Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ενα ρωμαϊκό πρωτοποριακό έργο

Αγνωστος είναι ο μηχανικός που σχεδίασε τη δεξαμενή

Ενα ρωμαϊκό πρωτοποριακό έργο

  • A-
  • A+

Παραμονές των Φώτων, της ημέρας του αγιασμού των υδάτων, η Δεξαμενή στο Κολωνάκι γίνεται το επίκεντρο των θρησκευτικών τελετών στην Αθήνα. Για αιώνες αποτέλεσε τη βασική πηγή νερού για την πρωτεύουσα, αλλά στις ημέρες μας είναι μια όαση πρασίνου στη νοτιοανατολική πλευρά του Λυκαβηττού.

Η λειψυδρία είναι το διαχρονικό πρόβλημα ολόκληρου του λεκανοπεδίου, παρά το γεγονός ότι το διατρέχουν δύο ποτάμια, ο Κηφισός και ο Ιλισός. Ο Ηριδανός, ο Κυκλοβόρος και ο Ποδονίφτης έχουν νερά αλλά μόνον από βροχοπτώσεις και γι' αυτό χαρακτηρίζονται χείμαρροι. Εναλλακτική λύση ήταν οι πηγές της Καλλιρρόης, της Κλεψύδρας, της Αγλαύρου και του Ασκληπιείου, που διέθεταν άριστης ποιότητας, αλλά λιγοστό νερό.

Η επιστημονική εξήγηση του φαινομένου συνδέεται με τη σύσταση των πετρωμάτων του υπεδάφους, αλλά η μυθολογική προσέγγιση έχει πιο ενδιαφέρον «περιτύλιγμα». Στην κόντρα ανάμεσα στην Αθηνά και τον Ποσειδώνα για την ονομασία του οικισμού που είχε ιδρύσει ο Θησέας, η θεά της σοφίας είχε προσφέρει την ελιά στους κατοίκους. Ο θεός της θάλασσας υποσχέθηκε νερό, αλλά η προσφορά του δεν εκτιμήθηκε και ο οργισμένος Ποσειδώνας αποφάσισε να τιμωρήσει την πόλη της Αθήνας καταδικάζοντάς την σε μόνιμη λειψυδρία.

Η πρώτη λύση ήταν τα περίφημα αρχαία πηγάδια και οι κρήνες. Στην ειδική έκδοση της ΕΥΔΑΠ με τίτλο «Ο κύκλος του νερού στην Αττική» αναφέρεται ότι το αρχαιότερο υδραγωγείο κατασκευάστηκε το 3200 π.Χ. από τους Πελασγούς. Βρισκόταν στην κοίτη του Ιλισού και αξιοποιούσε τα νερά του Υμηττού. Ο Πεισίστρατος περί το 540 π.Χ. ενίσχυσε το σύστημα και ήταν ο πρώτος που οργάνωσε ένα δίκτυο 2.800 μέτρων για τη διανομή του νερού. Τότε κατασκευάστηκαν και οι ομβροδέκτες, που ήταν μικρές δεξαμενές για τη συγκέντρωση του νερού της βροχής.

Ωστόσο, το πρώτο μεγάλο έργο ύδρευσης συνδέεται με τον Αδριανό (76 π.Χ.-138 μ.Χ.). Ο Ρωμαίος αυτοκράτορας αγάπησε πολύ την Αθήνα και συνέδεσε το όνομά του με σπουδαία έργα. Η κατασκευή του υδραγωγείου ξεκίνησε το 134 μ.Χ. και εγκαινιάστηκε έξι χρόνια αργότερα, επί Αντωνίνου του Ευσεβούς που τον διαδέχτηκε στον θρόνο της αυτοκρατορίας μετά τον θάνατό του.

Η μεταφορά του νερού από τις πλαγιές της Πάρνηθας γινόταν μέσα από ένα υπόγειο δίκτυο 25 χλμ. και είχε βασικό στόχο την υδροδότηση της ρωμαϊκής συνοικίας της Αθήνας, της πόλης του Αδριανού, η οποία κάλυπτε το σημερινό πάρκο του Ζαππείου, από το Παναθηναϊκό Στάδιο ώς τη Βουλή.

Είναι άγνωστος ο μηχανικός που σχεδίασε το πρωτοποριακό εγχείρημα εισάγοντας λύσεις που χρησιμοποιούνται ώς σήμερα στα έργα υδροδότησης. Αξιοποίησε την κλίση του εδάφους και τη διαμόρφωσε με απαράμιλλη τεχνική ώστε το νερό να φτάνει με φυσική ροή από την Πάρνηθα ώς το Κολωνάκι. Η υπόγεια σήραγγα ήταν πετρόχτιστη και ακολουθούσε τη διαδρομή Βαρυμπόμπη, Μεταμόρφωση, Ηράκλειο, Χαλάνδρι, Γηροκομείο, γήπεδο ΠΑΟ, Δεξαμενή, όπως περιγράφει ο Αναστάσιος Παππάς στο βιβλίο «Η ύδρευσις των αρχαίων Αθηνών». Είχαν προβλεφθεί και συμπληρωματικές πηγές νερού από τον Κοκκιναρά και το Μονομάτι για τις δύσκολες υδρολογικά χρονιές.

Η ρωμαϊκή δεξαμενή λαξεύτηκε στη νοτιοανατολική πλαγιά του Λυκαβηττού, είχε χωρητικότητα 500 κυβικών και «ντύθηκε» με πέτρινους τοίχους. Στην πρόσοψη, προς τη νότια πλευρά, υπήρχαν κίονες ιωνικού ρυθμού και επιστύλιο με ρωμαϊκή επιγραφή. Αξιοποιήθηκε για αιώνες στην υδροδότηση της Αθήνας, αλλά στη συνέχεια απαξιώθηκε και το 1778 τμήματα της κατασκευής αφαιρέθηκαν για την κατασκευή του τείχους του Χασεκή. Το επιστύλιο χρησιμοποιήθηκε ως υπέρθυρο στη Μεσογείτικη πόρτα ή πύλη της Μπουμπουνίστρας, που βρισκόταν στη συμβολή της λεωφόρου Αμαλίας με την Οθωνος.

Το νερό όμως συνέχιζε τον δρόμο του και «έσκαγε» σε πολλά σημεία. Αναφέρεται ότι επί Τουρκοκρατίας είχε αξιοποιηθεί για να ποτίζονται οι λαχανόκηποι της πρωτεύουσας που υπήρχαν στην τότε εξοχική περιοχή των Αμπελοκήπων. Η ύπαρξη της μισοκατεστραμμένης δεξαμενής έγινε γνωστή το 1861 από την Αμαλία και λίγα χρόνια αργότερα τα νερά της αξιοποιήθηκαν για να καλυφθούν οι ανάγκες της οικογένειας Σκουζέ και άλλων αρχοντικών στη γειτονική περιοχή.

Την ίδια εποχή, με ευθύνη της δημοτικής αρχής, ανακατασκευάστηκε η δεξαμενή και αυξήθηκε η χωρητικότητά της στα 2.200 κυβικά, για να παραμείνει σε λειτουργία ώς το 1940. Από το 1926 όμως, για να καλυφθούν οι ανάγκες υδροδότησης του πληθυσμού που είχε αυξηθεί μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, είχε ξεκινήσει η κατασκευή του φράγματος Μαραθώνα από την ULEN. Η σύμβαση ανάμεσα στο ελληνικό Δημόσιο και την αμερικανική εταιρεία καταργήθηκε το 1974, λίγο μετά τη Μεταπολίτευση. Ωστόσο, η συνεχής αύξηση του πληθυσμού μετά τον Εμφύλιο είχε οδηγήσει από το 1959 στην επέκταση του συστήματος ύδρευσης. Ξεκίνησε με την «επιστράτευση» των νερών της λίμνης Υλίκη, το 1981 προστέθηκε το φράγμα του Μόρνου και το 1996 ο αμφισβητούμενος από τους οικολόγους κύκλος της μεταφοράς νερού από τη δυτική Ελλάδα έκλεισε με τα νέα έργα στον Εύηνο.

Αρρηκτα δεμένη με τη Δεξαμενή είναι και η ομώνυμη πλατεία. Το πρώτο διάταγμα για τη δημιουργία της εκδόθηκε το 1870 και αναθεωρήθηκε λίγο αργότερα για να πάρει το σημερινό της σχήμα, που οριοθετήθηκε από πανύψηλες λεύκες και αγκαθωτούς αθάνατους. Τότε η γύρω περιοχή ήταν ακόμη άχτιστη και στη βόρεια πλευρά της υπήρχαν στάνες που της έδωσαν το τοπωνύμιο «Κατσικάδικα»!

Στην αυγή του 20ού αιώνα η πλατεία συνδέθηκε με τα δύο ιστορικά καφενεδάκια. Το ένα ήταν ανώνυμο και έμεινε ως το καφενεδάκι του κυρ Σωτήρη. Ιδιοκτήτες του ήταν δύο Σωτήρηδες, ο Αργυρόπουλος και ο Μαρτόπουλος, που συχνά φιλοξενούσαν παραστάσεις Καραγκιόζη από τον Μόλλα. Πολύ γρήγορα έγινε στέκι των λογίων της εποχής. Μεγάλος φίλος της Δεξαμενής ήταν ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης. Πολύ γρήγορα στην παρέα του Σκιαθίτη «αγίου των γραμμάτων» προστέθηκαν οι Βλαχογιάννης και Κονδυλάκης και οι τότε νεαροί Βάρναλης και Μαλακάσης. Αργότερα προσχώρησαν ο Νίκος Καζαντζάκης και ο Μάρκος Αυγέρης. Απέναντι λειτουργούσε το καφενείο του μπαρμπα-Γιάννη, που ήταν αρχαιότερο.

 

1Και πισίνα

Το 1932 η δημοτική αρχή πρόσθεσε στην πλατεία Δεξαμενής μια πισίνα με θαλασσινό νερό για να κολυμπούν οι κάτοικοι της περιοχής.

 

2 Η πλατεία στα χέρια των ναζί

Την περίοδο της γερμανικής κατοχής, η πλατεία επιτάχθηκε και στην οδό Φωκυλίδου είχαν τοποθετηθεί συρματοπλέγματα που απαγόρευαν την είσοδο στην περιοχή όπου κατοικούσαν στελέχη των Ες Ες.

 

3 Κινηματογράφος

Ο χώρος πάνω από το αρχαίο υδραγωγείο έχει παραχωρηθεί στους εργαζόμενους της ΕΥΔΑΠ και λειτουργεί ως θερινός κινηματογράφος.

 

ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Ανανεωμένη μετά από 7 χρόνια
Η κατασκευή της Μητρόπολης Αθηνών διήρκεσε είκοσι χρόνια λόγω έλλειψης κονδυλίων. Η αρχική θέση της ήταν στην οδό Πανεπιστημίου, αλλά η πρόταση είχε απορριφθεί γιατί ήταν στην... ερημιά. Χρειάστηκε να...
Ανανεωμένη μετά από 7 χρόνια
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Επιτέλους θα ξαναγεννηθεί
Το μισοερειπωμένο νεοκλασικό ανήκει εδώ και είκοσι χρόνια στη Βουλή, η οποία διαθέτει πάνω από εκατό χιλιάδες ευρώ τον μήνα για να νοικιάζει από ιδιώτες γραφεία στην ευρύτερη περιοχή του Συντάγματος. Η...
Επιτέλους θα ξαναγεννηθεί
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Οχυρό για γαλόνια και αρώματα
Συμπεριλαμβάνεται στα κτίρια που συνδέθηκαν με τα Δεκεμβριανά, αφού ήταν το αρχηγείο του στρατηγού Ρόναλντ Σκόμπι. Εβδομήντα χρόνια μετά, αποκαλύφθηκε μια νέα διάσταση της ιστορίας όταν ο Μανώλης Γλέζος...
Οχυρό για γαλόνια και αρώματα
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Τα αταίριαστα «αδέλφια»
Υπεραστικό Μέγαρο Αθηνών του ΟΤΕ: Αποτελείται από δύο αταίριαστα κτίρια, παρόλο που σχεδιάστηκαν από τον ίδιο αρχιτέκτονα. Το πρώτο ολοκληρώθηκε το 1950. Το δεύτερο, είναι έργο του 1965.
Τα αταίριαστα «αδέλφια»
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Το γυάλινο κτίριο χωρίς τ' αστέρι
Το γυάλινο κτίριο στη διασταύρωση της Β. Σοφίας με την Πανεπιστημίου, κυριολεκτικά μια ανάσα από τη Βουλή και την πλατεία Συντάγματος, είναι μια εικόνα που μετρά λιγότερα από 30 χρόνια.
Το γυάλινο κτίριο χωρίς τ' αστέρι
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Ενα μνημείο υπό κατάρρευση
Κατασκευάστηκε στις αρχές του 19ου αιώνα και δεν ήταν το πρώτο αλλά το πιο πολυτελές ξενοδοχείο της Αθήνας. Στους πρώτους επώνυμους πελάτες του συγκαταλέγονται ο Οθωνας και, σύμφωνα με ορισμένους αστικούς...
Ενα μνημείο υπό κατάρρευση

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας