Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Διατηρητέο με θέα και... ιδιοκτήτη

Ερειπωμένο το αρχοντικό και αναξιοποίητο το αδόμητο ακίνητο κάτω από την Παπαναστασίου, που επίσης περιλαμβάνεται στο κληροδότημα. Ανήκει στο ΤΣΜΕΔΕ, αλλά στο ΦΕΚ του 1987, ιδιοκτήτης φέρεται ο ενοικιαστής που είχε αποχωρήσει τπριν από πολλά χρόνια! | Νίκος Μπελαβίλας

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Διατηρητέο με θέα και... ιδιοκτήτη

  • A-
  • A+
Συγκαταλέγεται στα 359 ιστορικά κτίρια του Πειραιά που έχουν κηρυχθεί διατηρητέα από το 1987, αλλά τα περισσότερα έχουν μετατραπεί σε άψυχα κουφάρια. Η «είδηση» όμως εστιάζεται στο γεγονός ότι το κτιριακό συγκρότημα, που βρίσκεται στην Καστέλλα και έχει μοναδική θέα στον Σαρωνικό και την παράκτια ζώνη της Αττικής, ανήκε από το 1964 στον ασφαλιστικό φορέα των μηχανικών.

Είναι ένα από τα «μυστικά» που έφερε στην επιφάνεια η πρώτη συστηματική καταγραφή της περιουσίας των ασφαλιστικών ταμείων, που έγινε πρόσφατα από επιστημονική ομάδα του Εργαστηρίου Αστικού Περιβάλλοντος του Πολυτεχνείου έπειτα από πρωτοβουλία του υπουργείου Εργασίας και στόχο την αξιοποίηση των «ξεχασμένων» ακινήτων τα οποία μπορούν να εξασφαλίσουν πόρους και να αποτρέψουν οριστικά νέες περικοπές των συντάξεων.

Αποτελεί κληροδότημα που ανήκε στο ΤΣΜΕΔΕ, στο προ PSI πλουσιότερο ασφαλιστικό ταμείο των περίπου 100.000 μηχανικών, που σήμερα έχει ενταχθεί στον Ενιαίο Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης (ΕΦΚΑ).

Με ιστορία

Το εγκαταλειμμένο κληροδότημα, που αποτελείται από δύο ανεξάρτητα κτίρια, βρίσκεται στον αριθμό 119 της λεωφόρου Παπαναστασίου (πρώην Β. Παύλου) που διατρέχει την ανατολική πλευρά του λόφου της Καστέλλας. Η πιο προνομιακή περιοχή του Πειραιά δεν διαθέτει μόνον πανοραμική θέα, αλλά και σπουδαία ιστορία. Το σημερινό Μικρολίμανο, που είναι περισσότερο γνωστό ως Τουρκολίμανο, δεν είναι άλλο από το αρχαίο λιμάνι της Μουνιχίας.

Στην αρχαιότητα ήταν ο μικρότερος από τους συνολικά τρεις ναύσταθμους της Αθήνας, που προστατευόταν από τα πειραϊκά τείχη, ενώ στα άκρα του υπήρχαν πύργοι που έκλειναν με αλυσίδα όταν χρειαζόταν να αποκλειστεί η είσοδος εχθρικών πλοίων.

Στην παράκτια ζώνη είχαν κατασκευαστεί οι Σκευοθήκες, οι αποθήκες και οι χώροι για την απόσυρση των πλοίων. Ηταν όμως και τόπος εξορίας πολιτικών και το 403 π.Χ. στον λόφο συγκεντρώθηκαν οι Αθηναίοι που στη συνέχεια απελευθέρωσαν την πόλη από τους Τριάκοντα Τυράννους.

Μετά την Επανάσταση του 1821, κατά την πολιορκία της Αθήνας από τον Κιουταχή ο λόφος έγινε το οχυρό των ελληνικών δυνάμεων υπό τον Καραϊσκάκη. Είχαν έδρα τους τα μικρά φρούρια, τα «καστέλια», από όπου προέκυψε η σημερινή ονομασία της Καστέλλας.

Η προνομιακή της θέση την ανέδειξε από τα μέσα του 19ου αιώνα σε περιοχή παραθερισμού, όπως αναφέρει ο αρχιτέκτονας Νικόλας Ντόριζας στο βιβλίο του για τα ιστορικά κτίρια του Πειραιά. Πολιτικοί και οικονομικοί παράγοντες της εποχής, αλλά και μέλη της βασιλικής οικογένειας, είχαν τα εξοχικά τους στην ανατολική πλευρά του λόφου, ενώ ήταν πολύ διαφορετική η πορεία της δυτικής που αποτελεί τη μεσοαστική συνοικία του προφήτη Ηλία.

Κλοπές

Το αρχοντικό, που αφορά το κεντρικό κτίριο, φαίνεται ότι κατασκευάστηκε το 1880, όπως μαρτυρούν οι πέτρινοι τοίχοι του και είναι ένα από τα πρώτα της Καστέλλας. Διαθέτει δύο ορόφους με διαφορετικές επιφάνειες, που άφηναν χώρο για τις μεγάλες βεράντες με μπαλούστρα, τα σφαιρικού σχήματος κολονάκια που αναπτύσσονται κατά μήκος των στηθαίων. Σήμα κατατεθέν είναι το δώμα με την πανοραμική θέα. Από την πλευρά της λεωφόρου στην ουσία έχει και άλλον έναν όροφο. Πρόκειται για το υπόγειο που γίνεται ισόγειο λόγω της υψομετρικής διαφοράς.

Ιδιοκτήτης του ήταν ο Μιλτιάδης Αξελός, όπως ανέφερε η μεταλλική σύνθεση της αυλόπορτας που δυστυχώς έχει κλαπεί πριν από μια οκταετία, ενώ έχουν εξαφανιστεί τα διακοσμητικά στοιχεία και οι μαρμάρινες κολόνες που τη στήριζαν. Δεν υπάρχουν γι' αυτόν περισσότερα βιογραφικά στοιχεία, από τη συνέχεια όμως προκύπτει πως ήταν ο παππούς δύο σπουδαίων μηχανικών, των αδελφών Ιωάννη και Μιλτιάδη Αξελού, που είχαν σπουδάσει στο Βέλγιο και ακολούθησαν κοινή επαγγελματική πορεία από το 1897 έως και το 1936.

Αρχιτέκτων ο πρώτος και πολιτικός μηχανικός ο δεύτερος, έχουν στο ενεργητικό τους τον σχεδιασμό του εμβληματικού σταθμού του Ηλεκτρικού στον Πειραιά, το νεοκλασικό κτίριο της πρώην Τράπεζας Αθηνών στη Σταδίου, καθώς και δεκάδες αρχοντικά. Η ιδιοκτησία τους στο επίμαχο ακίνητο προκύπτει από τη διαθήκη της Βασιλικής, συζύγου του Ιωάννη Αξελού (1874-1940), με ημερομηνία 10/2/1964, αφήνει το κτίριο στο ΤΣΜΕΔΕ, τον φορέα ασφάλισης των μηχανικών, ορίζοντας να στεγάσει νοσοκομείο ή πνευματικό κέντρο για τα μέλη του.

Στην πραγματικότητα, ώς λίγο μετά τον πόλεμο το κτίριο στέγαζε το «Ναυτικό Γυμνάσιο Καστέλλας» του Π.Γ. Μαυριά, που επιβεβαιώνεται από ιστορικές φωτογραφίες του ΕΛΙΑ. Τότε φαίνεται ότι κατασκευάστηκε και το δεύτερο, χαμηλότερο κτίριο, στο βάθος της αυλής.

Αδράνεια

Είναι άγνωστο πότε πληροφορήθηκε η διοίκηση του ΤΣΜΕΔΕ ότι είναι ιδιοκτήτης του ακινήτου. Τον Μάιο του 2001 πάντως, στο υπ' αριθμόν 2150 τεύχος του «Ενημερωτικού Δελτίου» του Τεχνικού Επιμελητηρίου, δημοσιεύεται επιστολή της Πανελλήνιας Ενωσης Ομότιμων μελών του στην οποία γίνεται λόγος για «μακροχρόνια αδράνεια» στην αξιοποίηση του κληροδοτήματος Αξελού. Αναφέρει ότι η κατάσταση είναι «απογοητευτική» και σε «προϊούσα κατάρρευση, που επιδεινώνεται συνεχώς», ενώ προσθέτει πως «είναι ομολογουμένως ντροπή για το ΤΣΜΕΔΕ».

Από την ίδια επιστολή προκύπτει ότι υπήρχε πρόταση από το ασφαλιστικό ταμείο να δοθεί για... αντιπαροχή. Δέκα χρόνια αργότερα, όπως προκύπτει από ανάρτηση του blogspot «Neoclassical Architecture in Greece», η καταστροφή ολοκληρώνεται από πυρκαγιά που ξέσπασε στο κτίριο στο οποίο κατοικούσαν άστεγοι. Το 2013 διαπιστώθηκαν εκτεταμένες κλοπές σε διακοσμητικά στοιχεία.

1⃣ Η απόφαση

Το παλαιότερο από τα δύο κτίρια του κληροδοτήματος Αξελού κηρύχθηκε διατηρητέο με απόφαση του 1987 που δημοσιεύεται στην «Εφημερίδα της Κυβερνήσεως» (ΦΕΚ 420 Δ'). Περιλαμβάνει 359 νεοκλασικά του Πειραιά και υπογράφεται από τον αρμόδιο υπουργό ΠΕΧΩΔΕ Ευάγγελο Κουλουμπή, που ήταν πρόεδρος του Τεχνικού Επιμελητηρίου από το 1974 έως και το 1981. Το υπ' αριθμόν 339 αφορά το κληροδότημα στην τότε λεωφόρο Β. Παύλου 119, με «φερόμενο ιδιοκτήτη» τον Παναγιώτη Αρβανιτόπουλο, πατέρα του μετέπειτα βουλευτή Πειραιά και πρώην υπουργού της Ν.Δ., ο οποίος νοίκιαζε το κτίριο από το 1960 ώς τα μέσα του 1970 για το ιδιωτικό εκπαιδευτήριο που διατηρούσε. Παρ' όλο που το λάθος έχει επισημανθεί από το 2001, δεν είναι γνωστό ότι έχει γίνει διόρθωση...

2⃣ Αδιαφορία

Εκτός από το πρώην ΤΣΜΕΔΕ, δεν ενδιαφέρθηκαν για το κτίριο ούτε οι δημοτικοί άρχοντες του Πειραιά. Εχει ενδιαφέρον ότι και το διπλανό αρχοντικό της οικογένειας Ραβελάκη έχει αφεθεί να καταρρεύσει. Χαρακτηρίστηκε διατηρητέο με την ίδια απόφαση του 1987, στην οποία δεν αναφέρεται ιδιοκτήτης.

3⃣ Να σωθούν

Από την καταγραφή του Εργαστηρίου του Πολυτεχνείου, προκύπτει ότι τα ασφαλιστικά ταμεία διαθέτουν 1.126 αναξιοποίητα ακίνητα, από τα οποία τα μισά είναι κενά και το 25% χαρακτηρίζονται ερείπια. Η διάσωση και αξιοποίησή τους έγινε ακόμη πιο επιτακτική μετά τις καταρρεύσεις δύο διατηρητέων στον Κεραμεικό και στο Θησείο, οι οποίες επιταχύνθηκαν από τις έντονες βροχοπτώσεις.

ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Η ευχάριστη παραφωνία
Το εντυπωσιακών διαστάσεων Μέγαρο ΝΑΤ, που ξεχωρίζει στη ζώνη του λιμανιού του Πειραιά, συνδέεται με μια πολεοδομική... αμαρτία: ανεγέρθηκε στη δεκαετία του 1930 σε μία από τις πιο σημαντικές πλατείες που...
Η ευχάριστη παραφωνία
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Η «παγόδα» του Πειραιά
Μοιάζει με μεγάλο καράβι, που έμεινε όμως... αταξίδευτο, καθώς λίγο μετά τα εγκαίνιά του, στα τέλη του 1967, ο επιβατικός σταθμός μεταφέρθηκε σε άλλο σημείο του λιμανιού του Πειραιά. Το 1976 φιλοξένησε τα...
Η «παγόδα» του Πειραιά
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Το «αρχοντικό» των Εξαρχείων
Οι σκαλωσιές και οι λινάτσες με δυσκολία κρύβουν ένα αρχοντικό στις παρυφές του λόφου του Στρέφη το οποίο έχει ακυρώσει από χρόνια ακόμα και την...
Το «αρχοντικό» των Εξαρχείων
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Συγκατοίκηση εποχών
Στις αρχές του 1980 το μέγαρο στον αριθμό 40 της οδού Πανεπιστημίου αποτέλεσε το κύριο θέμα συζήτησης για την αρχιτεκτονική κοινότητα, καθώς ήταν η πρώτη φορά που δοκιμάστηκε στην Ελλάδα η συνύπαρξη ενός...
Συγκατοίκηση εποχών
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Λιτό, εντυπωσιακό στρατηγείο
Το γωνιακό κτιριακό συγκρότημα στη λεωφόρο Αμαλίας συμπλήρωσε 60 χρόνια ζωής και για πολλές δεκαετίες υπήρξε η έδρα του πανίσχυρου αλλά και αμφιλεγόμενου επιχειρηματία Πρ. Αθανασιάδη, που έμεινε στη σύγχρονη...
Λιτό, εντυπωσιακό στρατηγείο
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Το ξενοδοχείο της Αθήνας
Ανοιξε τις πύλες του τον Ιανουάριο του 1837 στην καρδιά της Πλάκας και σε μικρή απόσταση από το Πάνω Παζάρι, σε μια εποχή που η Αθήνα περνούσε από τα χάνια και τα καταγώγια στις εμβρυακές τουριστικές υποδομές....
Το ξενοδοχείο της Αθήνας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας