Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η ευχάριστη παραφωνία

Θυμίζει αρχαίο ναό και είναι από τα πιο επιβλητικά κτίρια του Πειραιά. Μοναδικό πολεοδομικό ατόπημα είναι ότι χτίστηκε πάνω σε... πλατεία

EUROKINISSI / ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΟΝΗΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η ευχάριστη παραφωνία

  • A-
  • A+

Είναι η ευχάριστη... παραφωνία, αφού με το αρχιτεκτονικό ύφος του κάνει τη διαφορά στο φωτογραφικό «κάδρο» του μεγαλύτερου λιμανιού της χώρας, στο οποίο κυριαρχούν τα ακαλαίσθητα κτίσματα και κυρίως το τσιμεντένιο κουφάρι του λεγόμενου «Πύργου» του Πειραιά.

Καταλαμβάνει ολόκληρη την πλατεία Θεμιστοκλέους, η οποία ώς τις αρχές του 20ού αιώνα ήταν μία από τις σημαντικότερες της πόλης, μέσα στο εμπορικό, ναυτικό και διοικητικό κέντρο της, δίπλα στο κατεδαφισμένο «Ρολόι».

«Αι πλατείαι του Πειραιώς είναι πέντε», αναφέρει το 1852 ο φρούραρχος της πόλης, ίλαρχος Αγγελόπουλος, στη «Στατιστικήν Πειραιώς», στην οποία την κατατάσσει στις δύο σημαντικότερες, μαζί με την πλατεία Οθωνος, τη σημερινή Καραϊσκάκη.

«Κείται εις το κέντρον σχεδόν της πόλεως», αναφέρει για την πλατεία Θεμιστοκλέους. Περιγράφει, ακόμη, ότι είχε τραπεζοειδές σχήμα και είχε σε όλες της τις γωνίες κίονες παρόμοιους με αυτούς που υπήρχαν στην πλατεία Οθωνος.

Προς την πλευρά της οδού Μιαούλη, στην πλατεία, υπήρχε κρήνη με μαρμάρινη στήλη στην οποία είχε σμιλευτεί η προτομή του Θεμιστοκλή, ενώ στο κέντρο της δέσποζε το άγαλμά του.

Ο ηγέτης της ναυμαχίας της Σαλαμίνας (480 π.Χ.) θέλησε να θωρακίσει την Αθήνα από τους Πέρσες και αμέσως μετά την ελληνική νίκη άρχισε να κατασκευάζει τα Μακρά Τείχη, τα οποία εξασφάλιζαν την ασφαλή σύνδεση της πόλης με το στρατηγικής σημασίας λιμάνι του Πειραιά.

Η απώλεια

Το σύγχρονο πολεοδομικό σχέδιο του Πειραιά εκπονήθηκε το 1834 από τους Κλεάνθη - Σάουμπερτ, οι οποίοι έναν χρόνο πριν είχαν παραδώσει τους σχεδιασμούς τους για την Αθήνα.

Στην περίπτωση του Πειραιά, οι δύο πολεοδόμοι στάθηκαν πιο τυχεροί γιατί η σημερινή τρίτη πόλη της χώρας τότε ήταν έρημη και επιπλέον αξιοποίησαν την παρακαταθήκη των αρχαίων σχεδίων του Ιππόδαμου του Μιλήσιου για να οργανώσουν ένα δυναμικό αστικό κέντρο με πολλές πλατείες και άνετους δρόμους.

Τα περισσότερα σχέδιά τους εφαρμόστηκαν, όπως αναφέρει ο αρχιτέκτων Νικόλας Ντόριζας στο βιβλίο του «Τα κτίρια του Πειραιά κατά τον 19ο αιώνα».

Μία από τις λίγες απώλειες είναι η πλατεία Θεμιστοκλέους, η οποία στις αρχές της δεκαετίας του 1930 και για άγνωστους λόγους μετατράπηκε σε... οικόπεδο και πουλήθηκε από την τότε δημοτική αρχή του Τάκη Παναγιωτόπουλου! Το τίμημα ανήλθε στα 12 εκατ. δραχμές και καταβλήθηκε από την Εθνική Τράπεζα, η οποία διέθεσε άλλα 30 εκατ. δραχμές για την κατασκευή του μεγάρου.

Το επιβλητικό μέγαρο εγκαινιάστηκε το 1934 και φέρει την αναγνωρίσιμη σφραγίδα του Νίκου Ζουμπουλίδη (1888-1969), του αρχιτέκτονα των σημαντικότερων κτιρίων της Τραπέζης της Ελλάδος και της Εθνικής Τράπεζας.

Γεννημένος στη Σινασό της Καππαδοκίας, υπήρξε αριστούχος φοιτητής της αυτοκρατορικής σχολής Καλών Τεχνών στην Κωνσταντινούπολη. Συνέχισε τις σπουδές του στη Γερμανία και συμμετείχε στην ομάδα σχεδίασης των νέων μουσείων στο Βερολίνο.

Επέστρεψε στην Ελλάδα το 1915 και γρήγορα ανέλαβε βοηθός του Αριστείδη Μπαλάνου, που ήταν επικεφαλής της τεχνικής υπηρεσίας της Εθνικής Τράπεζας, τον οποίο διαδέχτηκε μετά από λίγα χρόνια.

Θυμίζει ναό

Το αναγνωρίσιμο αρχιτεκτονικό ύφος του δανείζεται στοιχεία από τους ναούς της αρχαίας Ελλάδας και δημιουργεί κτίρια γοήτρου σε μια σειρά πόλεις της χώρας, σε μια εποχή που αναπτύσσεται το τραπεζικό σύστημα.

Στη μονογραφία της για τον σπουδαίο δημιουργό, η αρχιτέκτων Λίλα Θεοδωρίδου-Σωτηρίου καταγράφει την πολυσχιδή προσωπικότητα του Ν. Ζουμπουλίδη και αποκαλύπτει τις βυζαντινές επιρροές στα κτίρια που σχεδίαζε για τα υποκαταστήματα της τράπεζας σε περιοχές με έντονο αρχιτεκτονική κληρονομιά, όπως τα Γιάννενα.

Στο πλούσιο αρχιτεκτονικό έργο του περιλαμβάνονται το κτίριο του Χρηματιστηρίου στην οδό Σοφοκλέους, ιδιωτικές κατοικίες και πέτρινες εκκλησίες που διακρίνονται για την υποδειγματική ένταξή τους στον περιβάλλοντα χώρο.

Στην περίπτωση του εξαώροφου συγκροτήματος στην πρώην πλατεία Θεμιστοκλέους, δίπλα στο λιμάνι του Πειραιά, κυριαρχούν τα αρχαιοελληνικά στοιχεία με εντυπωσιακούς κίονες και αέτωμα στην κεντρική είσοδο.

Στο εσωτερικό δημιούργησε ανοιχτούς χώρους, που περιβάλλονται από σειρά κιόνων και έχουν μοναδικό στολίδι τα χρωματιστά μάρμαρα.

Είναι μόνο μερικά στοιχεία από τα διθυραμβικά δημοσιεύματα των πειραϊκών εφημερίδων λίγες ημέρες μετά τα εγκαίνια του κτιρίου τον Δεκέμβριο του 1933, στα οποία παραβρέθηκαν ο υπουργός Οικονομίας, η διοίκηση της τράπεζας και οι Αρχές του Πειραιά.

Εκείνο που διαπιστώθηκε ύστερα από δεκαετίες, ήταν η άψογη στατική μελέτη του κτιρίου, που αποδείχτηκε από την αντοχή του σε μεγάλους σεισμούς στην Αττική.

Σχεδόν 85 χρόνια «ζωής» και έχει γίνει μόνο ανακαίνιση των όψεων! Είναι από τα πρώτα μέγαρα που διέθεταν ανελκυστήρες, ενώ πρωτοπορούσε στη χρήση τεχνολογιών για τον αερισμό των χώρων και συστημάτων πυρόσβεσης.

Τον Αύγουστο του 1954 το μεγαλύτερο μέρος του κτιρίου πουλήθηκε έναντι 10,25 εκατ. δραχμών στο Ναυτικό Απομαχικό Ταμείο (ΝΑΤ), το οποίο δεν διέθετε ιδιόκτητη στέγη.

Για ένα διάστημα χρησιμοποιούσε νοικιασμένους χώρους στην Αθήνα και στεγάστηκε για λίγο στο υπουργείο Ναυτικών, που από τότε έχει την έδρα του στη... στεριά: στην πλατεία Κλαυθμώνος, στο κέντρο της Αθήνας. Στο υπόλοιπο κτίριο εξακολουθούν να στεγάζονται τραπεζικές υπηρεσίες.

1. Τι χάθηκε

Εκτός από την πλατεία, στην πορεία χάθηκε και η οδός Θεμιστοκλέους που μετονομάστηκε και είναι ο σημερινός πεζόδρομος Ιπποκράτους. Στους υπόλοιπους δρόμους γύρω από την πλατεία, εκείνη την εποχή, βρίσκονταν το Χρηματιστήριο Εμπορευμάτων, η Δημοτική αγορά και η Εμπορική λέσχη. Στην οδό Ομήρου, τη σημερινή Μακράς Στοάς, υπήρχαν καταστήματα, γραφεία και ιστορικά καφενεία. Από τις κατοικίες της πλατείας ξεχώριζε το μέγαρο του Δημοσθένη Ομηρίδη-Σκυλίτση, που διετέλεσε δήμαρχος Πειραιά την περίοδο 1907-1914.

2. Τα σχέδια

Το υπουργείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων εξετάζει τη μετατροπή του μεγάρου του ΝΑΤ σε διοικητικό κέντρο του Πειραιά. Σχετική εισήγηση έχει υποβληθεί από την επιτροπή που έχει συγκροτήσει η Εφη Αχτσιόγλου, με επιστημονικό υπεύθυνο τον καθηγητή του Πολυτεχνείου Νίκο Μπελαβίλα, υποψήφιο δήμαρχο Πειραιά. Συνδυάζεται με τα σχέδια της τράπεζας για πώληση του μεριδίου της.

3. Το Ταμείο

Το ΝΑΤ είναι ο αρχαιότερος οργανισμός κοινωνικής ασφάλισης στην Ελλάδα και ο δεύτερος στην Ευρώπη, αφού προηγήθηκε η Γαλλία. Ξεκίνησε κατά τη διάρκεια της Επανάστασης του 1821 από τις Σπέτσες και ένα... σεντούκι όπου τα ηρωικά πληρώματα του στόλου έριχναν τον οβολό τους για να έχουν σε μια ώρα ανάγκης. Θεσμοθετήθηκε όμως με τον νόμο ΧΛΘ του 1861, έπειτα από προσωπική παρέμβαση της βασίλισσας Αμαλίας, που οραματίστηκε έναν πρωτοποριακό για τα τότε δεδομένα εθνικό φορέα ασφάλισης για τους Ελληνες ναυτικούς.

ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Σε ευρωπαϊκά πρότυπα
Πριν από 111 χρόνια το εντυπωσιακό νεοκλασικό της Πειραϊκής, το Βασσάνειο Μέγαρο, άνοιξε τις πύλες του για να υποδεχτεί τη Σχολή Ναυτικών Δοκίμων που είχε ιδρύσει το 1845 ο ναύαρχος Κωνσταντίνος Κανάρης και...
Σε ευρωπαϊκά πρότυπα
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Το κόσμημα του οικισμού
Τα ιστορικά κτίσματα, που μαζί με τα σοκάκια έχουν κατατάξει τη Μήθυμνα στους πιο ενδιαφέροντες παραδοσιακούς οικισμούς της Ελλάδας, είναι κατασκευασμένα από τοπική πέτρα και ξύλα που αφθονούν στη γύρω περιοχή.
Το κόσμημα του οικισμού
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Στο αρχοντικό που «έκλεψε» ο Τσαρούχης
Η Επαυλη Μεταξά συγκαταλέγεται στα πιο κομψά αρχοντικά του Πειραιά και άνοιξε τα σαλόνια του το καλοκαίρι του 1899. Συνδέθηκε με τον Γιάννη Τσαρούχη, ο οποίος γεννήθηκε στο απέναντι σπίτι αλλά πέρασε μεγάλο...
Στο αρχοντικό που «έκλεψε» ο Τσαρούχης
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Με σήμα το τριπλό βιτρό
Οι διερχόμενοι από την οδό Αμερικής έχουν την χαρά να απολαύσουν την εξωτερική όψη του εξαιρετικής αρχιτεκτονικής ομορφιάς ανακαινισμένου ιστορικού κτιρίου με το τριπλό βιτρό του και ιδιοκτήτη το ΕΒΕΑ
Με σήμα το τριπλό βιτρό
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Η Ροτόντα του ΟΣΕ γίνεται μουσείο
Η «Ροτόντα» είναι ένα ημικυκλικό κτίριο με ιδιαίτερη αρχιτεκτονική διάταξη και κατασκευάστηκε σε άγνωστο χρόνο για λογαριασμό των ΣΠΑΠ. Ο ιδιαίτερος αυτός χώρος θα ανοίξει πανηγυρικά τις πύλες του για να...
Η Ροτόντα του ΟΣΕ γίνεται μουσείο
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Διατηρητέο με θέα και... ιδιοκτήτη
Είναι ένα από τα «μυστικά» που έφερε στην επιφάνεια η πρώτη συστηματική καταγραφή της περιουσίας των ασφαλιστικών ταμείων: το εγκαταλειμμένο κληροδότημα, που βρίσκεται στην Καστέλλα, η οικία Αξελού και...
Διατηρητέο με θέα και... ιδιοκτήτη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας