Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Με «αρχιτέκτονα» τον Βενιζέλο η στέγη των Τούρκων στην Αθήνα

Ακροκέραμα, στοιχεία της νεοκλασικής τάσης στην αρχιτεκτονική συνυπάρχουν ειρηνικά με την τουρκική σημαία 

Φωτογραφία από το website της πρεσβείας της Τουρκίας
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Με «αρχιτέκτονα» τον Βενιζέλο η στέγη των Τούρκων στην Αθήνα

  • A-
  • A+

Η οδός Βασ. Γεωργίου Β' ξεκινά από την Ηρώδου Αττικού και φτάνει ώς το Παγκράτι, αλλά στην ουσία είναι «αποκλεισμένη» ώς τη διασταύρωσή της με τη Ρηγίλλης, λόγω της ισχυρής αστυνομικής παρουσίας. Οι ελάχιστοι οδοιπόροι που... ξεστρατίζουν έχουν την ευκαιρία να απολαύσουν μερικά από τα πιο σικάτα κτίρια της μεσοπολεμικής Αθήνας. Η περιοχή, που σήμερα είναι γνωστή με τον προσδιορισμό «πίσω από τα Ανάκτορα», ώς τα τέλη του 19ου αιώνα αναφερόταν στα έγγραφα του δήμου ως συνοικία του Λυκείου, αφού ήταν ήδη γνωστό ότι κατά την αρχαιότητα στο ανατολικό άκρο της λειτουργούσε η περίφημη Σχολή του Αριστοτέλη. Ηταν γεμάτη περιβόλια και τα προϊόντα τους κάλυπταν το μεγαλύτερο μέρος των διατροφικών αναγκών της πρωτεύουσας, η οποία με βάση την απογραφή του 1896 μόλις που ξεπερνούσε τις 128.000 κατοίκους.

Η περιοχή έμεινε εκτός σχεδίου ώς τη δεκαετία του 1920, όταν ισχυροί οικονομικοί και πολιτικοί παράγοντες είχαν ήδη γίνει ιδιοκτήτες μεγάλων περιβολιών, όπου στη συνέχεια έχτισαν τα αρχοντικά τους. Ανάμεσά τους ήταν οι τραπεζίτες και πρωθυπουργοί Αλ. Διομήδης και ο Δημ. Μάξιμος, οι οποίοι ήταν οι αρχικοί ιδιοκτήτες των μεγάρων όπου στεγάζονται η Προεδρία της Δημοκρατίας και η κυβέρνηση. Τα Ανάκτορα στεγάζονταν στη σημερινή Βουλή και οι επώνυμοι της εποχής είχαν ήδη αρχίσει να εγκαθίστανται στη γύρω περιοχή.

Το αρχοντικό επί της Βασ. Γεωργίου Β' κατασκευάστηκε στις αρχές του 20ού αιώνα για λογαριασμό του επιχειρηματία Αθανάσιου Ανδριτσάκη, για τον οποίο τα μόνα γνωστά στοιχεία είναι ότι κατάγεται από τη Σπάρτη και είχε μεταναστεύσει στην Αίγυπτο, όπου απέκτησε μεγάλη οικονομική επιφάνεια η οποία του επέτρεψε να επενδύσει σε πολλά ακίνητα στην ευρύτερη περιοχή των Αθηνών. Το 1920 και για τέσσερα χρόνια το κτίριο λειτούργησε ως ιδιαίτερο γραφείο του πρωθυπουργού Ελευθέριου Βενιζέλου, γι' αυτό σύμφωνα με δημοσιεύματα της εποχής στην εσωτερική του διακόσμηση κυριαρχούσαν στοιχεία από την αρχαιότητα.

Το 1930 το ακίνητο περιήλθε στο τουρκικό Δημόσιο, με τίμημα 7,462 εκατ. δραχμές, όπως αναφέρει το συμβόλαιο αγοράς. Επικεφαλής της διαδικασίας μεταβίβασης ήταν στέλεχος του υπουργείου Εξωτερικών της Τουρκίας, αφού το αρχοντικό στην πιο προνομιούχα περιοχή της πρωτεύουσας προοριζόταν να στεγάσει την πρεσβεία της γείτονος, η οποία ώς τότε χρησιμοποιούσε νοικιασμένους χώρους στην ευρύτερη περιοχή του κέντρου.

Στις 29 Οκτωβρίου της ίδιας χρονιάς, μόλις οκτώ χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή, ο Ελευθέριος Βενιζέλος είχε υπογράψει με τον Τούρκο ομόλογό του Ισμέτ Ινονού, παρουσία και του Κεμάλ Ατατούρκ, το περίφημο Ελληνοτουρκικό Σύμφωνο Φιλίας, Ουδετερότητας, Συνδιαλλαγής και Διαιτησίας. Είχε πενταετή διάρκεια και προέβλεπε την ανανέωσή του, που δεν έγινε ποτέ, δίνοντας την ευκαιρία στις δύο χώρες να αντιμετωπίσουν τις πολλαπλές αρνητικές συνέπειες των συνεχών πολεμικών αναμετρήσεων και των εμφύλιων σπαραγμών. Εξασφάλιζε ουδετερότητα σε περίπτωση που μία από τις δύο χώρες δεχόταν επίθεση από τρίτη δύναμη και όριζε ότι οι διαφορές θα λύνονταν με προσφυγή στο Διαρκές Δικαστήριο της Διεθνούς Δικαιοσύνης, που εδρεύει στη Χάγη.

Ενα μέρος των πολιτών χαρακτήρισε ρεαλιστική την πολιτική του Βενιζέλου απέναντι στην Τουρκία, όμως η πλειοψηφία της κοινής γνώμης είχε αρνητική στάση, ανάμεσά τους οι πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία που ένιωσαν προδομένοι. Δεν έπαψαν να σέβονται τον οραματικό Ελευθέριο Βενιζέλο, αλλά δεν τον ψήφισαν στις εκλογές του 1933, που ήταν η απαρχή της απομάκρυνσής του από την πολιτική σκηνή.

Αρχιτέκτονας του αρχοντικού «πίσω από τα Ανάκτορα» ήταν ο Αναστάσιος Μεταξάς (1862-1937). Αθλητής με σπουδαίες διακρίσεις, αφού κατέκτησε δύο ολυμπιακά μετάλλια, ήταν στην ουσία η ελληνική απάντηση στον Ερνέστο Τσίλερ, παρά τις κοινές... γερμανικές τους ρίζες. Με σπουδές στη Δρέσδη και την Καρλσρούη, επέστρεψε στην Αθήνα το 1894 και με την πολύπλευρη παρουσία του αναδείχτηκε στον κύριο εκπρόσωπο του ελληνικού νεοκλασικισμού στις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα.

Στα σημαντικά έργα του περιλαμβάνονται το Μουσείο Μπενάκη, το προεδρικό μέγαρο και μεγάλα νοσοκομεία, όπως το Αρεταίειο και το Συγγρού, η κατοικία του Ελευθέριου Βενιζέλου που στεγάζεται η βρετανική πρεσβεία, καθώς και η ανακαίνιση του Παναθηναϊκού Σταδίου. Ηταν επίσης ο αρχιτέκτονας της βασιλικής οικογένειας από την εποχή του Γεωργίου Α' ώς τον θάνατό του, ενώ είχε παρουσία και στην πολιτική σκηνή καθώς εκλέχτηκε γερουσιαστής και στη συνέχεια βουλευτής Αττικοβοιωτίας.

Στην περίπτωση του νεοκλασικού στη Βασ. Γεωργίου Β', ο Αναστάσιος Μεταξάς χρησιμοποίησε το μάρμαρο σε πολλά σημεία της πρόσοψης. Εκτός από τα μπαλκόνια του ορόφου, που οριοθετούνται από μαρμάρινες κατασκευές με λιτά σχέδια, κάτω από τα παράθυρα υπάρχουν ανάγλυφες διακοσμήσεις με στοιχεία από την αρχαία Ελλάδα, ενώ στην επάνω ζώνη κυριαρχούν οι επίσης αρχαιοελληνικές ροζέτες. Στην περίμετρο της στέγης διατηρούνται τα πασίγνωστα ακροκέραμα, που αποτελούν το χαρακτηριστικό στοιχείο των αθηναϊκών κατοικιών κατά την οθωμανική περίοδο και κυρίως των πρώτων χρόνων της απελευθέρωσης.

1. Το Σύμφωνο Φιλίας

Ο Ελευθέριος Βενιζέλος, το 1930, εκτός από την υπογραφή του Συμφώνου Φιλίας με την Τουρκία, είχε εισηγηθεί την υποψηφιότητα του Κεμάλ Ατατούρκ για το Νόμπελ Ειρήνης. Στην επιστολή του προς την Επιτροπή Βράβευσης, ο Ελληνας πολιτικός έκανε λόγο για «πιθανότητα συνεννόησης» με τη γειτονική χώρα και πρόσθετε χαρακτηριστικά: «Της τείναμε το χέρι και εκείνη το δέχθηκε και το έσφιξε με ειλικρίνεια». Ο Τούρκος ηγέτης δεν απέκτησε ποτέ το βραβείο και οι δύο χώρες ακόμη πασχίζουν για να εξασφαλίσουν την ειρηνική συνύπαρξη, που είναι σε όφελος και των δύο λαών...

2. Το «σπίτι του Ωνάση»

Στα τέλη του 2011 η τουρκική πρεσβεία στην Αθήνα απέκτησε και άλλο ένα ακίνητο επί της Βασ. Γεωργίου Β'. Τότε η εφημερίδα Hurriyet είχε δημοσιεύσει ότι αγοράστηκε «το σπίτι του Ωνάση», έναντι 18 εκατ. ευρώ. Στην πραγματικότητα, το επίσης πανέμορφο αρχοντικό ανήκε στην οικογένεια του εφοπλιστή Αλέξανδρου Ανδρεάδη, πρώτου συζύγου της Χριστίνας Ωνάση, και ουδέποτε περιήλθε στην οικογένεια του Ελληνα κροίσου. Ο Αριστοτέλης Ωνάσης (1906-1975) είχε γεννηθεί στη Σμύρνη και γι' αυτό είναι ώς σήμερα αγαπητός στην Τουρκία.

3. Δις έκπτωτος

Ο Γεώργιος Β' (1890-1947) συνέδεσε τη βασιλεία του με ατυχείς στιγμές της σύγχρονης ελληνικής Ιστορίας, γι' αυτό κηρύχθηκε δύο φορές έκπτωτος. Συνδέθηκε και με μια εξωσυζυγική σχέση, την οποία διατηρούσε με Αγγλίδα που γνώρισε στο Λονδίνο το 1923, δύο χρόνια μετά τον γάμο του.

ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Στέγη για τους νέους ναυτικούς
Από την καινούργια χρονιά θα υποδεχθεί τους πρώτους σπουδαστές της 11ης Ακαδημίας Εμπορικού Ναυτικού, που ήταν όνειρο γενεών για το πανέμορφο νησί των σφουγγαράδων και των ευεργετών. Το κτίριο τα συνδυάζει και...
Στέγη για τους νέους ναυτικούς
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Ξενώνας Στ. Στούρνα: Το εξοχικό των αρχιτεκτόνων
Θα μπορούσε να είναι το κοινόβιο της αρχιτεκτονικής κοινότητας και να αποτελεί μια εναλλακτική λύση για αποδράσεις. Η θέση του στην Αλλη Μεριά κοντά στον Βολο και ο πηλιορείτικος αέρας που αποπνέει, δεν είναι...
Ξενώνας Στ. Στούρνα: Το εξοχικό των αρχιτεκτόνων
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Μέγαρο Σταθάτου: Το δαντελένιο αρχοντικό
Διαθέτει την πιο περίτεχνη και επιβλητική είσοδο, την οποία επινόησε ο Ερνέστος Τσίλερ για να «κουμπώσει» με τη γωνία που παρουσιάζει στο συγκεκριμένο σημείο η Β. Σοφίας. Ηταν το αρχοντικό του Ιθακήσιου...
Μέγαρο Σταθάτου: Το δαντελένιο αρχοντικό
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Xάνι της Γραβιάς: To «κάστρο» που πέρασε σε ιδιώτες
Μια μάντρα αποδείχτηκε ο κυματοθραύστης στην επέλαση της περίφημης στρατιάς του Ομέρ Βρυώνη, χαρίζοντας τη μεγάλη νίκη σε μια καθοριστική στιγμή για την Επανάσταση των Ελλήνων κατά του τουρκικού ζυγού. Η...
Xάνι της Γραβιάς: To «κάστρο» που πέρασε σε ιδιώτες
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Το μικρό παλάτι
Το αρχοντικό στη διασταύρωση της Β. Σοφίας με την οδό Σέκερη, χτίστηκε το 1895 για τον επιχειρηματία Στέφανο Ψύχα, έγινε γνωστό ως κατοικία του πρίγκιπα Νικόλαου και αργότερα με την επωνυμία «Petit Palais»...
Το μικρό παλάτι
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Με ασπίδα... τη διαθήκη
Το κτίριο στη διασταύρωση των οδών Πατησίων και Στουρνάρη μοιάζει να κινείται στη σκιά του κτιρίου Αβέρωφ, το οποίο, μαζί με την πύλη του Πολυτεχνείου. είναι η παρακαταθήκη της Εξέγερσης του ΕΜΠ.
Με ασπίδα... τη διαθήκη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας