Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Μια επιτυχημένη συνταγή
Αρχείο του Πνευματικού Κέντρου
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Μια επιτυχημένη συνταγή

  • A-
  • A+
Το πολιτιστικό συγκρότημα στην οδό Αριστομένους, στην καρδιά της Καλαμάτας, αποτελείται από δύο κτίρια που χτίστηκαν με διαφορά σχεδόν οκτώ δεκαετιών, αλλά το νεοκλασικό και το μοντέρνο καταφέρνουν να δημιουργούν ένα ενιαίο αρχιτεκτονικό σύνολο και αλληλοσυμπληρώνονται για να στεγάσουν δύο βιβλιοθήκες και την πινακοθήκη σύγχρονης τέχνης. Είναι σημείο αναφοράς στην πρωτεύουσα της Μεσσηνίας, η οποία, λόγω του Φεστιβάλ Χορού -που συμπληρώνει αισίως 25ετία- τον Ιούλιο είναι το παγκόσμιο σημείο αναφοράς για τους οπαδούς της Τερψιχόρης.

Η Καλαμάτα είναι ίσως η μοναδική, για τα ελληνικά δεδομένα, πόλη που κατάφερε να βγει κερδισμένη από μια μεγάλη φυσική καταστροφή. Το δυνατό χτύπημα του Εγκέλαδου των 6,2 Ρίχτερ στις 13 Σεπτεμβρίου 1986 άφησε πίσω του 20 νεκρούς, πάνω από 50.000 άστεγους και «λαβωμένα» τα περισσότερα κτίρια, μαζί και τα νεοκλασικά που είχαν συνδεθεί με την ιστορική διαδρομή της.

Η αναγέννησή της έχει ονοματεπώνυμο, που δεν είναι άλλο από αυτό του τότε δημάρχου της πόλης, Σταύρου Μπένου, και των συνεργατών του, που έκαναν απλώς το... αυτονόητο: εφάρμοσαν το νέο πολεοδομικό σχέδιο που ήταν η βάση για τη νέα Καλαμάτα, στην οποία χώρεσαν όλα τα στοιχεία της ιστορίας και της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς της.

Εναν χρόνο μετά τον μεγάλο σεισμό, κηρύχθηκαν διατηρητέα 150 κτίρια που είχαν υποστεί ζημιές και με αυτή την παρέμβαση διασώθηκαν. Αρκετά από αυτά πέρασαν στην ιδιοκτησία του δήμου, αναστηλώθηκαν και αξιοποιήθηκαν για τη στέγαση κοινωφελών χρήσεων. Είναι η «συνταγή» χάρη στην οποία η Καλαμάτα διατήρησε την ιδιαίτερη φυσιογνωμία της.

Οι Φαρές, η αρχαία πόλη που αναφέρεται στα ομηρικά έπη, δεν είχαν ποτέ πρωταγωνιστικό ρόλο στους ιστορικούς χρόνους, κατά τους οποίους κυριαρχούσε η γειτονική Μεσσήνη. Ελάχιστες είναι οι αναφορές κατά τον Μεσαίωνα, με εξαίρεση την περίοδο των Βιλεαρδουίνων.

Ο Γουλιέλμος, ο σπουδαιότερος εκπρόσωπος της μεγάλης οικογένειας από τη γαλλική Καμπανία, που ηγήθηκε της Δ' Σταυροφορίας (1201-1204), είχε γεννηθεί στην Καλαμάτα και την είχε ανακηρύξει αγαπημένη του πόλη. Ηταν η εποχή που απέκτησε το σημερινό της όνομα από την Παναγιά την Καλομάτα, με μετατροπή του «ο» σε «α». Το 1459 καταλήφθηκε από τον Μωάμεθ τον Πορθητή και έμεινε, με ελάχιστα διαλείμματα, υπό οθωμανική κατοχή ώς τις 23 Μαρτίου 1821 που απελευθερώθηκε από τους Κολοκοτρώνη, Νικηταρά και Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη.

Η Καλαμάτα ήταν από τις λίγες ελληνικές πόλεις που είχε πολεοδομικό σχέδιο από το 1867, στοιχείο που συνέβαλε στη σωστή ανάπτυξή της. Είχε όμως και άλλη μια ιδιαιτερότητα, καθώς δεν οικοδομήθηκε κατά μήκος της παραλιακής ζώνης, αλλά στον άξονα Βορρά-Νότου, με σημείο αναφοράς το «αχαμνό» μεσαιωνικό κάστρο της, που ενισχύθηκε αργότερα και έγινε έμβλημα της πόλης.

Το 1905 εγκρίθηκε και το δεύτερο πολεοδομικό σχέδιο, που της επέτρεψε να υποδεχθεί και να ενσωματώσει με επιτυχία τους πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία. Το τρίτο σχέδιο είχε εγκριθεί έναν χρόνο πριν από τον μεγάλο σεισμό.

Στην αυγή του 20ού αιώνα, όπως σημειώνει η καθηγήτρια του Πολυτεχνείου Καίτη Κρεμέζη-Δημητσάνου στο βιβλίο της «Νεοκλασική Αρχιτεκτονική στην Καλαμάτα», η πόλη περιλαμβανόταν ανάμεσα στα δυναμικά οικονομικά κέντρα της εποχής, μαζί με την Ερμούπολη, τον Βόλο και τον Πειραιά.

Η ανάπτυξή της στηριζόταν στη γεωργική παραγωγή, αλλά και στις πρώτες μεταποιητικές μονάδες μεταξουργίας, βυρσοδεψίας και ελαιουργίας. Είναι εποχή που τα τετραγωνικής διάταξης αστικά σπίτια, πολλά από τα οποία θύμιζαν τα πυργόσπιτα της Μάνης, άρχισαν να «δανείζονται» στοιχεία από τη νεόφερτη νεοκλασική αρχιτεκτονική. Χαρακτηριστικό δείγμα κτιρίου αυτής της εποχής είναι το σημερινό Πνευματικό Κέντρο στην οδό Αριστομένους, που είναι ένας από τους πιο πολυσύχναστους και δυναμικούς δρόμους της Καλαμάτας.

Εχει ενδιαφέρον ότι σχεδιάστηκε από την αρχή για να στεγάσει ένα κοινωφελές ίδρυμα. Η αγορά του οικοπέδου έγινε το 1910 από τη Ρεγγίνα Πανταζοπούλου, που θέλησε να κάνει μια δωρεά στη γενέθλια πόλη της. Ηταν κόρη του γιατρού Δημήτρη Αλβανάκη και σύζυγος του πλούσιου εμπόρου της Καλαμάτας, Νικόλαου Πανταζόπουλου.

Με συμβολαιογραφική πράξη παραχώρησε το ακίνητο στην «Πανταζοπούλειο Λαϊκή Σχολή», που είχε ιδρύσει η ίδια και προέβλεψε να συνυπάρχει με την τότε άστεγη «Σχολή Απόρων Παίδων». Το 1933 στεγάστηκε στο ίδιο ακίνητο και η Λαϊκή Βιβλιοθήκη Καλαμάτας.

Το αρχικό κτίριο, που είναι άγνωστου αρχιτέκτονα, έχει πολλά στοιχεία από τα έργα Τσίλερ και θυμίζει το θέατρο της Πάτρας, με την τριπλή καμάρα του και νεοκλασικά στοιχεία στα παράθυρα που υπάρχουν στις δύο πλευρές της πρόσοψης. Στο στηθαίο της στέγης τοποθετήθηκαν αγάλματα εμπνευσμένα από την αρχαιότητα, τα οποία διασώζονται ώς σήμερα.

Στη διάρκεια της γερμανικής κατοχής, όλες οι συστεγαζόμενες κοινωφελείς χρήσεις διέκοψαν τη λειτουργία τους και το κτίριο στέγασε κατά καιρούς το δικαστήριο και το νοσοκομείο. Επαναλειτούργησε μετά την Απελευθέρωση, αλλά η έλλειψη οικονομικών πόρων οδήγησε σε δεινή θέση τα ιδρύματα και το ίδιο το κτίριο, με αποτέλεσμα το 1968 το ακίνητο να παραχωρηθεί στον δήμο με τη δέσμευση ότι θα το αξιοποιήσει για τη στέγαση του Πνευματικού Κέντρου Καλαμάτας.

Είχε προβλεφθεί η ανέγερση νέου κτιρίου στο αδόμητο οικόπεδο της δωρεάς Ρεγγίνας Πανταζοπούλου, αλλά χρειαζόταν μεγαλύτερος χώρος που εξασφαλίστηκε μερικά χρόνια αργότερα με την αγορά του γειτονικού κινηματογράφου «Εσπερος».

Η θεμελίωση της νέας πτέρυγας έγινε το 1984 και στην ουσία ενσωμάτωσε το αρχικό νεοκλασικό, δημιουργώντας ένα αρμονικό σύνολο στο οποίο συνυπάρχουν το διατηρητέο και το μοντέρνο κτίριο.

1. Πρώτο βραβείο

Η μελέτη για το νέο πενταώροφο κτίριο εκπονήθηκε από τους αρχιτέκτονες Ιωάννη Λιακατά και Αναστασία Πεχλιβανίδου-Λιακατά, που είχαν κερδίσει το πρώτο βραβείο στον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό τον οποίο είχε προκηρύξει η δημοτική αρχή της Καλαμάτας.

Κυριαρχούν οι λιτές φόρμες και το γυαλί, που κάνουν πιο ανάλαφρη τη νέα κατασκευή και της επιτρέπουν να στέκεται με σεβασμό λίγο πίσω από το αρχικό κτίριο. Στους ενιαίους χώρους του συγκροτήματος στεγάζονται δύο Βιβλιοθήκες και η Πινακοθήκη, το θέατρο και οι χώροι εκθέσεων, ενώ εξασφαλίστηκαν κτιριακές υποδομές για την Ενωση Μεσσήνιων Συγγραφέων και το παράρτημα του Ελληνικού Κέντρου Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ).

2. Ο δρόμος

Η οδός Αριστομένους πήρε το όνομά της από τον αρχηγό και ήρωα των στρατευμάτων που πήραν μέρος στον Β' Μεσσηνιακό Πόλεμο (685-668 π.Χ.) για την απελευθέρωση της περιοχής από τους Σπαρτιάτες. Οι τελευταίοι, που είχαν πάντα επεκτατικές βλέψεις στην εύφορη Μεσσηνία, προκάλεσαν το 743 π.Χ. επεισόδια στο Ιερό της Λιμνάτιδος Αρτέμιδος και ξεκίνησαν τις επιθέσεις που αποτέλεσαν τον πρώτο Μεσσηνιακό Πόλεμο, ο οποίος διήρκεσε ώς το 724 π.Χ. και προκάλεσε μεγάλες καταστροφές στην περιοχή.

3. Ο «Εσπερος»

Ο χειμερινός κινηματογράφος «Εσπερος» λειτούργησε για πρώτη φορά τον Οκτώβριο του 1930 και μαζί με το σχεδόν συνομήλικό του «Τριανόν» ήταν οι πρώτες κινηματογραφικές αίθουσες της Καλαμάτας οι οποίες προέβαλαν ομιλούσα ταινία στην πόλη.


 


 

 


 

 


 

ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Από την τέχνη στην επιστήμη
Για περισσότερα από είκοσι χρόνια στέγασε τη δημοτική σχολή μύησης στην τέχνη της Τερψιχόρης και αποτέλεσε σημείο αναφοράς στο ετήσιο φεστιβάλ που ανέδειξε την Καλαμάτα σε διεθνές κέντρο του χορού. Μετά τη...
Από την τέχνη στην επιστήμη
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Το κόσμημα του οικισμού
Τα ιστορικά κτίσματα, που μαζί με τα σοκάκια έχουν κατατάξει τη Μήθυμνα στους πιο ενδιαφέροντες παραδοσιακούς οικισμούς της Ελλάδας, είναι κατασκευασμένα από τοπική πέτρα και ξύλα που αφθονούν στη γύρω περιοχή.
Το κόσμημα του οικισμού
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Στο αρχοντικό που «έκλεψε» ο Τσαρούχης
Η Επαυλη Μεταξά συγκαταλέγεται στα πιο κομψά αρχοντικά του Πειραιά και άνοιξε τα σαλόνια του το καλοκαίρι του 1899. Συνδέθηκε με τον Γιάννη Τσαρούχη, ο οποίος γεννήθηκε στο απέναντι σπίτι αλλά πέρασε μεγάλο...
Στο αρχοντικό που «έκλεψε» ο Τσαρούχης
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Με σήμα το τριπλό βιτρό
Οι διερχόμενοι από την οδό Αμερικής έχουν την χαρά να απολαύσουν την εξωτερική όψη του εξαιρετικής αρχιτεκτονικής ομορφιάς ανακαινισμένου ιστορικού κτιρίου με το τριπλό βιτρό του και ιδιοκτήτη το ΕΒΕΑ
Με σήμα το τριπλό βιτρό
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Η «Ελεύθερη Σχολή»
Το Πάντειο Πανεπιστήμιο είναι η πρώτη σχολή πολιτικών επιστημών στην Ελλάδα και το πέμπτο, κατά σειρά αρχαιότητας, πανεπιστημιακό ίδρυμα της χώρας. Ηταν επιλογή του Γ. Φραγκούδη η νέα σχολή να χτιστεί εκτός...
Η «Ελεύθερη Σχολή»
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Η ευχάριστη παραφωνία
Το εντυπωσιακών διαστάσεων Μέγαρο ΝΑΤ, που ξεχωρίζει στη ζώνη του λιμανιού του Πειραιά, συνδέεται με μια πολεοδομική... αμαρτία: ανεγέρθηκε στη δεκαετία του 1930 σε μία από τις πιο σημαντικές πλατείες που...
Η ευχάριστη παραφωνία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας