Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η στέγη της μαστίχας

Η ξεχωριστή πέτρα του νησιού κυριαρχεί στους εξωτερικούς τοίχους και συνδυάζεται με άλλα δομικά υλικά, κυρίως ξύλο, που δημιουργεί την αίσθηση του δέντρου

ΦΩΤ.: ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ

Η στέγη της μαστίχας

  • A-
  • A+

Από τα μέσα Ιουλίου και ώς το τέλος Αυγούστου τα μαστιχοχώρια της Χίου διανύουν την περίοδο του «κεντήματος».

Επιδέξιοι καλλιεργητές, έχοντας στο χέρι τους το κεντητήρι, ένα απλό μεταλλικό εργαλείο, το τραβηχτήρι και το σφυράκι, περνάνε ώρες ολόκληρες μελετώντας τον κορμό των πολύτιμων δέντρων τους.

Επιστρατεύουν το έμπειρο μάτι τους για να χαρτογραφήσουν τα «ρυάκια» με το πολύτιμο ρευστό και να κάνουν τις κατάλληλες τομές για να πάρουν τα «δάκρυά» του.

Είναι η πιο καθοριστική στιγμή στην πολύπλοκη διαδικασία καλλιέργειας της μαστίχας, όπου τα πάντα έχουν τα μυστικά τους. Από το κλάδεμα των φυτών που ξεκινά τον Δεκέμβριο ώς το άσπρισμα γύρω από τον κορμό, το μάζεμα και το καθάρισμα της ευωδιαστής ρητίνης...

Η μαστίχα είναι προϊόν της pistacia lentiscus, μιας ποικιλίας του γνωστού μας σχίνου που ευδοκιμεί στη Χίο και μάλιστα μόνο στα 24 νοτιόχωρα. Οι μοναδικές της ιδιότητες, που εκτείνονται στους τομείς της φαρμακολογίας και των καλλυντικών, αποτέλεσαν μαγνήτη για καλλιεργητές και σε άλλες περιοχές.

Ολες οι απόπειρες κατέληξαν σε αποτυχία. Το πολύτιμο «δάκρυ» αποδίδεται από τους επιστήμονες στις ιδιαίτερες κλιματικές συνθήκες του νησιού, τις περιορισμένες βροχοπτώσεις και τη μεγάλη ηλιοφάνεια, αλλά κυρίως στη σύσταση των ασβεστολιθικών πετρωμάτων του.

Η ιστορία της

ΦΩΤ.: ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ

Η ονομαστή χιώτικη μαστίχα ήταν γνωστή για τις φαρμακευτικές ιδιότητές της στην αρχαία Ελλάδα, αλλά και στην Αίγυπτο, όπου τη χρησιμοποιούσαν για την ταρίχευση των νεκρών.

Μακραίωνη είναι και η ιστορία του νησιού, που φέρεται να πήρε το όνομά του από τη νύμφη Χιόνη, κόρη του Οινοπίωνα.

Γιος του Διονύσου και της Αριάδνης, ήταν ο πρώτος βασιλιάς του νησιού και αυτός που έφερε την καλλιέργεια του περίφημου Αριούσιου Οίνου.

Το νησί, λόγω της δεσπόζουσας θέσης του στο ανατολικό Αιγαίο, δέχτηκε πολλές εποικίσεις. Τον 11ο π.Χ. αιώνα εγκαταστάθηκαν στη Χίο οι Ιωνες, που αναπτύχθηκαν στα γύρω νησιά και τα παράλια της Μικράς Ασίας.

Η παρουσία τους ήταν καταλυτική, αφού περιόρισαν τη βασιλεία σε θρησκευτικά καθήκοντα και παρέδωσαν την εξουσία στους Ευπατρίδες, την ανώτερη τάξη πολιτών.

Κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους, είχαν εξασφαλίσει αρκετά προνόμια, ενώ οι αυτοκράτορες του Βυζαντίου, αναγνωρίζοντας τη στρατηγική θέση της, συνέβαλαν στην οχύρωσή της και στην κατασκευή του Κάστρου.

Το εμπόριο

Οι Γενουάτες κατέλαβαν τη Χίο το 1346 και ήταν αυτοί που οργάνωσαν την εμπορία της μαστίχας ιδρύοντας την πρώτη συνεταιριστική μορφή της Μαόνα, φέρνοντας και την καλλιέργεια των εσπεριδοειδών.

Η παρουσία τους καθυστέρησε την τουρκική κατοχή, που ξεκίνησε το 1566 και συνοδεύτηκε με παροχή προνομίων, αφού η μαστίχα ήταν ιδιαίτερα αγαπητή στη Βαλιδέ χανούμ, τη μητέρα του εκάστοτε σουλτάνου.

Το ειδικό καθεστώς δεν εμπόδισε τους Χιώτες να ταχθούν με την Επανάσταση και η καταστροφή του νησιού τους, την άνοιξη του 1822, συντάραξε την Ευρώπη και πολλαπλασίασε το φιλελληνικό κίνημα.

Χρειάστηκε να περάσουν δέκα χρόνια για να επανέλθει η ζωή στο νησί, που απελευθερώθηκε και προσαρτήθηκε στην υπόλοιπη Ελλάδα μόλις το 1912.

Εξαγωγές

ΦΩΤ.: ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ

Βασικός παράγοντας οικονομικής ανάπτυξης του νησιού ήταν η μαστίχα και έχει ενδιαφέρον ότι πολύ νωρίς το μοναδικό αυτό προϊόν πέρασε στην αρμοδιότητα ενός συλλογικού οργανισμού.

Η ιδέα αποκρυσταλλώθηκε στον νόμο 1390 του 1938, με τον οποίο όλη η διαδικασία περνά αποκλειστικά μέσα από τους 20 τοπικούς συνεταιρισμούς που μετέχουν στην ιστορική Ενωση Μαστιχοπαραγωγών Χίου, μία από τις τρεις με οικονομική ευμάρεια που λειτουργούν σήμερα σε όλη την Ελλάδα και κάνει εξαγωγές σε 64 χώρες.

Η διαδρομή της μέσα σε δύσκολες εποχές, όπως η Κατοχή, ήταν πραγματικός άθλος αλλά και δείγμα σοβαρής δουλειάς, αφού πολύ γρήγορα οργανώθηκε η παραγωγή σε σύγχρονες βάσεις.

Δεν περιορίστηκαν μόνον στη γνωστή μαστίχα, αλλά δημιούργησαν μια γκάμα προϊόντων, ενώ κατασκεύαζαν και τύπωναν τα υλικά συσκευασίας.

Πρωτοπόρα πάντα η Ενωση, αποδέχθηκε την πρόταση του Πολιτιστικού Ιδρύματος της Τράπεζας Πειραιώς για τη δημιουργία Μουσείου Μαστίχας.

Παραχώρησε μια έκταση 15 στρεμμάτων στην τοποθεσία Ράχη (Τεπέκι) κοντά στο Πυργί για να κατασκευαστεί «το όγδοο παιδί μας», όπως το χαρακτήρισε η πρόεδρος του ιδρύματος, Σοφία Στάικου.

Δεσπόζει σε πλαγιά κατάφυτη από σχίνους και επιλέχθηκε ένα ξέφωτο για να κατασκευαστεί το μουσειακό συγκρότημα, που μοιάζει να βγαίνει από τη γη, σύμφωνα με την ιδέα της πολυμελούς αρχιτεκτονικής ομάδας του καθηγητή του Πολυτεχνείου Γιάννη Κίζη.

Βασικό στοιχείο της κατασκευής είναι η κόκκινη τοπική πέτρα, που κυριαρχεί στα αρχοντικά του Κάμπου. «Μπολιάζεται» όμως και με πιο μοντέρνα υλικά, όπως το γυαλί και το μέταλλο, διαμορφώνοντας ένα νέο τοπίο, με τη βοήθεια του ξύλου.

Στο εσωτερικό του συγκροτήματος, που αποτελείται από δύο κτίρια, χώρεσαν η ιστορία της μαστίχας, τα παραδοσιακά εργαλεία και οι ιδιαίτερες φορεσιές των γυναικών της Χίου.

Δεν λείπουν οι ενότητες που φιλοξενούν τα μηχανήματα για την παρασκευή της μαστίχας και των προϊόντων της, μαζί με πινελιές από την ιστορία της Χίου και την υπέροχη αρχιτεκτονική της που διατηρείται σε πολλούς οικισμούς, με πιο αντιπροσωπευτική την εικόνα των Ελύμπων.

1. Ο θεσμός

Η συλλογή της μαστίχας γίνεται ώς τις ημέρες μας με τον παραδοσιακό τρόπο και είναι ιδιαίτερα τιμητικό για το νησί και την Ελλάδα ότι από τον περασμένο Νοέμβριο περιλαμβάνεται στον κατάλογο της άυλης παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO. Ο θεσμός εγκαινιάστηκε το 2003 και η Χίος αποτελεί την πρώτη παρουσία της χώρας μας σε αυτόν.

2. Ο Αγιος Ισίδωρος

Η παράδοση συνδέει τα μαστιχόδεντρα με τον Αγιο Ισίδωρο, τον πολιούχο της Χίου. Βρέθηκε στο νησί ως αξιωματούχος του ρωμαϊκού στρατού, αλλά ήταν ένθερμος χριστιανός.

Οι Αρχές τον συνέλαβαν για την πίστη του, τον βασάνισαν μέχρι θανάτου και στις 14 Μαΐου του 250 πέταξαν το σώμα του σε μια ρεματιά γεμάτη σχίνους, που άρχισαν να δακρύζουν αντιδρώντας στη διαταγή να μείνει άταφο.

3. Τα αρχοντικά

Ο μνημειακός πλούτος της Χίου, κατά τον καθηγητή του Πολυτεχνείου Χ. Μπούρα, είναι μοναδικός στην Ελλάδα με βάση τον αριθμό, την παλαιότητα και την πρωτοτυπία.

Ο Κάμπος και η Χώρα με τα αρχοντικά τους μαρτυρούν την παρατεταμένη οικονομική άνθηση του νησιού, που συμπορεύτηκε με την καλλιέργεια του πνεύματος, αφού υπήρξε γενέτειρα του Αδ. Κοραή και του Νεοφ. Βάμβα.

Στα Μαστιχοχώρια όμως κυριαρχούν οι καλλιέργειες, συνθέτοντας εικόνες που θυμίζουν την αττική γη. Διαφορετική είναι η εικόνα στα μεσαιωνικά χωριά, όπου οι εξωτερικοί τοίχοι των περιμετρικών κατοικιών σχηματίζουν τείχη για προστασία από τις επιθέσεις.

 

ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Στέγη για τους νέους ναυτικούς
Από την καινούργια χρονιά θα υποδεχθεί τους πρώτους σπουδαστές της 11ης Ακαδημίας Εμπορικού Ναυτικού, που ήταν όνειρο γενεών για το πανέμορφο νησί των σφουγγαράδων και των ευεργετών. Το κτίριο τα συνδυάζει και...
Στέγη για τους νέους ναυτικούς
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Το αρχοντικό των ήχων
Το διώροφο κτίριο στους Αέρηδες είναι ένα από ελάχιστα δείγματα της εικόνας που θα είχε η Αθήνα αν δεν είχαν ακολουθήσει οι αρχιτέκτονες που κατέφθασαν στην πρωτεύουσα μαζί με τον Οθωνα και επέβαλαν τον...
Το αρχοντικό των ήχων
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Μέγαρο Σταθάτου: Το δαντελένιο αρχοντικό
Διαθέτει την πιο περίτεχνη και επιβλητική είσοδο, την οποία επινόησε ο Ερνέστος Τσίλερ για να «κουμπώσει» με τη γωνία που παρουσιάζει στο συγκεκριμένο σημείο η Β. Σοφίας. Ηταν το αρχοντικό του Ιθακήσιου...
Μέγαρο Σταθάτου: Το δαντελένιο αρχοντικό
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Η άλλη... ζωγραφιά
Το διατηρητέο κτίριο στην οδό Πλουτάρχου έπρεπε να συμπεριλαμβάνεται στην πολύτιμη παρακαταθήκη του κορυφαίου ζωγράφου Γ. Τσαρούχη και μάλιστα χωρίς να χρειάζεται πιστοποιητικό... γνησιότητας.
Η άλλη... ζωγραφιά
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Η τέχνη... στο ρετιρέ
Από τις αρχές Νοεμβρίου η οδός Κριεζώτου πλημμύρισε από... χρώματα. Ο «δράστης» δεν είναι άλλος από το Πωλητήριο του παραρτήματος του Μουσείου Μπενάκη, το οποίο λειτουργεί στον μικρό δρόμο που ενώνει την...
Η τέχνη... στο ρετιρέ
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Το σπίτι των Λη Φέρμορ
Το πετρόχτιστο συγκρότημα που παίζει «κρυφτούλι» με τα κυπαρίσσια, τις ελιές και τα σκίνα, είναι στην ουσία δημιούργημα δύο Βρετανών που έκαναν τη Μάνη πατρίδα τους.
Το σπίτι των Λη Φέρμορ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας