«Είμαι ουμανιστής, όπως ο Πεσόα»

miselvanter.jpg

Μίσελ φαν ντερ Ο Μίσελ φαν ντερ Αα στη Στέγη | Ανδρέας Σιμόπουλος

Στον Φερνάντο Πεσόα άρεσε πολύ να δημιουργεί περσόνες, σαν δικά του alter ego, να τους δίνει ονόματα κι αινιγματικά χαρακτηριστικά, να τους γράφει γράμματα, να τους βάζει να συνομιλούν. «Δεν ήμουν φτιαγμένος για την πραγματικότητα, η ζωή όμως ήρθε και με βρήκε» έγραφε ο ίδιος στο αριστούργημά του «Το Βιβλίο της Ανησυχίας».

Σχεδόν 35 χρόνια μετά την έκδοσή του, το βιβλίο εμπνέει τον πολυπράγμονα Ολλανδό συνθέτη Μίσελ φαν ντερ Αα και μεταφέρεται στη σκηνή σε μια ενδιαφέρουσα πρωτοποριακή εκδοχή.

Ενας αφηγητής διαβάζει στο κοινό αποσπάσματα από το περίφημο «Βιβλίο της Ανησυχίας», βίντεο παίζουν και δημιουργούν ένα ολόκληρο περιβάλλον και δίνουν μια ονειρική διάσταση στο πολυεπίπεδο θέαμα, μουσικές που άλλοτε καθοδηγούν το συναίσθημα κι άλλοτε το αφήνουν να ανασάνει, στίχοι, σκέψεις, πρόσωπα παραπέμπουν στον μεγάλο λογοτέχνη της Λισαβόνας.

Το magnum opus του Πορτογάλου δημιουργού ζωντανεύει στις 15 και 16 Δεκεμβρίου στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση, μέσα από το ομώνυμο μουσικοθεατρικό έργο του Μίσελ φαν ντερ Αα.

Ο διάσημος συνθέτης και σκηνοθέτης παρουσιάζει μια παράσταση, όπου το τραγούδι, οι ηλεκτρονικοί ήχοι, η ζωντανή μουσική, οι εικόνες και ο λόγος σμίγουν αρμονικά δίχως κανένα στοιχείο να επιβάλλεται στα υπόλοιπα.

Αντίθετα, αλληλοσυμπληρώνονται εκπέμποντας στη σκηνή την αγωνιώδη λογοτεχνική και υπαρξιακή αναζήτηση του συγγραφέα. Τον πρωταγωνιστικό ρόλο του έργου αναλαμβάνει ένας σημαντικός εκπρόσωπος της νέας γενιάς ηθοποιών, ο Μιλτιάδης Φιορέντζης, ενώ το Ergon Ensemble, το επιτυχημένο ελληνικό σύνολο που ειδικεύεται στη σύγχρονη μουσική και εμφανίζεται πέμπτη φορά στη Στέγη, θα τεθεί υπό την καθοδήγηση του πολύπειρου μαέστρου Kasper de Roo. Τη μετάφραση λιμπρέτου στα ελληνικά έκανε η Αννυ Σπυράκου.

«Το 2009 μου ζητήθηκε να γράψω ένα κομμάτι για το Λιντς της Αυστρίας που ήταν “Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης”, στο οποίο να πρωταγωνιστεί ο Κλάους Μαρία Μπραντάουερ και να αφορά τον Πεσόα. Ενθουσιάστηκα γιατί υπήρξα ανέκαθεν μεγάλος θαυμαστής του. Διάβασα άπειρα κείμενά του και φτάνοντας στο “Βιβλίο της Ανησυχίας” και όλα αυτά τα χειρόγραφα που βρέθηκαν σε ένα μπαούλο πολλά χρόνια μετά τον θάνατό του κι εκδόθηκαν πρώτη φορά το 1982, κατάλαβα ότι είχα βρει το αντικείμενό μου. Μου πήρε μήνες να τα καταλήξω. Ανυπομονώ να το ακούσω και στα ελληνικά» μας έλεγε προχθές ο Μίσελ φαν ντερ Αα, που έφτασε σε μια σχεδόν ανοιξιάτικη Αθήνα από τη χιονισμένη Ολλανδία για να ετοιμάσει την παράσταση.

Αυτό που με γοήτευσε είναι ότι περιγράφει τον εαυτό του ως παρατηρητή που στέκεται πίσω από ένα παράθυρο και περιεργάζεται τη ζωή χωρίς να συμμετέχει σε αυτήν. Για μένα αυτό είναι που συμβαίνει σήμερα με τα social media όπου πολλοί ζουν μέσα από οθόνες, προσποιούνται συμπεριφορές, χτίζουν ρόλους. Ενα πολύ ενδιαφέρον στοιχείο επίσης είναι η σχέση του με τα όνειρα με τα οποία επικοινωνούσε με τους φίλους του, γεγονός που έδειχνε μια αποστασιοποίηση και μια αδυναμία να έχει ανθρώπινη αληθινή επαφή.

Ο Ολλανδός Μίσελ φαν ντερ Αα είναι ένας από τους πιο περιζήτητους συνθέτες και θεατρικούς σκηνοθέτες της εποχής μας. Πρωτοπόρος στα πεδία της νέας μουσικής και της τεχνολογίας, δημιουργεί σκηνικά έργα –τα οποία ενσωματώνουν κινηματογραφικές εικόνες και μουσική επένδυση από samples– που αποτελούν ένα αδιάλειπτο υβρίδιο μουσικού θεάτρου και πολυμέσων.

Από το 2011 μέχρι σήμερα, είναι «εσωτερικός συνθέτης» της Βασιλικής Συμφωνικής Ορχήστρας της Ολλανδίας (Royal Concertgebouw Orchestra). Το 2017 ήταν προσκεκλημένος συνθέτης του Θερινού Φεστιβάλ της Λουκέρνης και του Φεστιβάλ Musica Nova στο Ελσίνκι.

Τι, όμως, τον κέντρισε μουσικά στο βιβλίο του Πεσόα; «Θεωρώ τον εαυτό μου, όπως και τον συγγραφέα, ουμανιστή» σχολιάζει. «Με απασχόλησε το πώς θα γράψω για ένα τόσο μεγάλο κείμενο με τρόπο που η μουσική να μην υποβαθμίζει το κείμενο αλλά και το λιμπρέτο να μην αφήνει στην άκρη τη σύνθεση.

»Ηθελα η ζωντανή ερμηνεία των συντελεστών να συνδιαλέγεται με τους διαφορετικούς χαρακτήρες του βιβλίου αλλά και να υπάρχουν στιγμές που η μουσική θα έχει τον δικό της χώρο. Είναι πολύ δύσκολο να μελοποιείς ποίηση, να προσπαθείς να νιώσεις και να αποτυπώσεις με νότες ένα στιγμιαίο συναίσθημα του λογοτέχνη.

»Γι’ αυτό και διάλεξα αποσπάσματα που μου άφηναν χώρο να συμπληρώσω κάτι. Η μουσική λοιπόν είναι γεμάτη χρώματα: συχνά αφαιρετική, σύγχρονη· ακόμα και φάντος έγραψα, με τα οποία συνέδεσα το έργο με τον τόπο καταγωγής του Πεσόα».

 Info: Στέγη Ιδρύματος Ωνάση, Συγγρού 107, 15 & 16 Δεκεμβρίου, Κεντρική Σκηνή στις 20.30. Εισιτήρια: 5 -15 €.

m.kousteni@efsyn.gr

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας