Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η τριπλέτα άντεξε στην κριτική

Ενας δρόμος χωρίζει τον Λευκό Πύργο από το μέγαρο, που με τον όγκο του θεωρήθηκε ότι επισκιάζει το σήμα κατατεθέν της Θεσσαλονίκης, γι΄ αυτό προκάλεσε έντονους «καβγάδες» ανάμεσα σε αρχιτέκτονες

ΑΡΧΕΙΟ ΚΘΒΕ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η τριπλέτα άντεξε στην κριτική

  • A-
  • A+

Ο επιβλητικός όγκος του μεγάρου στη νότια απόληξη της οδού Εθνικής Αμύνης είχε προκαλέσει από την αρχή αντιδράσεις γιατί επισκιάζει τον παρακείμενο Λευκό Πύργο, το πιο αναγνωρίσιμο τοπόσημο της Θεσσαλονίκης η οποία σήμερα τιμά τον πολιούχο της και την 107η επέτειο της απελευθέρωσής της από την οθωμανική κατοχή. Αποτελείται στην ουσία από τρία κτίρια, που χτίστηκαν σε διαφορετικές χρονολογίες και ενοποιήθηκαν. Η θεμελίωση του πρώτου έγινε το 1949 και η χρηματοδότησή του εξασφαλίστηκε με έσοδα από λαχεία και γραμματόσημα.

Η Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, που αποτελεί έναν από τους πιο ισχυρούς πόλους εξουσίας στη βόρεια Ελλάδα, ιδρύθηκε την άνοιξη του 1939 μετά από πρόταση του δυναμικού εμπόρου και εργολάβου Αλέξανδρου Λέτσα, η οποία υιοθετήθηκε από τους σημαντικούς πολιτικούς και κυρίως οικονομικούς παράγοντες της Θεσσαλονίκης.

Σκοπός του φορέα, που φέτος συμπληρώνει 80 χρόνια παρουσίας, είναι η συλλογή και μελέτη θεμάτων που σχετίζονται με την ιστορία, την αρχαιολογία, τη λαογραφία και τη γλώσσα, στοιχεία τα οποία θα τεκμηρίωναν την ελληνικότητα της Μακεδονίας. Μια επιστημονική προσέγγιση σε ένα μεγάλο κεφάλαιο, που τα τελευταία χρόνια όμως έγινε αντικείμενο καπηλείας από τους όψιμους... μακεδονομάχους.

Από την αρχή η Εταιρεία είχε εξασφαλίσει όλες τις προϋποθέσεις για να ξεκινήσουν οι εργασίες κατασκευής των γραφείων της. Καθοριστικό ρόλο είχε διαδραματίσει ο γιατρός και πολιτικός Σωτήρης Γκοτζαμάνης (1884-1958), με καταγωγή από σλαβόφωνη οικογένεια των Γιαννιτσών και μετέπειτα μέλος της δωσίλογης κυβέρνησης Λογοθετόπουλου.

Το 1939 πάντως, ως υπουργός Οικονομικών, θεσμοθέτησε έσοδα από κρατικά λαχεία και από ειδικό τέλος στα γραμματόσημα για την ανέγερση του κτιρίου, καθώς και τη δωρεάν παραχώρηση από τη δημόσια περιουσία του προνομιούχου οικοπέδου επιφάνειας 2.000 πήχεων, στη συμβολή των οδών Εθνικής Αμύνης με Νικ. Γερμανού, ακριβώς απέναντι από τον Λευκό Πύργο, που τους χωρίζει μόνο η λεωφόρος Νίκης. Ο πόλεμος, η γερμανική Κατοχή και ο Εμφύλιος καθυστέρησαν την έναρξη των έργων.

Το επιβλητικό συγκρότημα στην ουσία αποτελείται από τρία διαφορετικά μέγαρα, από τα οποία το πρώτο είχε θεμελιωθεί στις αρχές του 1949 από το τότε βασιλικό ζεύγος, σε μια τελετή που φιλοδοξούσε να διαχειριστεί με επικοινωνιακά μέσα το βαρύ πολιτικό κλίμα της εποχής.

Δύο χρόνια αργότερα, τον Νοέμβριο του 1951, ακολούθησε ο θεμέλιος λίθος του δεύτερου τμήματος, που έχει το μεγαλύτερο αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον και αποτελεί το έμβλημα της Εταιρείας. Το Μέγαρο Γ' ξεκίνησε να κατασκευάζεται το 1968 και στην ουσία αποτελεί τον συνδετικό κρίκο ανάμεσα στα άλλα δύο.

«Μαχαιριές»

Τα αρχιτεκτονικά «μαχαίρια» βγήκαν για το εντυπωσιακό Μέγαρο Β', που χωροθετήθηκε απέναντι από τον Λευκό Πύργο και έχει τον μεγαλύτερο όγκο. Ως τότε η οδός Εθνικής Αμύνης διέθετε μόνο διώροφα, από τα οποία κανένα δεν έμεινε όρθιο, αφού μέσα στην επόμενη εικοσαετία έδωσαν τη θέση τους σε αδιάφορες πολυκατοικίες που έγιναν με το -ελληνικής πατέντας- σύστημα της αντιπαροχής.

Στη δεκαετία του 1950 και με κονδύλια του αμφιλεγόμενου «σχεδίου Μάρσαλ» στο πολεοδομικό συγκρότημα της Θεσσαλονίκης κατασκευάστηκαν πολλά κτίρια για τις ανάγκες της διοίκησης και των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων. «Η αρχιτεκτονική της περιόδου 1947-1952 δεν έχει ούτε τη λάμψη, ούτε τη διεθνή αναγνώριση της επόμενης δεκαετίας» επισημαίνει ο Βασίλης Κολώνας, καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας στο βιβλίο του «Θεσσαλονίκη 1912-2012: η Αρχιτεκτονική μιας εκατονταετίας».

Κάνει λόγο για μεταβατική περίοδο που κύριο στόχο είχε να εξασφαλίσει στέγη σε λειτουργίες που είχαν ανασταλεί λόγω του πολέμου, με επιλογές που ακολουθούν τις αρχές του μοντερνισμού οι οποίες κυριάρχησαν στα κτίρια του Μεσοπολέμου. Ξεχωρίζει όμως το Μέγαρο Α' που σχεδίασε ο Α. Νικόπουλος, τον οποίο χαρακτηρίζει τον πιο σημαντικό αρχιτέκτονα της Θεσσαλονίκης.

Η εγκωμιαστική αναφορά του έρχεται σε αντίθεση με τον καυστικό σχολιασμό που παραθέτει για το Μέγαρο Β' , το οποίο φέρει την υπογραφή του σπουδαίου αρχιτέκτονα και καθηγητή του Πολυτεχνείου Βασίλη Κασσάνδρα (1904-1973). Γεννήθηκε στην Αθήνα και σπούδασε στην περίφημη Σχολή Καλών Τεχνών στο Παρίσι, όπου οι δρόμοι του συναντήθηκαν με τον Λ. Μπόνη.

Ηταν οι φερέλπιδες νέοι αρχιτέκτονες που το 1928 κέρδισαν τον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό για το κτίριο του Μετοχικού Ταμείου Στρατού, κοντά στο Σύνταγμα. Παρά την επιτυχημένη συνεργασία τους (θέατρο Κοτοπούλη-Ρεξ, Αστεροσκοπείο Πεντέλης, κ.λπ.) μετά τον πόλεμο ακολούθησαν χωριστή πορεία...

Στην περίπτωση του μεγάρου της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών ο Β. Κασσάνδρας ακολουθεί επιτυχημένες συνταγές του παρισινού θεάτρου Champs Elysees, έργο του μέντορά του A. Perret, του αποκαλούμενου «μετρ» του μπετόν. Ο όγκος όμως του οικοδομήματος προκάλεσε έντονες και από πολλές πλευρές αντιδράσεις, με αποκορύφωμα την κόντρα του με τον Αντώνη Κιτσίκη από τις σελίδες του περιοδικού «Αρχιτεκτονική».

«Παρά τις αρνητικές κριτικές που δέχθηκε, το μέγαρο άντεξε στον χρόνο» σημειώνει η καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Αθηνών, Ελένη Φεσσά-Εμμανουήλ, στην έκδοση με τίτλο «Οι αρχιτέκτονες του 20ού αιώνα», που κατατάσσει τον Β. Κασσάνδρα στους πρωταγωνιστές των αρχιτεκτονικών διαγωνισμών του Μεσοπολέμου.

Στο πενταώροφο Μέγαρο Α' στεγάζονται η διοίκηση της Εταιρείας, οι υπηρεσίες και τα τμήματα μελετών. Ξεχωρίζει η Βιβλιοθήκη, που συγκροτήθηκε το 1951 με δωρεές και σήμερα διαθέτει πάνω από 70.000 τόμους. Μεγάλης αξίας είναι οι παλαιότυπες εκδόσεις, που συγκροτούν ειδικά φυλασσόμενη συλλογή. Ο τρίτος όροφος έχει διατεθεί για το Ιδρυμα Μελετών Χερσονήσου του Αίμου.

1. Πινακοθήκη

Το Μέγαρο Β' φιλοξενεί το κινηματοθέατρο «Αριστοτέλειο» και το θέατρο που στέγασε στην αρχή το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος (ΚΘΒΕ) και συνεχίζει, πάντα έναντι ενοικίου, να καλύπτει ώς σήμερα ένα μέρος από τις παραστάσεις και τις εκδηλώσεις του. Τα καμαρίνια των ηθοποιών και ο χώρος των σκηνικών βρίσκονται στο Μέγαρο Γ'. Σημείο αναφοράς είναι η Πινακοθήκη, που εγκαινιάστηκε το 1975 και ήταν η πρώτη που λειτούργησε στη Θεσσαλονίκη. Στη μόνιμη συλλογή της περιλαμβάνονται πάνω από 560 έργα τέχνης.

2. Οι δρόμοι

Ξεχωριστό ενδιαφέρον έχουν οι αλλαγές στην ονομασία της οδού Εθνικής Αμύνης. Εγκαινιάστηκε το 1891 και δεν ήταν άλλη από τη λεωφόρο Χαμιδιέ, η πρώτη που είχε χαραχθεί μετά την κατεδάφιση των ανατολικών τειχών της Θεσσαλονίκης. Το 1912, μετά την απελευθέρωση της πόλης, πήρε το όνομα του τότε βασιλιά Κωνσταντίνου. Πέντε χρόνια αργότερα, τον Αύγουστο του 1917, βρέθηκε στο επίκεντρο της μεγάλης πυρκαγιάς που μέσα σε 32 ώρες αφάνισε πάνω από 9.500 σπίτια και άφησε άστεγους πάνω από 70.000 πολίτες. Η πυρίκαυστος ζώνη καταλάμβανε περίπου ένα εκατομμύριο τετραγωνικά μέτρα.

3. Το κίνημα

Το 1916 στη Μακεδονία, τα νησιά του Αιγαίου και την Κρήτη εκδηλώθηκε το στρατιωτικό-πολιτικό Κίνημα Εθνικής Αμύνης. Αρχηγός του ήταν ο Ελευθέριος Βενιζέλος, που τον Οκτώβριο είχε σχηματίσει προσωρινή κυβέρνηση με έδρα τη Θεσσαλονίκη και στη συνέχεια βγήκε στον πόλεμο στο πλευρό των συμμαχικών δυνάμεων έχοντας εξασφαλίσει το μέγιστο δυνατό όφελος σε εδάφη.

 


 

 

ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Στολίδι της νύμφης του Θερμαϊκού
Με ένα νέο χώρο πολιτισμού υποδέχτηκε η Θεσσαλονίκη την καινούργια χρονιά. Τα Παλιά Σφαγεία, ένα εντυπωσιακό βιομηχανικό κτίσμα που κατασκευάστηκε στα τέλη του 19ου αιώνα και έχει χαρακτηριστεί από το 1994...
Στολίδι της νύμφης του Θερμαϊκού
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Το κόσμημα του οικισμού
Τα ιστορικά κτίσματα, που μαζί με τα σοκάκια έχουν κατατάξει τη Μήθυμνα στους πιο ενδιαφέροντες παραδοσιακούς οικισμούς της Ελλάδας, είναι κατασκευασμένα από τοπική πέτρα και ξύλα που αφθονούν στη γύρω περιοχή.
Το κόσμημα του οικισμού
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Με σήμα το τριπλό βιτρό
Οι διερχόμενοι από την οδό Αμερικής έχουν την χαρά να απολαύσουν την εξωτερική όψη του εξαιρετικής αρχιτεκτονικής ομορφιάς ανακαινισμένου ιστορικού κτιρίου με το τριπλό βιτρό του και ιδιοκτήτη το ΕΒΕΑ
Με σήμα το τριπλό βιτρό
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Το αρχοντικό των ήχων
Το διώροφο κτίριο στους Αέρηδες είναι ένα από ελάχιστα δείγματα της εικόνας που θα είχε η Αθήνα αν δεν είχαν ακολουθήσει οι αρχιτέκτονες που κατέφθασαν στην πρωτεύουσα μαζί με τον Οθωνα και επέβαλαν τον...
Το αρχοντικό των ήχων
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Η «κλίνη των αφανών»
Το λιτό αλλά συμβολικό μνημείο του «Αγνώστου Στρατιώτη» εγκαινιάστηκε την 25η Μαρτίου 1932 και αποτέλεσε φόρο τιμής σε στρατιώτες που έπεσαν σε μεγάλες μάχες χωρίς να αναγνωριστούν ή να εντοπιστούν τα άψυχα...
Η «κλίνη των αφανών»
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Υμνούν την ομορφιά της
Θεωρείται το περικαλλέστερο νεοκλασικό της πρωτεύουσας και η εντυπωσιακή είσοδός του με τους έξι ιωνικού ρυθμού κίονες και την τριγωνική μετόπη θυμίζει το Ερέχθειο. Το υπερβολικό κόστος κατασκευής είχε...
Υμνούν την ομορφιά της

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας