Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Λιτό, εντυπωσιακό στρατηγείο

Η εικόνα του κτιρίου είναι γνώριμη στους λάτρεις του ασπρόμαυρου ελληνικού κινηματογράφου, από πλάνα που έδειχναν μεγάλες σταρ της εποχής να το επισκέπτονται για να ζητήσουν ένα χατήρι από τον κινηματογραφικό πατέρα τους

Μάριος Βαλασόπουλος
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Λιτό, εντυπωσιακό στρατηγείο

  • A-
  • A+

Το γωνιακό, προνομιακό λόγω της πανοραμικής θέας του, κτιριακό συγκρότημα συμπλήρωσε 60 χρόνια ζωής και για πολλές δεκαετίες υπήρξε η έδρα του πανίσχυρου αλλά και αμφιλεγόμενου επιχειρηματία Πρόδρομου Αθανασιάδη, που έμεινε στη σύγχρονη ιστορία ως Μποδοσάκης. Χαρακτηριστικό δείγμα της μοντέρνας αρχιτεκτονικής που κυριάρχησε μετά τον πόλεμο, πρωτοτύπησε όμως με τους εσωστρεφείς εξώστες του σε φόντο σε χρώμα κεραμιδί που παρέπεμπαν στο αίθριο των αρχαίων ναών

Η Β. Αμαλίας, όπως και η Β. Σοφίας, αποτέλεσαν τις λεωφόρους που γνώρισαν κατακόρυφη οικοδομική ανάπτυξη στα τέλη του 19ου αιώνα, όταν ακυρώθηκαν τα αρχικά σχέδια που χωροθετούσαν το διοικητικό και οικονομικό κέντρο της νέας πρωτεύουσας στην περιοχή της Ομόνοιας.

Λίγο πριν διαρρεύσει η πρόταση για κατασκευή των ανακτόρων στη σημερινή Βουλή, αλλά και του Εθνικού Κήπου, ομογενείς με μεγάλες περιουσίες στο εξωτερικό, λόγω προνομιακής πληροφόρησης, είχαν σπεύσει να αγοράσουν οικόπεδα «δίπλα στο παλάτι», βεβαίως σε χαμηλές τιμές αφού οι δύο περιοχές ήταν ακόμη περιβόλια και οι ιδιοκτήτες τους ήταν ανυποψίαστοι για την αναβάθμιση της περιουσίας τους.

Παραμονές της Επανάστασης του 1821 η Αθήνα μόλις έφτανε κοντά στη σημερινή οδό Φιλελλήνων, η οποία ήταν αδόμητη παρ' όλο που γειτόνευε με τη συνοικία του Αλίκοκκου, την πιο δυναμική κατά την οθωμανική κατοχή.

Ως το 1886 η λεωφόρος Αμαλίας ήταν χωματόδρομος και εξοχικός περίπατος για την πρώτη βασίλισσα, η οποία είχε ζητήσει να φυτευτεί με πιπεριές, το αγαπημένο της δέντρο που ήταν ανθεκτικό στις ξηρασίες και δημιουργούσε ωραίες σκιές.

Ηταν τα στοιχεία που μέτρησαν στη μεταγενέστερη ονομασία του οδικού άξονα... Από την αρχή ερχόταν δεύτερη σε σχέση με τη Β. Σοφίας, αλλά δεν ήταν λίγοι οι επώνυμοι που έχτισαν τα αρχοντικά τους στη Β. Αμαλίας, από τα οποία ελάχιστα διασώζονται.

Το 1948, λίγο πριν από τη λήξη του Εμφυλίου, ο μεγαλύτερος επιχειρηματίας της εποχής αγόρασε το αδόμητο οικόπεδο στη γωνία της λεωφόρου με τη μικρή οδό Σουρή που ενώνει τη Φιλελλήνων με την Αμαλίας. Πρόκειται για τον Μποδοσάκη, τον πανέξυπνο και πολυπράγμονα Ελληνα από τα βάθη της Μικράς Ασίας.

Ο Πρόδρομος Αθανασιάδης (1890-1979) δεν είναι άλλος από τον Μποδοσάκη, επώνυμο που προέρχεται από παραφθορά του βαφτιστικού του ονόματος στην τουρκική γλώσσα. Γεννήθηκε σε μια μικρή πόλη, τον Πόρο της επαρχίας Νίγδης της Τουρκίας και ήταν μέλος μιας φτωχής οικογένειας με πέντε παιδιά. Πολύ μικρός αναγκάστηκε να μεταναστεύσει και μεγάλωσε φορώντας «πατημένα» (σ.σ.: ξαναφορεμένα από άλλον) παπούτσια, όπως αναφέρεται στη βιογραφία του που εξέδωσε το Ιδρυμα Μποδοσάκη, με επιμέλεια του Κώστα Χατζιώτη.

Η φτώχεια τον οδήγησε να βρει λύσεις και σε ηλικία μόλις 17 ετών ήταν σημαντικός οικονομικός παράγοντας στη Μερσίνα και στη συνέχεια στην Κωνσταντινούπολη. Εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα το 1922, μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, όπου ξεκίνησε τη νέα επιχειρηματική του πορεία. Χημική βιομηχανία, ορυχεία, μεταλλεία, υαλουργεία και πυρομαχικά ήταν μερικές από τις αποδοτικές επιχειρήσεις του, οι οποίες λίγο πριν από τον πόλεμο αντιπροσώπευαν το 35% της βιομηχανικής παραγωγής της χώρας.

Πολιτικός φίλος του Ελευθέριου Βενιζέλου, δεν είχε καλές σχέσεις με τις κυβερνήσεις της δικτατορίας. Αναφέρεται πως κατά τη συνάντησή του με τον Ιωάννη Μεταξά τού είπε: «Δεν ζητάω καλό, κακό δεν θέλω να μου κάνεις».

Κατά την επιβολή της χούντας των συνταγματαρχών πάντως, όταν ζήτησαν την οικονομική του βοήθεια αντιστασιακοί τούς εξομολογήθηκε πως «έχει απλώσει πολύ τραχανά»...

Είναι γεγονός ότι πολλές από τις επιχειρήσεις Μποδοσάκη είχαν προνομιακές συναλλαγές με το Δημόσιο, κυρίως με τον στρατό, αλλά ο επιχειρηματίας φρόντιζε την υστεροφημία του κάνοντας σημαντικές δωρεές, κυρίως στον τομέα της Παιδείας και της ενίσχυσης των επιστημόνων.

Τα αρχιτεκτονικά σχέδια του Μεγάρου Μποδοσάκη φέρουν την υπογραφή του Ανδρέα Πλουμιστού (1897-1962), ιδρυτικού μέλους της Ελληνικής Αρχιτεκτονικής Εταιρείας. Σπούδασε στο Πολυτεχνείο του Μονάχου και εργάστηκε ένα διάστημα στη Γερμανία ώς το 1923 που εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα.

Για πολλά χρόνια ήταν προϊστάμενος του αρχιτεκτονικού τομέα στον Δήμο Αθηναίων, θέση από την οποία είχε την ευθύνη για τις προσθήκες και τη σημερινή εικόνα του δημαρχείου της πρωτεύουσας.

Με υφιστάμενο τον τότε νεαρό Αρη Κωνσταντινίδη, σχεδίασαν το 1939 τα επιβλητικά προπύλαια του Α' Νεκροταφείου της Αθήνας. Σχεδίασε επίσης πολλά δημόσια και ιδιωτικά κτίρια.

Το εξαώροφο Μέγαρο Μποδοσάκη, που θεωρείται το καλύτερο έργο του Ανδρέα Πλουμιστού, άρχισε να κατασκευάζεται το 1949 και ολοκληρώθηκε ύστερα από μία δεκαετία.

Εκπροσωπεί επάξια τον «απογυμνωμένο κλασικισμό», επισημαίνει ο καθηγητής του Πολυτεχνείου Δημήτρης Φιλιππίδης στο βιβλίο του για τη νεοελληνική αρχιτεκτονική, προσθέτοντας ότι «αργότερα βρήκε πολλούς μιμητές». Οι δύο όψεις του αναπτύσσονται με υποδειγματική συμμετρία, ενώ το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο τους είναι οι εξώστες που υποχωρούν σε σχέση με το υπόλοιπο κτίριο και οι τοίχοι που τους οριοθετούν έχουν πορφυρό χρώμα, όπως συνηθιζόταν σε νεοκλασικά μνημεία.

Η λιτή μορφή του τού δίνει μια ξεχωριστή θέση ανάμεσα στα ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής κτίρια της λεωφόρου Αμαλίας. Δεν είναι τυχαίο ότι πλάνα από τις όψεις του φιγουράρουν σε σπουδαίες ταινίες του ελληνικού κινηματογράφου κατά τη δεκαετία του 1960 και από την επιβλητική είσοδό του επί της οδού Σουρή μπαινόβγαιναν σχεδόν όλοι οι πρωταγωνιστές της εποχής, αφού με βάση το σενάριο είχαν τα γραφεία τους στο συγκεκριμένο κτίριο.

1. Ποτέ πρώην

Ο Μποδοσάκης δεν έθεσε υποψηφιότητα για κάποιο δημόσιο αξίωμα, παρ' όλα αυτά στην ειδική έκδοση του Συνδέσμου Ελληνικών Βιομηχανιών (ΣΕΒ) για τους προέδρους του, φιλοξενείται ένα ενδιαφέρον περιστατικό. Αναφέρεται σε ένα γεύμα που είχε οργανώσει το 1949 ο τότε πρεσβευτής των ΗΠΑ, στο οποίο συναντήθηκε με τον αντιπρόεδρο της κυβέρνησης Κωνσταντίνο Τσαλδάρη, ο οποίος θέλησε να μάθει από τον επιχειρηματία αν η παρουσία του συνδέεται με υπουργοποίησή του. «Δεν θα γίνω ποτέ πρώην, όπως κάθε τόσο γίνεσθε εσείς. Είμαι και θα παραμείνω Μποδοσάκης», του απάντησε.

2. Δωρεές

Η πρώτη δωρεά του Μποδοσάκη έγινε το 1919 και αφορούσε το 2ο Δημοτικό σχολείο στο Ηράκλειο Κρήτης, που φέρει τιμητικά το όνομά του. Η τελευταία περιλαμβάνει την κατοικία του στο Ψυχικό, που άφησε στο Δημόσιο για να διαμένει ο εκάστοτε πρωθυπουργός, όρος που δεν τηρήθηκε καθώς η κυβέρνηση το 1985 παραχώρησε το κτίριο στο Ελληνικό Ιδρυμα Πολιτισμού.

3. Η ΛΑΡΚΟ

Το 1952 ο Μποδοσάκης απέκτησε για 36 χρόνια από το Δημόσιο το δικαίωμα εκμετάλλευσης των μεταλλείων νικελίου στη Λάρυμνα Φθιώτιδας. Η σημερινή ΛΑΡΚΟ αναπτύχθηκε στη μεγαλύτερη στο είδος της εταιρεία σε παγκόσμια κλίμακα, αλλά στη δεκαετία του 1980 άρχισε η πτώση της, οδηγήθηκε σε εκκαθάριση και το 1989 περιήλθε στο Δημόσιο. Τριάντα χρόνια μετά βρίσκεται στην πιο δύσκολη καμπή της, καθώς το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο ζητά να επιστραφούν κρατικές ενισχύσεις ύψους 135 εκατ. ευρώ που είχαν δοθεί την περίοδο 2008-2011.

ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Ομηροι ενός «εμφυλίου»
Διατηρητέες ως προς τη χρήση τους κηρύχθηκαν οι δύο εμβληματικές κινηματογραφικές αίθουσες «Αττικόν» και «Απόλλων» στην οδό Σταδίου, οι οποίες όμως παραμένουν κλειστές λόγω του «εμφύλιου» ανάμεσα σε δύο...
Ομηροι ενός «εμφυλίου»
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Το σπίτι των φιλοσόφων
Το στενόμακρο οικόπεδο στην οδό Κυδαθηναίων πουλήθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1930 σε πλειστηριασμό που είχε κάνει τράπεζα, στην οποία είχε περιέλθει λόγω «κόκκινου» δανείου. Αγοραστής ήταν ο ακαδημαϊκός...
Το σπίτι των φιλοσόφων
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Κάθε όροφος και άλλη εικόνα
Το Μέγαρο Ρέντη είναι η... σφήνα του σπουδαίου αρχιτέκτονα Βασιλείου Τσαγρή, καθώς αποτελεί μία από τις ελάχιστες εξαιρέσεις στα αρχοντικά τα οποία κοσμούν τη Β. Σοφίας, τη λεωφόρο που σχεδόν μονοπωλούσε ο...
Κάθε όροφος και άλλη εικόνα
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Ο ελληνικός ουρανοξύστης
Ο πύργος των Αθηνών αποτελείται από δύο ανισοϋψή κτίρια και κοινά αρχιτεκτονικά στοιχεία, τα οποία συνδέονται με κλειστή «γέφυρα». Τα σχέδια ανατέθηκαν στον νεαρό αλλά ανερχόμενο αρχιτέκτονα Ιωάννη Βικέλα.
Ο ελληνικός ουρανοξύστης
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Το «αρχοντικό» των Εξαρχείων
Οι σκαλωσιές και οι λινάτσες με δυσκολία κρύβουν ένα αρχοντικό στις παρυφές του λόφου του Στρέφη το οποίο έχει ακυρώσει από χρόνια ακόμα και την...
Το «αρχοντικό» των Εξαρχείων
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Συγκατοίκηση εποχών
Στις αρχές του 1980 το μέγαρο στον αριθμό 40 της οδού Πανεπιστημίου αποτέλεσε το κύριο θέμα συζήτησης για την αρχιτεκτονική κοινότητα, καθώς ήταν η πρώτη φορά που δοκιμάστηκε στην Ελλάδα η συνύπαρξη ενός...
Συγκατοίκηση εποχών

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας