Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η... προσθετική μέθοδος
Μάριος Βαλασόπουλος
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η... προσθετική μέθοδος

  • A-
  • A+

Η νοσοκομειακή «πολιτεία» αναπτύσσεται σε ένα ολόκληρο οικοδομικό τετράγωνο στις παρυφές του Κολωνακίου, που καταλαμβάνει σχεδόν 30 στρέμματα και προέκυψε από διαδοχικές δωρεές της πανίσχυρης Μονής Πετράκη, οι οποίες κάλυψαν μεγάλες κοινωνικές ανάγκες αλλά είχαν και το ενδιαφέρον παρασκήνιό τους, καθώς εξυπηρετούσαν τα γενικότερα «επενδυτικά» συμφέροντά της στην περιζήτητη περιοχή.

Οι εκτάσεις της μονής έφθαναν ώς την πλατεία Φιλικής Εταιρείας, όπως είναι το επίσημο όνομα της πλατείας Κολωνακίου, καλύπτοντας ολόκληρη την έκταση από τη σημερινή οδό Μαρασλή ώς τη Σκουφά, που μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα ήταν περιβόλια, στάνες και νταμάρια.

Εντάχθηκε στο σχέδιο με δόσεις από 1871 ώς το 1904, όλως... τυχαίως έπειτα από σημαντικές δωρεές για τις ανάγκες του Μαρασλείου και του νοσοκομείου, ενώ πολύ γρήγορα πωλήθηκε σε ισχυρά πολιτικά και οικονομικά «τζάκια».

Με τις παραχωρήσεις ξεπεράστηκε και το φυσικό εμπόδιο του ρέματος που ξεκινούσε από τη βορειοανατολική πλευρά του Λυκαβηττού και κατέληγε στη σημερινή λεωφόρο Βασ. Κωνσταντίνου.

Είναι η σημερινή οδό Αριστοδήμου, η οποία προβλεπόταν να φτάνει ώς τη Βασ. Σοφίας αλλά σε κάποιες από τις αλλαγές του σχεδίου πόλης σταμάτησε στη συμβολή της με τη Σουηδίας, από την οποία ξεκινούν οι εκτάσεις των δύο δωρεών.

Εχει ενδιαφέρον ότι το κορυφαίο νοσοκομειακό συγκρότημα θεσμοθετήθηκε με Βασιλικό Διάταγμα του 1881, που εκδόθηκε έπειτα από παρέμβαση της βασίλισσας Ολγας (1851-1926), η οποία έχει συνδέσει το όνομά της με πολλές κοινωνικές δράσεις. Σε αυτήν είχαν απευθυνθεί τα μέλη του Συλλόγου Κυριών υπέρ της Γυναικείας Παιδεύσεως, ζητώντας να λειτουργήσει σχολή νοσηλευτριών.

Πολύ γρήγορα έγινε αντιληπτό ότι η εκπαίδευση πρέπει να συνδυάζεται με τη νοσηλεία. Την ίδια χρονιά η Μονή Πετράκη έκανε την πρώτη δωρεά εικοσιτεσσάρων χιλιάδων τετραγωνικών πήχεων, που βρίσκεται στα δυτικά του εξασφανισθέντος αργότερα ρέματος, «επί εξοχικής, τερπνής και υγιεινής θέσεως, συνδυαζούσης τας χάριτας της εξοχής και τας ευκολίας του εν ταις πόλεις βίου».

Ακολούθησαν άλλες επτά χιλιάδες πήχεις, προς την πλευρά της οδού Αριστομένους, τη σημερινή Μαρασλή, ενώ η έκταση συμπληρώθηκε με τρίτη δωρεά το 1884 άλλων δέκα χιλιάδων τετραγωνικών πήχεων.

Με δόσεις και κυρίως με οικονομικές δωρεές υλοποιήθηκε και η κατασκευή των κτιρίων του συγκροτήματος, που αναπτύσσεται μεταξύ των οδών Μαρασλή, Υψηλάντου, Γενναδίου και Ι. Πατέρα, που αποτελεί τμήμα της Αλωπεκής.

Στη σταδιακή προσθήκη κτιρίων, όπως αναλυτικά περιγράφει ο Αναστάσιος Παππάς στην παλιά έκδοση του Συλλόγου των Αθηναίων με τίτλο «Κολωνάκι-Λυκαβηττός: Ενας σύντομος ιστορικός περίπατος στο παρελθόν» αποδίδεται και το αρχιτεκτονικό... χάσμα γενεών του νοσοκομείου.

Αμαρτίες

Μάριος Βαλασόπουλος

Τα δύο παλαιότερα κτίρια, που είναι τριώροφα και έχουν χαρακτηριστεί διατηρητέα, βρίσκονται στη γωνία Υψηλάντου και Γενναδίου. Τα αρχιτεκτονικά σχέδια τους ανήκουν στον Γεώργιο Μεταξά (1846-1896).

Γόνος σημαντικής οικογένειας από την Κεφαλλονιά, σπούδασε στη σχολή Ευελπίδων στο Παρίσι, αλλά εκτός από την καριέρα του στον Στρατό, ασχολήθηκε με τον σχεδιασμό ιδιωτικών και δημοσίων κτιρίων.

Στην περίπτωση του «Ευαγγελισμού» είχε αναθέσει την επίβλεψη στον Ηπειρώτη Αναστάσιο Θεοφιλά (1827-1901), που είχε επίσης κάνει στρατιωτικές σπουδές και εκείνη την εποχή ήταν διευθυντής του Πολυτεχνείου.

Η θεμελίωσή τους είχε γίνει την 25η Μαρτίου 1881, λίγο μετά την υπογραφή του διατάγματος για την ίδρυση του φιλανθρωπικού ιδρύματος με την επωνυμία «Ευαγγελισμός» και η κατασκευή του ολοκληρώθηκε μέσα σε μια τριετία, χάρη στις δωρεές των Ανδρέα Συγγρού και Δημ. Θεοδωρίδη.

Η πρώτη προσθήκη, πάλι με δωρεά Συγγρού, έγινε το 1888 και ακολούθησαν πολλές νέες, από τις οποίες οι σημαντικότερες είναι οι πτέρυγες που φέρουν τις ονομασίες ΑΧΕΠΑ και Πατέρα, προς τιμή των αντίστοιχων δωρητών τους.

Η πρώτη, που ξεκίνησε το 1938 και, λόγω πολέμων, παραδόθηκε μόλις το 1950, σχεδιάστηκε από σπουδαίο αρχιτέκτονα Ανδρέα Κριεζή (1887-1962), που σχεδίασε πολλά μέγαρα στην Αθήνα και διαμόρφωσε τα Παλιά Ανάκτορα, όπου από το 1935 στεγάζεται η Βουλή.

Η πτέρυγα Πατέρα υλοποιήθηκε από 1977 ώς το 1983 με υπογραφή του αρχιτέκτονα Χρ. Καπελεριώτη και έγινε αντικείμενο σφοδρής κριτικής για πολλούς λόγους.

Το κτίριο, που καταλαμβάνει τη γωνία Μαρασλή και Πατέρα (τμήμα της οδού Αλωπεκής που πήρε το όνομα του δωρητή), είναι 11ώροφο και, σε αντίθεση με τις υπόλοιπες πτέρυγες, δεν υποχωρεί από τη θεσμοθετημένη γραμμή για να «ανασάνουν» τα γύρω οικοδομικά τετράγωνα.

Του καταλογίζουν και άλλο ένα αρχιτεκτονικό «αμάρτημα», αφού δεν διαθέτει ούτε στοά, όπως θα άρμοζε σε ένα κτίριο δημοσίου συμφέροντος και, επιπλέον, αξιοποίησε τις αντιοικολογικές διατάξεις του τότε Γενικού Οικοδομικού Κανονισμού (ΓΟΚ) και από τον δεύτερο όροφο «καπελώνει» το πεζοδρόμιο με μια εσοχή, το λεγόμενο «έρκερ»!

Το 1983 το θεραπευτήριο πέρασε στο Δημόσιο και στα τέλη του 2005 απέκτησε νέο κτίριο, που είναι εξαώροφο και το πρώτο που χρηματοδοτήθηκε από τον κρατικό προϋπολογισμό.

Οι δωρεές, κυρίως από την Εθνική τράπεζα, συνεχίστηκαν και τα επόμενα, χάρη στις οποίες ο «Ευαγγελισμός» συμπλήρωσε τις υποδομές του.

1. Τα σχέδια

Η δωρεά ύψους 8,5 εκατ. ευρώ από το Ιδρυμα «Σταύρος Νιάρχος» προέβλεπε την αξιοποίηση των δύο αρχικών και διατηρητέων κτιρίων, με την προσθήκη νέων όγκων σε σχέδια του διεθνούς βεληνεκούς αρχιτέκτονα Ρέντζο Πιάνο. Προοριζόταν για τη στέγαση του τμήματος Νοσηλευτικής του πανεπιστημίου Αθηνών, αλλά η πρόταση απορρίφθηκε από τη διοίκηση και τους φορείς των εργαζομένων στον «Ευαγγελισμό» γιατί θα επιβαρύνει την ήδη κορεσμένη νοσοκομειακή ζώνη.

2. 135 χρόνων

Φέτος ο «Ευαγγελισμός» συμπληρώνει 135 χρόνια λειτουργίας, καθώς η εισαγωγή του πρώτου ασθενούς έγινε στις 16 Απριλίου 1884. Ηταν δεκάχρονο παιδί, που νοσηλεύτηκε για 17 ημέρες και αποχώρησε θεραπευμένος. Την 25η Μαρτίου 1912 θεμελιώθηκε ο ομώνυμος ναΐσκος, κοντά στην είσοδο της οδού Μαρασλή, που ολοκληρώθηκε σε ένα χρόνο.

3. Το κουφάρι

Στη Μονή Πετράκη ανήκε και το αλσύλλιο που παρεμβάλλεται ανάμεσα στο νοσοκομειακό συγκρότημα και τη Βασ. Σοφίας. το 1884, κατά την τελετή των εγκαινίων, είχε επισημανθεί από τους αρμόδιους ότι θα βοηθούσε στον «καλλωπισμόν της πόλεως, αλλά και την υγεία των εν τω θεραπευτηρίω νοσηλευομένων». Στη τέλη της δεκαετίας του 1980 «ξεφύτρωσε» πολυτελές εστιατόριο, με μισθωτήριο από τη δημοτική αρχή της Αθήνας! Εκλεισε με απόφαση του ΣτΕ, αλλά παραμένει το κουφάρι του...

ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Συγκατοίκηση εποχών
Στις αρχές του 1980 το μέγαρο στον αριθμό 40 της οδού Πανεπιστημίου αποτέλεσε το κύριο θέμα συζήτησης για την αρχιτεκτονική κοινότητα, καθώς ήταν η πρώτη φορά που δοκιμάστηκε στην Ελλάδα η συνύπαρξη ενός...
Συγκατοίκηση εποχών
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Το αρχοντικό των ήχων
Το διώροφο κτίριο στους Αέρηδες είναι ένα από ελάχιστα δείγματα της εικόνας που θα είχε η Αθήνα αν δεν είχαν ακολουθήσει οι αρχιτέκτονες που κατέφθασαν στην πρωτεύουσα μαζί με τον Οθωνα και επέβαλαν τον...
Το αρχοντικό των ήχων
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Μπουρλότο στο σπίτι του Μπουρλοτιέρη
Η επιγραφή που δεσπόζει στην είσοδο της εκκλησούλας στην οδό Σουμελά στην Κυψέλη δημιουργεί την εντύπωση ότι ξέρουμε τα πάντα για τον Κωνσταντίνο Κανάρη, τον φυσικό αρχηγό των ναυτικών δυνάμεων κατά την...
Μπουρλότο στο σπίτι του Μπουρλοτιέρη
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Σε τροχιά ανάπτυξης με... μνημόνιο συνεργασίας
Είναι ένα ανυπέρβλητο εμπόδιο ανάμεσα στο πάρκο Ελευθερίας και τα φορτισμένα κτίρια του ΕΑΤ-ΕΣΑ και τον Λυκαβηττό. Τα 13 ιστορικά κτίρια του «Παλιού 401», κινδύνεψαν με κατεδάφιση λίγο πριν από τους...
Σε τροχιά ανάπτυξης με... μνημόνιο συνεργασίας
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Πολυκατοικία Πεσμαζόγλου: Το τεμαχισμένο κτίριο
Τα δύο κτίρια που στέκονται δίπλα δίπλα στην αρχή της Β. Σοφίας θα μπορούσαν να αποτελέσουν δείγμα ειρηνικής συνύπαρξης στην αρχιτεκτονική. Το πρώτο κατασκευάστηκε στα τέλη του 19ου αιώνα ενώ το δεύτερο, στη...
Πολυκατοικία Πεσμαζόγλου: Το τεμαχισμένο κτίριο
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Μέγαρο Σταθάτου: Το δαντελένιο αρχοντικό
Διαθέτει την πιο περίτεχνη και επιβλητική είσοδο, την οποία επινόησε ο Ερνέστος Τσίλερ για να «κουμπώσει» με τη γωνία που παρουσιάζει στο συγκεκριμένο σημείο η Β. Σοφίας. Ηταν το αρχοντικό του Ιθακήσιου...
Μέγαρο Σταθάτου: Το δαντελένιο αρχοντικό

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας