουρκικών στρατευμάτων. Ειδικότερα στην περίπτωση του Αφγανιστάν, το 2010, η παρουσία Τούρκικων στρατευμάτων μόνο στην Καμπούλ (Regional Command Capital RCC), ξεπερνούσε τον συνολικό αριθμό των Ελλήνων στρατιωτικών που υπηρετούσαν σε θέσεις του εξωτερικού.

Ο ρόλος των Τούρκικων στρατευμάτων ήταν να δημιουργήσουν ένα αίσθημα ασφάλειας στον αφγανικό λαό έτσι ώστε να προκύπτει ένα ευνοϊκό κλίμα για τις Τουρκικές κατασκευαστικές εταιρίες που δραστηριοποιούνταν στη χώρα. Η αίσθηση ασφάλειας ευνοούσε την οικοδομική δραστηριότητα. 

Η τουρκική οικονομία έχει επενδύσει πολλά στις εγχώριες κατασκευαστικές εταιρείες. Το γενικότερο πρόβλημα με τις εταιρείες αυτές, είναι ότι λόγω του χαμηλού σχετικά τεχνολογικού επιπέδου που διαχειρίζονται σε σχέση με άλλες τεχνολογικές δραστηριότητες, στηρίζονται στο φτηνό χρήμα. Αυτός ενδεχομένως είναι και ο λόγος της πρόσφατης αποπομπής, από τον Τούρκο πρόεδρο Ερντογάν, του διοικητή της Τράπεζας της Τουρκίας, Μουράτ Τσετίνκαγια, στη λογική που αυτός επέβαλε μαζί με τον υπουργό Οικονομίας και γαμπρό του, Μπεράτ Αλμπαϊράκ, για τη διατήρηση των επιτοκίων χαμηλά, παρά τη σοβαρή υποτίμηση της Τουρκικής λίρας. 

Αν και η γενικότερη οικονομική κατάσταση στην Τουρκία μετρά θύματα μεταξύ των εταιρειών αυτών, αρωγός στην προσπάθεια της διάσωσης των υπολοίπων είναι η εισροή συναλλάγματος από αντίστοιχες Τουρκικές δραστηριότητες στο εξωτερικό, συμπεριλαμβανομένων και αυτών της διαχείρισης αερολιμένων και λιμένων. 

Στο πλαίσιο αυτό, η “Turkish Airlines”, σαν «εν δυνάμει» εργαλείο επεκτατικής κρατικής επιρροής, άρχισε πτήσεις προς τις πρωτεύουσες πολλών χωρών της υποσαχάριας Αφρικής, αμέσως μετά την ίδρυση διπλωματικών αποστολών σε αυτά τα έθνη. Από το Σεπτέμβριο του 2013, το αεροδρόμιο Aden Abdulle στο Μογκαντίσου, βρίσκεται σε λειτουργία υπό την διαχείριση θυγατρικής της Τούρκικης εταιρείας Kozuva, (Favori Airports LLC) με τακτικές πτήσεις της Turkish Airlines.

Επίσης από τις 21 Σεπτεμβρίου 2014, ο Όμιλος Albayrak λειτουργεί το λιμάνι του Μογκαντίσου με 20ετή παραχώρηση, όπου η εταιρεία εκμεταλλεύεται το 45% του συνόλου των εσόδων του. Ο όμιλος διαχειρίζεται επίσης το λιμάνι Trabzon στη Μαύρη Θάλασσα στα βόρεια σύνορα της Τουρκίας με τη Γεωργία. Άλλοι Τούρκοι όμιλοι όπως ο Enez-İnşaat, δραστηριοποιούνται επίσης στο Μογκαντίσου.

Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, η πιο κερδοφόρα διαδρομή για τις Turkish Airlines είναι η διαδρομή Μογκαντίσου - Άγκυρας. Eκτός από τα μεγάλα ορατά έργα, υπάρχουν δεκάδες χιλιάδες Τούρκοι πολίτες που ζουν και εργάζονται στην πρωτεύουσα της Σομαλίας. Παράλληλα το 2014 κυκλοφόρησε ο ισχυρισμός ότι η Τουρκία εφοδιάζει ένοπλες ομάδες τζιχάντ στη Νιγηρία, χρησιμοποιώντας τις τούρκικες αερογραμμές (https://somaliagenda.com/what-is-turkey-doing-in-africa/). 

Σαν συνέπεια όλων των παραπάνω το εμπόριο μεταξύ Τουρκίας - Αφρικής αυξήθηκε σημαντικά, με οικονομικά οφέλη κυρίως για την πρώτη. 

Σε υλοποίηση των προβλέψεων του «Κύκλου Δικαιοσύνης» περί ευημερίας/ αποδοχής των πολιτών, ο Τύπος έπαιξε τον δικό του ρόλο στην ιστορία της «ανακάλυψης» της Αφρικής από την Τουρκία και της αναδυόμενης επιρροής της, δημιουργώντας πολλά πρωτοσέλιδα τόσο στον εγχώριο όσο και στον διεθνή Τύπο. Ειδικότερα, η παρέμβαση της Τουρκίας στη Σομαλία το 2011, κατά τη διάρκεια μιας περιόδου ξηρασίας, ήταν χαρακτηριστική.

Η Τουρκία δώρισε περισσότερα από 400 εκατομμύρια δολάρια στη Σομαλία το 2011, τα περισσότερα προέρχονταν από ιδιωτικές δωρεές. Οι τουρκικές οργανώσεις βοήθειας δραστηριοποιούνται ιδιαίτερα στο Μογκαντίσου και σε άλλους τόπους. Κάποιοι ισχυρίζονται ότι η βιομηχανία «ανθρωπιστικής βοήθειας» διευκολύνει την συνέχιση της εκμετάλλευσης της Αφρικής. Δεν είναι τυχαίο ότι εκεί βρίσκεται και η μεγαλύτερη πρεσβεία της Τουρκίας. 

Συνεχίζοντας το οδοιπορικό μας προς την Ασία, τον περασμένο Απρίλιο ο πρόεδρος του Ιράκ Μπαρχάμ Σαλίχ προσκάλεσε τις τουρκικές εταιρείες να κάνουν επένδυση στην χώρα του, στο πλαίσιο της ανοικοδόμησής της. Σύμφωνα με γραπτή ανακοίνωση από την Προεδρία του Ιράκ, ο Τούρκος πρέσβης στη Βαγδάτη Φατίχ Γιλντίζ, ο πρόεδρος της Ένωσης Εργολάβων Τουρκίας Μουράτ Γενίγκιουν και μια αντιπροσωπεία, έγιναν δεκτοί από τον πρόεδρο Σαλίχ. Ο πρέσβης Γιλντίζ ανέφερε ότι οι τουρκικές εταιρείες είναι έτοιμες να αναλάβουν και να επενδύσουν σε μεγάλα έργα στο Ιράκ. 

Αλλά και στη γειτονιά μας, η τουρκική επιχειρηματική δραστηριότητα είναι έντονη και συνήθως συνοδεύεται από αντίστοιχη στρατιωτική, κυρίως του στρατού ξηράς της Τουρκίας, με την μορφή διακρατικής συμφωνίας για παροχή σχετικής εκπαίδευσης. 

Ιδιαίτερα στη Βόρεια Μακεδονία δραστηριοποιούνται αρκετές τούρκικες εταιρείες όπως η TAV Airports Holding and Şişecam. 
Ειδικότερα για την TAV, από τον Ιούλιο του 2017 διαχειρίζεται τα παρακάτω αεροδρόμια: 

  • Στην Κροατία:Zagreb Franjo Tuđman Airport 
  • Στη Γεωργία: Batumi και Tbilisi International Airports 
  • Στη Λετονία: Riga International Airport 
  • Στη Βόρεια Μακεδονία: Ohrid "St. Paul the Apostle" Airport και Skopje International Airport. 
  • Στη Σαουδική Αραβία:Hail, Medina, Qassim και Yanbu Airports 
  • Στην Τυνησία: Enfidha–Hammamet και Monastir Habib Bourguiba International Airports. 
  • Τέλος στην Τουρκία: Ankara Esenboğa International Airport, Alanya Gazipaşa Airport, Izmir Adnan Menderes Airport, Istanbul Atatürk Airport (βραβευμένο ως το καλύτερο αεροδρόμιο το 2016 με 61.8 εκατομμύρια επιβάτες το 2015, Air Transport News Awards 2016,) και Milas–Bodrum Airport. 

Σε ό,τι αφορά στο αντίστοιχο στρατιωτικό αποτύπωμα της Τουρκίας στην περιοχή και στην περίπτωση της Αλβανίας, ήδη από τον Ιούλιο του 1992 υπογράφηκε συμφωνία συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών. Η στρατιωτική συμφωνία περιελάμβανε την εκπαίδευση και την κατάρτιση του προσωπικού, τη διμερή συνεργασία στην παραγωγή όπλων, τις κοινές στρατιωτικές ασκήσεις, την ανταλλαγή στρατιωτικών αντιπροσωπειών και κοινών επιτροπών για τη διεύρυνση των περαιτέρω στρατιωτικών δεσμών στο μέλλον.

Η συμφωνία περιελάμβανε επίσης την ανοικοδόμηση της βάσης Pasha Liman της Αλβανίας στον κόλπο Vlorë στην Αδριατική Θάλασσα από τους Τούρκους, με αντάλλαγμα τη χορήγηση για χρήση από την Τουρκία. Ένα μήνα μετά την υπογραφή της συμφωνίας στρατιωτικής συνεργασίας, ένα τουρκικό πολεμικό πλοίο στάλθηκε στο λιμάνι του Durrës. Η εμφάνιση της Αλβανίας στα Βαλκάνια ως βασικός εταίρος του ΝΑΤΟ, συνέβαλε στην ισχυροποίηση των σχέσεων Αλβανίας-Τουρκίας, ιδίως σε στρατιωτικά θέματα.

Η Τουρκία υποστήριξε την ένταξη της Αλβανίας στη συμμαχία. Η στρατιωτική συνεργασία μεταξύ Αλβανίας και Τουρκίας θεωρείται από το ΝΑΤΟ ως σταθεροποιητικός παράγοντας στην «ευμετάβλητη» περιοχή των Βαλκανίων. Οι δύο χώρες συνεργάστηκαν κατά την συμμετοχή δυνάμεών τους στο Αφγανιστάν στο πλαίσιο της συμμαχίας.

Η Τουρκία εξακολουθεί να αποτελεί για την Αλβανία σημαντικό στρατιωτικό σύμμαχο, παράλληλα με τις ΗΠΑ. Σε υλοποίηση του σχετικού σχεδίου της Τουρκίας, τα τουρκικά κατασκευαστικά έργα και οι επενδύσεις έχουν στραφεί σε βασικούς τομείς όπως η κατασκευή στρατηγικών αυτοκινητοδρόμων και αερολιμένων, ενώ οι συμβάσεις κατασκευών στις αρχές του 2010, ανήλθαν σε 580 εκατομμύρια δολάρια στην Αλβανία.

Πρόσθετες τουρκικές επενδύσεις αφορούσαν ιδρύματα και έργα που σχετίζονται με την εξόρυξη, τις τράπεζες, την ενέργεια, τις κατασκευές (φυσικά) και τις τηλεπικοινωνίες, με την Τουρκία να είναι ένας από τους τρεις μεγαλύτερους επενδυτές στην Αλβανία. 

Η Τουρκία έχει γίνει σημαντικός εμπορικός εταίρος για το Κοσσυφοπέδιο, με έναν εμπορικό κύκλο εργασιών της τάξης του 8% του ΑΕΠ του. Η Τουρκία έχει επενδύσει στο Κοσσυφοπέδιο μέσω τουρκικών κατασκευαστικών έργων και επενδύσεων και έχει επικεντρωθεί στους συνηθισμένους τομείς που δραστηριοποιείται, δηλαδή την κατασκευή αυτοκινητοδρόμων και την αποκατάσταση και διαχείριση των αερολιμένων. Οι συμβάσεις κατασκευών στις αρχές του 2010 ανήλθαν σε 500 εκατομμύρια δολάρια.

Η Τουρκία είναι ένας από τους τρεις μεγαλύτερους επενδυτές και σημαντικός δωρητής για το Κοσσυφοπέδιο. Οι συγκρούσεις στα Βαλκάνια τη δεκαετία του 1990 στη Βοσνία και το Κοσσυφοπέδιο, τις κατέταξαν στην ατζέντα των τουρκικών περιφερειακών προβλημάτων ασφάλειας, γεγονός που έδωσε την αφορμή για την εμπλοκή της Τουρκίας στην περιοχή.

Η Τουρκία στήριξε τις εθνικές φιλοδοξίες του Κοσσυφοπεδίου κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990 και η Τουρκική Υπηρεσία Πληροφοριών (MIT) εκπαίδευσε μέλη του Απελευθερωτικού Στρατού του Κοσσυφοπεδίου (KLA) σε στρατιωτική βάση της Σμύρνης. Αντίστοιχα Βόσνιοι στρατιώτες υποβάλλονταν σε σκληρή στρατιωτική εκπαίδευση στην Τουρκία, σε μια προσπάθεια επανασύστασης του μεταπολεμικού στρατού. Η επιχείρηση χρηματοδοτείται και διευθύνεται από την Τουρκία. Είναι επίσης το πρώτο βήμα σε ένα σχέδιο των ΗΠΑ ύψους 300 εκατομμυρίων δολαρίων, που αφορά την ενοποίηση της κυβέρνησης Κροατών και Μουσουλμάνων.

Οι Βόσνιοι στρατιώτες βρίσκονται στη βάση Etimesgut της Τουρκίας εκπαιδευόμενοι στη λειτουργία σύγχρονου εξοπλισμού υψηλής τεχνολογίας. Το πρόγραμμα αποτελεί μέρος του Ειρηνευτικού Συμφώνου του Ντέιτον. Στη βάση αυτή εκπαιδεύεται επίσης στρατιωτικό προσωπικό από το Κιργιζιστάν, το Ουζμπεκιστάν, το Τουρκμενιστάν και το Αζερμπαϊτζάν. 

Μέχρι τώρα ασχοληθήκαμε με τη συμμετοχή κυρίως του Στρατού Ξηράς της Τουρκίας στην εξωτερική πολιτική της χώρας. Σημαντική όμως είναι πλέον και η αντίστοιχη συμμετοχή του Πολεμικού Ναυτικού της. Η νέα αντίληψη της Τουρκίας περί «Γαλάζιας Πατρίδας» συμπίπτει με την ανάληψη εξουσίας το 2002 από το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ), υπό την ηγεσία του Τούρκου Προέδρου Ερντογάν. Εντός των δύο πρώτων χρόνων του AKP, η Άγκυρα ξεκίνησε ένα πρόγραμμα αξίας 3 δισ. δολαρίων για το «Εθνικό Πολεμικό Πλοίο», γνωστό από τους Τούρκους με το ακρωνύμιο MİLGEM, με στόχο την επέκταση της ικανότητας της Τουρκίας να επιχειρεί με τις ναυτικές δυνάμεις της μακριά από τα παράκτια ύδατα.

Τον Σεπτέμβριο του 2011 κατά την τελετή παράδοσης του πρώτου προϊόντος του προγράμματος MİLGEM, της κορβέτας TCG Heybeliada, ο Erdoğan, πρωθυπουργός τότε, ανακοίνωσε τις φιλοδοξίες του για τη «Γαλάζια Πατρίδα» και καθόρισε τα εθνικά συμφέροντα της Τουρκίας, από τις παρακείμενες θάλασσες, στο κανάλι του Σουέζ, μέχρι και τον Ινδικό Ωκεανό.

Τον Μάρτιο 2012, ο τότε Διοικητής του Τούρκικου Ναυτικού, Ναύαρχος Μουράτ Μπιλκέλ, προσδιόρισε τον στρατηγικό στόχο της Τουρκίας «να επιχειρεί όχι μόνο παράκτια αλλά και στις ανοιχτές θάλασσες», προσδιορίζοντας την προβολής ισχύος ως έναν από τους στρατηγικούς στόχους του Τούρκικου Πολεμικού ναυτικού, για την επόμενη δεκαετία. Η νέα αυτή αντίληψη άρχισε να φαίνεται ξεκάθαρα από το 2013 όταν στόλος Τουρκικών πολεμικών πλοίων άρχισε να επισκέπτεται λιμάνια της Ινδίας, φτάνοντας ακόμα και στην Ιαπωνία ανασύροντας ρομαντικές ιστορικές μνήμες για ναυτικά ταξίδια πέρα από τον Ινδικό ωκεανό, κατά την περίοδο της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.

Όλα αυτά είναι σύμφωνα με τα γραπτά του πρώην υπουργού Εξωτερικών, Αχμέτ Νταβούτογλου και είχαν σημαντική επιρροή στην κοσμοθεωρία του Ερντογάν και στο προαναφερόμενο ενδιαφέρον του προς το Πολεμικό ναυτικό.

Στο «Στρατηγικό Βάθος» του, (Stratejik Derinlink) ο Νταβούτογλου αναφέρει ότι, η ιστορία και η γεωγραφική θέση της χώρας αποτελούσαν τη βάση για μια πολύ ισχυρότερη τουρκική εξωτερική πολιτική. Το αυτοκρατορικό παρελθόν της Τουρκίας, όπως υποστήριξε, την καθιστά ιστορική ναυτική δύναμη. Ωστόσο, παρά την εδαφική κατοχή των στενών που οδηγούν στη Μαύρη Θάλασσα και το Αιγαίο και την ιστορική κυριαρχία της Τουρκίας που εκτείνονταν σε ολόκληρη τη Μεσόγειο, την Ερυθρά Θάλασσα και τον Περσικό Κόλπο, οι ηγεμόνες της Τουρκίας δεν κατάφεραν γενικά να εκμεταλλευτούν αυτές τις ναυτικές δυνάμεις, τους τελευταίους δύο αιώνες.

Παραβλέποντας το κατά Νταβούτογλου «κρυμμένο δυναμικό» της χώρας, τη ναυτική δύναμη, τόσο οι Οθωμανοί όσο και οι «κοσμικές» κυβερνήσεις της Τουρκίας, ήταν διστακτικοί να διαδραματίσουν έναν πιο αποφασιστικό ρόλο στην παγκόσμια πολιτική, καθώς και στην υπεράσπιση των συμφερόντων τους. Η αυτοκρατορική κληρονομιά και τα σύγχρονα συμφέροντα της Τουρκίας, ανέφερε, θα πρέπει να αναγκάσουν την Άγκυρα να αναλάβει πιο ενεργό ρόλο στις εγγύς «θαλάσσιες λεκάνες».

Το αρχικό όραμα του Νταβούτογλου που δημιουργήθηκε το 2001, προέβλεπε ένα μέλλον όπου τα οικονομικά και τα κοινά στρατηγικά συμφέροντα θα καθοδηγούσαν τις αλληλεπιδράσεις της Τουρκίας με τις ανταγωνίστριες δυνάμεις. Ο Ερντογάν προχωρώντας παρακάτω, υπονοούσε τακτικά ότι οι Τούρκοι θα απελευθερωθούν και πάλι από τη δυτική επιρροή και θα βοηθήσουν στην ανατροπή της υποταγής της Μέσης Ανατολής και γενικότερα του Ισλαμικού κόσμου από τη Δύση. 

Από τα παραπάνω προκύπτει ότι η πρόσφατη δραστηριότητα του Τούρκικου Πολεμικού ναυτικού, με την έκδοση NAVTEX στην περιοχή του Καστελόριζου, τον ελλιμενισμό υποβρυχίου στα κατεχόμενα, την σύνδεση της δραστηριότητας πολεμικών πλοίων για την επιτήρηση και υπoστήριξη της εξόρυξης υδρογονανθράκων σε συνεργασία με τα τουρκικά «πλοία σημαία» Barbaros, Yavouz και Fatih, είναι το αποτέλεσμα μιας μακροχρόνιας σχεδίασης και μιας αντίληψης που θέλει την επαναφορά της Τουρκίας στο αυτοκρατορικό της βάθρο. Δεν είναι τυχαία η επιλογή των ονομάτων των «πλοίων σημαία» Barbaros, από το όνομα του κατεξοχήν οργανωτή του Οθωμανικού στόλου, Yavouz από το όνομα του Σουλτάνου Γιαβούζ Σουλτάν Σελίμ, που τριπλασίασε την Οθωμανική αυτοκρατορία και Fatih (πορθητής). 

Η δραστηριότητα αυτή του ναυτικού της Τουρκίας έχει τεράστιο οικονομικό κόστος. Βέβαια και στο παρελθόν είχαν γίνει συζητήσεις για την οικονομική ικανότητα της Τουρκίας να υποστηρίζει μακροχρόνια τα κατοχικά στρατεύματα στην Κύπρο. Οι προβληματισμοί όμως αυτοί, κρίνοντας ενδεχομένως «εξ ιδίων», προκύπτουν μόνο στην περίπτωση που οι δραστηριότητες των Ενόπλων Δυνάμεων αποσυνδέονται από την υπόλοιπη δραστηριότητα του Κράτους, ειδικότερα την οικονομική. Στην περίπτωση της Τουρκίας αποδεικνύεται ότι όλα είναι αλληλένδετα.

Έτσι στην περίπτωση του πολεμικού ναυτικού της Τουρκίας τα ταξίδια στην Ινδία είχαν σαν αποτέλεσμα, η Hindustan Shipyard Limited της Ινδίας (HSL) να επιλέξει την Τουρκική Ναυπηγική Anadolu για την κατασκευή πέντε πλοίων υποστήριξης στόλου 45.000 τόνων (FSS) για το Ινδικό Πολεμικό Ναυτικό. Μέρος του βιομηχανικού ομίλου TAIS, η Anadolu Shipyard θα παράσχει το σχεδιασμό του πλοίου, τον βασικό εξοπλισμό μηχανών καθώς και τεχνική βοήθεια. Η συνολική αξία του έργου υπολογίζεται σε 2,3 δισ. δολάρια και αναμένεται να διαρκέσει οκτώ χρόνια μέχρι την ολοκλήρωση. 

Για τον ρόλο της Τούρκικης πολεμικής αεροπορίας στην επιβολή του δόγματος Νταβούτογλου, δε χρειάζεται να είμαστε περισσότερο αναλυτικοί, καθότι την προσπάθεια «de facto» επιβολής του η Χώρα μας την αντιμετωπίζει σε καθημερινή βάση εδώ και δεκαετίες. Ακόμα και σε χρόνια που αυτό δεν είχε συμπεριληφθεί στην συλλογιστική ενός βιβλίου, όταν το 1973 η χούντα είχε ανακοινώσει την ύπαρξη κοιτασμάτων πετρελαίου στον Πρίνο και την επικείμενη άντλησή τους, αυτή προκάλεσε την αυτόματη αντίδραση της Τουρκικής αεροπορίας που με πτήσεις της μεταξύ Θάσου και Σαμοθράκης παρενοχλούσε τους Έλληνες ψαράδες. 

Με όλα τα παραπάνω, στον παρόντα χρόνο, η στρατιωτική παρουσία της Τουρκίας σε παγκόσμιο επίπεδο έφθασε σε επίπεδο που θα μπορούσε να συγκριθεί με τις ημέρες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ως αποτέλεσμα των προσπαθειών για την ενίσχυση της στρατιωτικής της ικανότητας, οι αμυντικές δαπάνες της Τουρκίας ως ποσοστό του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος αυξήθηκαν στο 2,2% το 2017 από 1,8% το 2015, σύμφωνα με το Bloomberg προς τέρψιν του Τραμπ αλλά και του Πούτιν. 

Καταλήγοντας η Τουρκία τις τελευταίες δεκαετίες έχει επιλέξει να αναγορευτεί ως ισχυρή περιφερειακή δύναμη. Η φιλοσοφία της αυτή έχει βρει το κατάλληλο έδαφος στο δόγμα του «Στρατηγικού Βάθους» του Νταβούτογλου και αναζητεί αφορμές επέμβασης στις περιοχές ενδιαφέροντός της, που πλέον ξεπερνούν τις θάλασσες και τα εδάφη που βρίσκονται στην εγγύτητά της. Περιοχές κατά προτίμηση με κράτη υπό κατάρρευση.

Η επέμβαση αυτή έχοντας σαν σκοπό την μείωση, κατά το δυνατόν, των πιθανοτήτων απωλειών, με την ευρύτερη έννοια, (ανθρωπίνων, οικονομικών κλπ) από τυχόν εμπλοκή σε συγκρούσεις, υλοποιείται μέσω της επιβολής μίας εκδοχής της περί «Κύκλου Δικαιοσύνης» με τους τρόπους που αναλύθηκαν παραπάνω. Η επιλογή αυτή της Τουρκίας έρχεται σε αντίθεση με αυτές των ΗΠΑ που διαθέτουν ισχυρότερη στρατιωτική υποδομή, έτσι ώστε να «κόβουν γωνίες» από τα προαπαιτούμενα του «κύκλου» και συχνά καταλήγουν στην επιβολή πρακτικών «Σοκ και Δέους».

Τα οφέλη της Τουρκίας όμως από την επιλογή αυτή είναι μακροπρόθεσμα και δεν επηρεάζονται από πρόσκαιρες οικονομικές ή διπλωματικές απώλειες που συχνά τις χρησιμοποιεί προς όφελός της διαφημίζοντάς τες μέσω των ΜΜΕ, στους μόνιμους ή συγκυριακούς συμμάχους της. Όσο για την ασφάλεια που ενδεχόμενα η χώρα μας θα πρέπει να αισθάνεται απέναντι στην Τουρκία, επειδή πιθανόν θεωρεί ότι δεν ανήκει στην κατηγορία των «καταρρέοντων κρατών» (fail state), όπως η Σομαλία που αναφέραμε παραπάνω, θα πρέπει να θυμηθούμε ότι πριν λίγα χρόνια η Ελλάδα καθυστερώντας την καταβολή της δόσης ύψους 1,7 δισεκατομμυρίων δολαρίων του δανείου της προς το ΔΝΤ, βρέθηκε να είναι η πρώτη προηγμένη χώρα που βρέθηκε στην ίδια κατάσταση πτώχευσης μαζί με τη Σομαλία, το Σουδάν και τη Ζιμπάμπουε.

Όπως γίνεται αντιληπτό για πάρα πολλούς λόγους που αναλύσαμε σε αυτό το άρθρο και σε άλλους ακόμα που θα χρειαστεί να αναλυθούν σε επόμενα, η Τουρκία έχει την πρόθεση και συχνά τη δυνατότητα να ορίζει τα θέματα της ατζέντας προς συζήτηση με τη χώρα μας. Στην περίπτωση αυτή η μοναδική απάντηση είναι να θεωρεί πάντα ότι απέναντί της έχει έναν άξιο και ετοιμοπόλεμο συνομιλητή, καθόσον η τακτική του κατευνασμού παρατηρούμενη κάτω από το πρίσμα του δόγματος του «Στρατηγικού Βάθους», εκλαμβάνεται από αυτή ως αδυναμία. 

*Ο Δημήτρης Παντελάτος είναι απόστρατος ιπτάμενος αξιωματικός της ΠΑ. Υπηρέτησε ως Διοικητής των Νατοϊκών δυνάμεων της ISAF στον Διεθνή αερολιμένα της Καμπούλ το 2010 και από το 2016 μέχρι την αποστρατεία του το 2017 ήταν επικεφαλής στο Διυπουργικό Κεντρικό Επιχειρησιακό Όργανο Μετανάστευσης. 

ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι ανταλλαγές των θεόδοτων χωρών και η δημοκρατία
Το αποτυχημένο πραξικόπημα έδειξε μια χώρα διχασμένη, όχι στη βάση της αλλά –από πάνω προς τα κάτω– εξαιτίας του κατακερματισμού των τουρκικών ελίτ που αδιαφορούν για τη δημοκρατία: τη μεν κεμαλική, που...
Οι ανταλλαγές των θεόδοτων χωρών και η δημοκρατία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αγώνας για ελευθερία και δημοκρατία
Η βαρβαρότητα των ένοπλων ισλαμικών ομάδων, παράλληλα με τη βαρβαρότητα του συριακού και των άλλων καθεστώτων στην περιοχή και τις επεμβάσεις των ξένων μεγάλων δυνάμεων, έφερε τη μεγάλη αυτή καταστροφή και τον...
Αγώνας για ελευθερία και δημοκρατία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το στοίχημα των Ερντογάν και Νταβούτογλου
Η κατάρριψη του ρωσικού βομβαρδιστικού από τουρκικά μαχητικά είναι ένα γεγονός σύνθετο και φωτογραφίζει την πολυπλοκότητα των συσχετισμών ισχύος στην ευρύτερη Μέση Ανατολή και παγκόσμια. Πολλοί ισχυρίζονται...
Το στοίχημα των Ερντογάν και Νταβούτογλου
ΑΠΟΨΕΙΣ
Προσωπική ήττα του Ερντογάν
Μετά από δεκατρία χρόνια μονοκρατορίας του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚP) του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν το εκλογικό αποτέλεσμα επιτρέπει την πανηγυρική είσοδο στην τουρκική Εθνοσυνέλευση του Κόμματος...
Προσωπική ήττα του Ερντογάν
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το όνειρο του Ερντογάν
Η γείτων και φίλη Τουρκία έχει βουλευτικές εκλογές. Για πολλούς αναλυτές, κυρίως Τούρκους, οι εκλογές αυτές θεωρούνται καθοριστικές για το μέλλον της χώρας. Αυτό σημαίνει ότι το αποτέλεσμά τους θα είναι...
Το όνειρο του Ερντογάν
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο Ερντογάν φουσκώνει, ο Μητσοτάκης ζαρώνει 
Η συμπεριφορά της Τουρκίας, καίτοι στα όρια της πειρατείας, δεν πρέπει να αιφνιδιάζει. Η αναθεωρητική της στάση και η επέκτασή της στη Συρία έχουν εκδηλωθεί από χρόνια. Εντούτοις η κυβέρνηση Μητσοτάκη έδειξε...
Ο Ερντογάν φουσκώνει, ο Μητσοτάκης ζαρώνει 

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας