Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Συνύπαρξη παλιού και νέου

Υποκλινόμενο στο διατηρητέο κτίριο του Μεσοπολέμου, το γραφείο Ι. Βικέλα χωροθέτησε τη νέα οικοδομή σε θέση που δημιουργεί ένα ενιαίο αρχιτεκτονικό σύνολο και αποτελεί το νέο «στολίδι» της Αθήνας

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ Μ. ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Συνύπαρξη παλιού και νέου

  • A-
  • A+
Ο καινούργιος «ναός της Τέχνης», που πριν από λίγες μέρες άνοιξε επίσημα τις πύλες του έπειτα από οδύσσεια πολλών χρόνων, αποτελεί και μια ενδιαφέρουσα αρχιτεκτονική «συγκατοίκηση». Η πολυώροφη, αλλά λιτή και... διακριτική, σύγχρονη κατασκευή προστέθηκε πίσω από το προϋπάρχον κτίριο του Μεσοπολέμου, που έχει χαρακτηριστεί ιστορικό μνημείο, δημιουργώντας ένα νέο σύνολο. Αυτό το παιχνίδι των όγκων του παλιού και του καινούργιου δημιουργεί ένα ενιαίο συγκρότημα, που υπερβαίνει τα 7.000 τετραγωνικά, φιλοξενεί έργα της διεθνούς πρωτοπορίας της τέχνης και φέρνει στην Αθήνα μια γεύση από το νεοϋορκέζικο MoMA.

Το μάτι του ανυποψίαστου επισκέπτη, που αφήνει τη Β. Κωνσταντίνου και ανηφορίζει στον κεντρικό δρόμο για να μπει στο Παγκράτι, σίγουρα σταματά στο κτιριακό συγκρότημα στη διασταύρωση της Ερατοσθένους με την οδό Αγίου Σπυρίδωνος, δίπλα στον ομώνυμο ναό με χαρακτηριστικό του τα πολλά σκαλοπάτια.

Μένει όμως με την εντύπωση ότι ήταν «πάντα εκεί», χάρη στην υποδειγματική συνύπαρξη του κλασικού με το σύγχρονο. Η... πρωτοκαθεδρία όμως έχει παραχωρηθεί στην τριώροφη κατασκευή του Μεσοπολέμου, για τον δημιουργό της της οποίας δεν υπάρχουν πολλά στοιχεία.

Ξεχωρίζουν

Είναι όμως ολοφάνερα τα ιδιαίτερα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά της, από τα οποία ξεχωρίζουν τα μικρά μπαλκόνια με τα «δαντελωτά» κιγκλιδώματα από σφυρήλατο σίδηρο και τα φουρούσια, τα τριγωνικά αετώματα που υπάρχουν σε επιλεγμένα παράθυρα και οι οριζόντιες γραμμώσεις στους τοίχους του ισογείου που λειτουργούν ως γέφυρα με τα νεοκλασικά τα οποία κυριαρχούσαν στα τέλη του 19ου αιώνα στην πρωτεύουσα.

Ως τότε άλλωστε η δυναμική συνοικία της Αθήνας ήταν ακόμη εκτός σχεδίου, λόγω του φυσικού εμποδίου που δημιουργούσε η ελεύθερη όχθη του Ιλισού. Η πλούσια χλωρίδα και πανίδα του ιστορικού ποταμού είχε δώσει στην περιοχή το τοπωνύμιο Βατραχονήσι.

Το κτίριο επί της Ερατοσθένους ήταν ένα από τα πρώτα που κατασκευάστηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 1930 σηματοδοτώντας τη νέα πορεία της αναπτυσσόμενης γειτονιάς που, λόγω της γειτνίασης με το κέντρο και της θέας των λόφων της, έμελλε να εξελιχθεί στο αγαπημένο Παγκράτι των ποιητών, των ζωγράφων και των ανθρώπων των γραμμάτων. Είναι το στοιχείο που, μαζί με την αρχιτεκτονική συμμετρία του ακινήτου, συνέβαλαν να κηρυχθεί δύο φορές διατηρητέο.

Η πρώτη απόφαση εκδόθηκε το 1993 από το τότε υπουργείο ΠΕΧΩΔΕ και προστάτευε τις εξωτερικές όψεις, ενώ επέτρεπε τις εσωτερικές παρεμβάσεις και τις καθ' ύψος προσθήκες. Δύο χρόνια αργότερα το υπουργείο Πολιτισμού το χαρακτήρισε ιστορικό μνημείο και στη σχετική απόφαση επισημαίνεται ότι είναι εμβληματικό κτίριο, με σημαντικά διακοσμητικά στοιχεία που παρέχουν πολύτιμες πληροφορίες για την ιστορία της αρχιτεκτονικής.

Η αγορά

Το 2009 το ακίνητο αγοράστηκε από το Ιδρυμα Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή, μαζί με το διπλανό οικόπεδο, για να στεγάσει το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης, στο οποίο εκτίθεται η πολύτιμη συλλογή του φιλότεχνου ζεύγους. Χρειάστηκε όμως να εκδοθούν πολλές αποφάσεις για να ξεκινήσει η κατασκευή του στα τέλη του 2014, που ολοκληρώθηκε μέσα στο προβλεπόμενο χρονοδιάγραμμα.

Η αρχιτεκτονική αξία του αρχικού κτιρίου αποτέλεσε τον μπούσουλα για το γραφείο Ιωάννη Βικέλα, που ανέλαβε τον σχεδιασμό της προσθήκης αλλά και την ενίσχυση του διατηρητέου το οποίο παρουσίαζε προβλήματα στατικής επάρκειας.

Το αρχιτεκτονικό γραφείο έχει συνδεθεί με τα ψηλά κτίρια της πρωτεύουσας, τα οποία έχουν δύο αναγνωρίσιμα χαρακτηριστικά: τις κολόνες στις εξωτερικές όψεις, που έχουν ντυθεί από λευκά μάρμαρα και παραπέμπουν σε αρχαίο ναό, καθώς και το γυαλί, το οποίο κάνει πιο ανάλαφρο τον όγκο του κτιρίου, που εκπορεύονται από τον σεβασμό του διεθνούς εμβέλειας αρχιτέκτονα προς την Ακρόπολη.

Στην περίπτωση όμως του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης πείραξε λιγάκι τη «συνταγή» και μαζί με τον γιο του, τον αρχιτέκτονα Αγγελο Βικέλα, επέλεξαν κάτι διαφορετικό, με δεδομένο ότι η προσθήκη στο διατηρητέο δεν κατατάσσεται στα υψηλά κτίρια. Η πρώτη τους κίνηση ήταν να χωροθετήσουν τη νέα οικοδομή «σε υποχώρηση» (όπως είναι ο αρχιτεκτονικός όρος), για να αναδειχτεί και να «ανασάνει» το υπάρχον.

Συμπληρώνεται με την επιλογή τους να «ντύσουν» την καινούργια κατασκευή με πωρόλιθο, που εναρμονίζεται με το χρωματολόγιο των νεοκλασικών κτιρίων. Τα επιλεγμένα ανοίγματα στους εξωτερικούς τοίχους ενισχύουν τα διακοσμητικά στοιχεία του νέου κτιρίου και του προσδίδουν πιο ανάλαφρη εικόνα.

Με αυτές τις λύσεις οι μελετητές κατάφεραν σχεδόν να... εξαφανίσουν το ενιαίο κτιριακό συγκρότημα των 7.250 τετραγωνικών που αναπτύσσεται σε έντεκα ορόφους, από τους οποίους οι τέσσερις είναι υπόγειοι, αλλά στην πλειονότητά τους διαθέτουν φυσικό φωτισμό με την αξιοποίηση της μεγάλης κλίσης του εδάφους ανάμεσα στην Ερατοσθένους και τη Διοσκούρων.

Στο εσωτερικό του, πέρα από τους χώρους των μόνιμων εκθέσεων, έχουν διαμορφωθεί ένα αμφιθέατρο με 190 θέσεις, βιβλιοθήκη με περισσότερους από 4.500 τίτλους εκδόσεων για την τέχνη, γωνιές για περιοδικές παρουσιάσεις και ένα φουαγέ.

Η μελέτη για το αμφιθέατρο εκπονήθηκε από τον Νίκο Μουστρούφη, για το καφέ και πωλητήριο από τον Κώστα Στάικο, ενώ τη διαμόρφωση της πλατείας και του πράσινου στον περιβάλλοντα χώρο, που φτάνει ώς τα σκαλιά της εκκλησίας, ανέλαβε το αρχιτεκτονικό γραφείο Studio75.

Η τελευταία επιλογή κουμπώνει με την αρχιτεκτονική διάταξη του νέου μουσείου, αφού η κύρια είσοδος διαμορφώθηκε επί της πεζοδρομημένης οδού Αγίου Σπυρίδωνος, ώστε να εξασφαλιστούν προσβάσεις για ΑμεΑ αλλά και μεγαλύτερη ασφάλεια για όλους τους επισκέπτες, αφού είναι περιορισμένο το πλάτος του πεζοδρομίου της Ερατοσθένους παρ' όλο που έχει μεγάλη κυκλοφορία.


1. Οδύσσεια

Η οδύσσεια του νέου μουσείου ξεκίνησε το 1992, όταν η τότε κυβέρνηση παραχώρησε στο ίδρυμα τον αδόμητο χώρο επί της οδού Ρηγίλλης. Ακολούθησαν προσφυγές περιοίκων, ενώ οι αρχαιολογικές ανασκαφές έφεραν στο φως το Λύκειο του Αριστοτέλη. Μια δεκαετία αργότερα προσφέρθηκε η γνωστή «τρύπα» στη γωνία Β. Κωνσταντίνου και Ριζάρη, αλλά η έκταση δεν ήταν επαρκής και έτσι υποδείχτηκε η απέναντι γωνία, στο πάρκο Ριζάρη, λύση που επίσης συνάντησε τις αντιδράσεις των περιοίκων και γρήγορα εγκαταλείφθηκε. Για άλλους λόγους δεν προχώρησε ούτε η πρόταση για άδειο ακίνητο στο Μετς, στην άνοδο της οδού Αρδηττού.

2. Ο Αρχιτέκτονας

Το ίδρυμα είχε αναθέσει τα σχέδια για το συγκρότημα της οδού Ρηγίλλης στον Κινεζοαμερικανό αρχιτέκτονα Ι. Μ. Πέι (1917-2019). Εχοντας τιμηθεί με το βραβείο Pritzker, το Οσκαρ της Αρχιτεκτονικής, κυρίως όμως με την περίφημη γυάλινη πυραμίδα του στο μουσείο του Λούβρου, έχει κερδίσει μία από τις πρώτες θέσεις ανάμεσα στους κορυφαίους δημιουργούς του 20ού αιώνα. Στην περίπτωση του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης οι αλλεπάλληλες αλλαγές στους χώρους ακύρωσαν την πρότασή του, στο τέλος όμως χαμένη ήταν η Αθήνα...

3. Στην Ανδρο

«Παιδί» του Βασίλη Γουλανδρή (1913-1994) και της συζύγου του Ελίζας (1917-2000), το ίδρυμα που φέρει το όνομά τους δημιουργήθηκε το 1979, λίγο πριν από τα εγκαίνια του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης στην Ανδρο, τη γενέτειρα της εφοπλιστικής οικογένειας. Χρειάστηκε να περάσουν σαράντα χρόνια για το Μουσείο της Αθήνας, το οποίο με έργα Πικάσο, Σαγκάλ, Καντίνσκι, Μοντιλιάνι, Σεζάν, ακόμη και Ελ Γκρέκο, φέρνει την πρωτεύουσα δίπλα στο ΜοΜΑ της Νέας Υόρκης.


 

 


 

 

ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Η Ροτόντα του ΟΣΕ γίνεται μουσείο
Η «Ροτόντα» είναι ένα ημικυκλικό κτίριο με ιδιαίτερη αρχιτεκτονική διάταξη και κατασκευάστηκε σε άγνωστο χρόνο για λογαριασμό των ΣΠΑΠ. Ο ιδιαίτερος αυτός χώρος θα ανοίξει πανηγυρικά τις πύλες του για να...
Η Ροτόντα του ΟΣΕ γίνεται μουσείο
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Το σπίτι με τις Καρυάτιδες
Το ζωγράφισε ο Γιάννης Τσαρούχης και το χρησιμοποίησε ως σκηνικό στις «Εκκλησιάζουσες» που είχε ανεβάσει στη δεκαετία του 1960 το Θέατρο Τέχνης. Το απαθανάτισαν σπουδαίοι φωτογράφοι και δεν είναι τυχαίο ότι το...
Το σπίτι με τις Καρυάτιδες
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Στέγη για τους νέους ναυτικούς
Από την καινούργια χρονιά θα υποδεχθεί τους πρώτους σπουδαστές της 11ης Ακαδημίας Εμπορικού Ναυτικού, που ήταν όνειρο γενεών για το πανέμορφο νησί των σφουγγαράδων και των ευεργετών. Το κτίριο τα συνδυάζει και...
Στέγη για τους νέους ναυτικούς
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Το αρχοντικό των ήχων
Το διώροφο κτίριο στους Αέρηδες είναι ένα από ελάχιστα δείγματα της εικόνας που θα είχε η Αθήνα αν δεν είχαν ακολουθήσει οι αρχιτέκτονες που κατέφθασαν στην πρωτεύουσα μαζί με τον Οθωνα και επέβαλαν τον...
Το αρχοντικό των ήχων
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Το μουσείο της παράδοσης
Στεγάζεται στο κτίριο της παλιάς Ηλεκτρικής Εταιρείας που παραχωρήθηκε από τον δήμο, βρίσκεται στο κέντρο της ιστορικής πρωτεύουσας της Λακωνίας και είναι το πρώτο στο είδος του μουσείο σε όλη την Ελλάδα....
Το μουσείο της παράδοσης
ΝΗΣΙΔΕΣ
Αντισταθείτε!...
Αντάρτες, επαναστάτες συνείδησης, καταπιεσμένοι, τυραννική εξουσία, η καρδιά του σκότους, θάνατος. Οι εφιάλτες στην τέχνη της Sue Coe απλώνονται στις αποθήκες του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης στο Λονγκ Αϊλαντ...
Αντισταθείτε!...

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας