Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το αρχηγείο της ηρωίδας μάνας

Η μαρμάρινη αναμνηστική πλάκα τοποθετήθηκε από τον Δήμο Αθηναίων. Περιήλθε στην κατοχή του το 1997, αλλά άνοιξε τις πύλες του τον περασμένο Φεβρουάριο

Μάριος Βαλασόπουλος
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το αρχηγείο της ηρωίδας μάνας

  • A-
  • A+

Το διώροφο σπίτι μοιάζει με... παραφωνία ανάμεσα στις τυπικές πολυκατοικίες που το περιβάλλουν. Ξεφύτρωναν στην πρωτεύουσα χάρη στο ελληνικής πατέντας σύστημα της αντιπαροχής, το οποίο θεσπίστηκε το 1956, και στο όνομα της κάλυψης των αυξημένων στεγαστικών αναγκών μετέτρεψαν την Αθήνα σε τσιμεντούπολη.

Μετά την απελευθέρωση οι περιοχές γύρω από την Πατησίων ήταν οι πρώτες που δέχτηκαν τα πιο εύπορα στρώματα της εσωτερικής μετανάστευσης και τα πολυώροφα «κουτιά» άρχισαν να εκτοπίζουν τα λίγα αρχοντικά του 19ου αιώνα και τις εμβληματικές κατασκευές του Μεσοπολέμου.

Με μήκος 4,5 χλμ. η Πατησίων είναι ένας από τους μακρύτερους δρόμους του Λεκανοπεδίου. Συνέδεε τα Χαυτεία με το χωριό Πατήσια, από το οποίο πήρε και το όνομά της. Μετά την απελευθέρωση από τους Γερμανούς μετονομάστηκε σε «28ης Οκτωβρίου», αλλά η νέα ονομασία δεν συγκίνησε τους πολίτες και εγκαταλείφθηκε.

Ως το 1904 ήταν... αγροτικός δρόμος, αλλά με τη διαμόρφωσή της και κυρίως με την έλευση του τραμ επιταχύνθηκε η οικοδομική δραστηριότητα.

Περίπου στη μέση του οδικού άξονα, όταν η περιοχή είχε ακόμη χαρακτήρα εξοχής, υπήρχε η πλατεία Ανθεστηρίων, στην οποία οι Αθηναίοι γιόρταζαν την Πρωτομαγιά. Το 1927, με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου της Αθήνας, άλλαξε όνομα και πολιτογραφήθηκε ως πλατεία Αμερικής.

Λιτό οικοδόμημα

Ηταν ακόμη η εποχή που στις δύο πλευρές της Πατησίων χτίζονταν εξοχικά και μόλις άρχιζαν να την ανακαλύπτουν μεσαία εισοδηματικά στρώματα για μόνιμη κατοικία τους.

Στη νότια πλευρά της πλατείας, στην αρχή της οδού Λήμνου και στη διασταύρωση με τη Σταυροπούλου, έχτισε το σπίτι της η οικογένεια του φαρμακοποιού Γιώργου Καραγιάννη, ο οποίος είχε ρίζες από τη Σμύρνη. Ενα διώροφο λιτό οικοδόμημα, με ενδιαφέρουσα διάταξη χώρων και κήπου που αγκαλιάζει τις τρεις πλευρές του. Μοναδικό στολίδι του έχει τις ανάγλυφες μπορντούρες που διατρέχουν τους εξωτερικούς τοίχους στο ύψος που τελειώνουν τα κουφώματα.

Ηταν το καταφύγιο για τα επτά παιδιά που απέκτησε ο Γιώργος Καραγιάννης με την Ελένη (Λέλα), το γένος Αθανασίου Μηνόπουλου. Η Λέλα Καραγιάννη γεννήθηκε το 1898 στη Λίμνη της Εύβοιας, αλλά γρήγορα μετακόμισε στην Αθήνα.

Η κήρυξη του πολέμου, την 28η Οκτωβρίου 1940, άγγιξε τις πατριωτικές χορδές της ψυχής της, όπως συνέβη με τη συντριπτική πλειονότητα των Ελλήνων.

Από την πρώτη στιγμή τα μεγαλύτερα παιδιά της οικογένειας εντάχθηκαν στα εθελοντικά σώματα που δρούσαν στα μετόπισθεν και στήριξαν το ελληνικό έπος στα αλβανικά βουνά.

Η είσοδος των Γερμανών στην Αθήνα μεταμόρφωσε την ώς τότε απλή νοικοκυρά σε Μπουμπουλίνα. Με πυρήνα την οικογένειά της και κάποιους στενούς φίλους δημιούργησε τον Μάιο του 1941 την ομάδα «Μπουμπουλίνα», που ήταν ένας από τους πρώτους πυρήνες αντίστασης.

Δεν διάλεξε τυχαία το όνομα της ηρωίδας της Επανάστασης του 1821, αφού είχε μητέρα τη Σοφία Μπούμπουλη, με καταγωγή από τις Σπέτσες και συγγενικές σχέσεις με μία από τις πιο σπουδαίες μορφές του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα.

Το οικογενειακό σπίτι τους έγινε το αρχηγείο της οργάνωσης που γρήγορα απέκτησε πάνω από 100 μέλη. Βασικός στόχος της ήταν η φυγάδευση Βρετανών αξιωματικών που δεν είχαν προλάβει να αποχωρήσουν από την Αθήνα, αλλά και η συγκέντρωση απόρρητων στοιχείων μέσα από ένα δίκτυο περίπου 150 συνεργαζόμενων στρατιωτικών, Ελλήνων αλλά και Γερμανών, που εξασφάλιζαν πολύτιμες πληροφορίες για να οργανωθούν δολιοφθορές κατά των δυνάμεων κατοχής.

«Εκτακτοι συνεργάται» ήταν επιφανείς Αθηναίοι, όπως η Ιωάννα Τσάτσου και ο Γεώργιος Αβέρωφ, ενώ είχε νοικιάσει σπίτι στην οδό Φυλής για να διαμένουν προσωρινά οι Βρετανοί στρατιωτικοί ώς την απόδρασή τους στη Μέση Ανατολή.

Η Λέλα Καραγιάννη επέβλεπε και χρηματοδοτούσε η ίδια τις αποστολές, περιμένοντας με αγωνία να ακούσει από τον ραδιοφωνικό σταθμό Καΐρου τη φράση «Τζάκσον, ευχαριστούμε για το άρωμα», συνθηματικό με το οποίο την ενημέρωνε ότι το εγχείρημα είχε πετύχει.

Οι συλλήψεις

Η πρώτη σύλληψη της ηρωίδας ήρθε τον Οκτώβριο του 1941, ενώ είχαν ήδη πέσει στα χέρια των Γερμανών τρία από τα παιδιά της. Κλείστηκε στις Φυλακές Αβέρωφ, που στεγάζονταν στη λεωφόρο Αλεξάνδρας, οδηγήθηκε στο στρατοδικείο και αθωώθηκε λόγω έλλειψης στοιχείων. Μετά την απελευθέρωσή της συνέχισε τη δράση με πιο έντονους ρυθμούς αλλά και περισσότερη μεθοδικότητα.

Το καλοκαίρι του 1944 κάποιος συνεργάτης της την ενημέρωσε ότι οι Γερμανοί βρίσκονται στα ίχνη της οργάνωσης. Κρίθηκε τότε καλύτερο να νοσηλευτεί στο «Σωτηρία», αλλά την ίδια ημέρα συνελήφθησαν πρώτα πέντε παιδιά της και στη συνέχεια η ίδια. Ο σύζυγος και τα άλλα δυο παιδιά κατόρθωσαν να διαφύγουν.

Τους οδήγησαν στο κολαστήριο της οδού Μέρλιν, όπου η Λέλα Καραγιάννη και τα παιδιά της υπέστησαν τρομερά βασανιστήρια, χωρίς ούτε στιγμή να δειλιάσουν. Για να την πιέσουν να ομολογήσει έφτασαν ακόμη και σε εικονικές εκτελέσεις των γιων της, αλλά η ίδια διαμήνυσε στους βασανιστές της πως είναι Ελληνίδα μάνα και τα παιδιά της ανήκουν πάνω από όλα στην πατρίδα.

Μεταφέρθηκαν όλοι στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου και την αυγή της 8ης Σεπτεμβρίου 1944 οδηγήθηκε στο άλσος Δαφνιού και εκτελέστηκε μαζί με άλλους πατριώτες, μόλις έναν μήνα πριν από την απελευθέρωση της Αθήνας.

1. Στο Δημόσιο

Το ορμητήριο της Αντίστασης στην πλατεία Αμερικής το 1995 κηρύχθηκε διατηρητέο μνημείο, για να τιμηθεί μια εστία αντίστασης κατά της γερμανικής κατοχής. Η Λέλα Καραγιάννη τιμήθηκε μετά θάνατον από την Ακαδημία Αθηνών με το Βραβείο Αρετής και Αυτοθυσίας, καθώς και από το Ιδρυμα Μαρτύρων και Ηρώων. Θέληση των απογόνων της ήταν να περιέλθει το ακίνητο στο Δημόσιο και να λειτουργήσει ως χώρος ιστορικής μνήμης.

2. Εργαστήρι

Το 1997 το ιστορικό σπίτι περιήλθε στην ιδιοκτησία του Δήμου Αθηναίων και προς τιμήν της ηρωίδας η οδός Λήμνου φέρει από τότε το όνομα «Λέλας Καραγιάννη». Στην είσοδό του τοποθετήθηκε μαρμάρινη αναμνηστική πλάκα, αλλά μόλις τον περασμένο Φεβρουάριο άνοιξε και πάλι τις πύλες του για να στεγάσει το εργαστήριο του δήμου για σεμινάρια τεχνολογίας, που αγκαλιάστηκε από πολίτες κάθε ηλικίας.

3. Τιμήθηκε

Η ιστορία της Λέλας Καραγιάννη είναι μία από τις 14 αναφορές που επιλέχτηκαν για τους φετινούς εορτασμούς της απελευθέρωσης της Αθήνας. Η έκθεση, που φιλοξενείται στο ΕΑΤ-ΕΣΑ, θα παραμείνει ανοιχτή ώς τις 30 Οκτωβρίου.

ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Το πανάκριβο εξοχικό
Ο πεζόδρομος και η γειτονική εκκλησία της Αγίας Ζώνης είναι μια μικρή «ανάσα» στην πιο πυκνοδομημένη περιοχή της Αθήνας, όπου η αντιπαροχή από τα...
Το πανάκριβο εξοχικό
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Στη ρούγα του «Γέρου»
Ως το 1833, χρονιά ανακήρυξης της Αθήνας σε πρωτεύουσα του νεοελληνικού κράτους, η περιοχή γύρω από τον άγιο Γεώργιο Καρύτση ήταν... αδόμητη....
Στη ρούγα του «Γέρου»
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Συγκατοίκηση εποχών
Στις αρχές του 1980 το μέγαρο στον αριθμό 40 της οδού Πανεπιστημίου αποτέλεσε το κύριο θέμα συζήτησης για την αρχιτεκτονική κοινότητα, καθώς ήταν η πρώτη φορά που δοκιμάστηκε στην Ελλάδα η συνύπαρξη ενός...
Συγκατοίκηση εποχών
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Η αθηναϊκή πολυκατοικία
Οι υποψιασμένοι περιπατητές στον μοναδικής ομορφιάς πεζόδρομο της Διονυσίου Αρεοπαγίτου εντοπίζουν εύκολα τις ομοιότητες ανάμεσα στις δύο πολυκατοικίες, από τις οποίες η μία βρίσκεται στον αριθμό 17 και η άλλη...
Η αθηναϊκή πολυκατοικία
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Αρωμα μεσαιωνικής Αθήνας
Βρίσκεται μέσα στον χώρο της αρχαίας Αγοράς και είναι το μόνο κτίσμα που διασώθηκε από την παλιά γειτονιά Βρυσάκι, η οποία απαλλοτριώθηκε για να έρθουν στο φως τα ίχνη της Αθήνας του 5ου π.Χ. αιώνα....
Αρωμα μεσαιωνικής Αθήνας
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Το αρχοντικό των ήχων
Το διώροφο κτίριο στους Αέρηδες είναι ένα από ελάχιστα δείγματα της εικόνας που θα είχε η Αθήνα αν δεν είχαν ακολουθήσει οι αρχιτέκτονες που κατέφθασαν στην πρωτεύουσα μαζί με τον Οθωνα και επέβαλαν τον...
Το αρχοντικό των ήχων

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας